افتتاح پارک موزه علوم‌زمین مشهد تحقق یکی از آرزوهای ملت ایران

به گزارش روابط‌عمومی سازمان زمین‌شناسی و اکتشافات‌معدنی کشور، پیش از افتتاح اولین پروژه موزه علوم‌زمین کشور نشست خبری سرپرست و معاونان این سازمان و همچنین مدیرکل مرکز زمین‌شناسی و اکتشافات‌معدنی منطقه شمال شرق کشور با حضور جمعی از نمایندگان رسانه‌ها و مطبوعات استان خراسان‌رضوی برگزار شد.

در این نشست که علاوه بر  دکتر علیرضا شهیدی سرپرست، دکتر محمدرضا هزاره مدیرکل دفتر نظارت و ارزیابی، مهندس رضا جدیدی مدیرکل دفتر برنامه‌ریزی، فنائری اطلاعات و بودجه سازمان زمین‌شناسی و اکتشافات‌معدنی کشور، مهندس جواد کلاهدوزان مشاور وزیر صنعت، معدن و تجارت، دکتر جعفر طاهری مدیرکل مرکز زمین‌شناسی و اکتشافات‌معدنی منطقه شمال شرق کشور، دکتر راضیه لک رئیس پژوهشکده علوم‌زمین کشور نیز حضور داشتند حاضران به بررسی روند پیشرفت و تحقق پارک موزه علوم‌زمین مشهد و همچنین توانمندی‌های این استان در عرصه زمین‌شناسی و اکتشاف پرداختند.

بر همین اساس مدیرکل مرکز زمین‌شناسی و اکتشافات‌معدنی منطقه شمال شرق کشور ضمن ابراز خرسندی از این‌که یکی از آرزوهای ملت ایران محقق شد و نخستین پارک موزه علوم‌زمین مشهد به عنوان بزرگترین پارک موزه تخصصی علوم زمین کشور افتتاح خواهد شد، گفت: این پروژه در قالب سفر هیات دولت در سال 1387 مصوب شد.

به گفته دکتر جعفر طاهری، مقرر شد این طرح با 50 درصد اعتبارات استانی و 50 درصد اعتبارات ملی و بر اساس بند ب ماده 114 قانون برنامه چهارم توسعه مبنی بر ایجاد موزه‌های تخصصی وابسته به دستگاه‌های اجرایی انجام شود.

وی با بیان این‌که این بند به‌طور صریح دولت را مکلف به ایجاد موزه‌های تخصصی وابسته به دستگاه‌های اجرایی کرده، افزود: ما نیز با تکیه با ظرفیت علوم‌زمین و مزیت‌های نسبی شهر مشهد که سالانه میزبان بیش از 30 میلیون زائر و مسافر است، اقدام به ارائه طرح پارک موزه علوم‌زمین کردیم که خوشبختانه همان سال تصویب شد و با ترکیبی از کارگروه‌های تخصصی و استفاده از دانش مشاوران و پیمانکاران ذی‌صلاح این پروژه کلید خورد.

مدیرکل مرکز زمین‌شناسی و اکتشافات‌معدنی منطقه شمال شرق کشور ضمن اشاره به همزمانی افتتاح این طرح عظیم با روز درختکاری گفت: امروز همزمان با روز درختکاری بنای یک موزه بسیار تخصصی که نقش بی‌بدیل در صحت و وقت بررسی‌های زمین‌شناسی دارد را افتتاح خواهیم کرد و علاوه بر نگهداری حجم زیادی از مستندات علوم زمین در این موزه، در آینده مورد مراجعه و استفاده دانشمندان و پژوهشگران عرصه علوم زمین خواهد بود.

طاهری تصریح کرد: این پروژه در زمینی با مساحت بالغ بر 10 هزار متر مربع و زیربنای 2 هزار متر مربع به عنوان ساختمان مرکزی موزه طراحی و اجرا شده است.

وی محوطه‌سازی بسیار تخصصی را به عنوان تفاوت این پروژه با طرح‌های مشابه دیگر عنوان کرد و گفت: در قالب این پروژه سه پارک تخصصی داریم که بازدید‌کننده ابتدا وارد پارک فیزیک-زمین می‌شود که در این قسمت اطلاعات زمین‌شناسی به بازدید‌کننده ارائه نمی‌شود و صرفا موقعیت خود در منظومه شمسی را متوجه خواهد شد و با ساختمان داخل زمین را آشنا می‌شود.

طاهری با بیان این‌که در ادامه بازدیدکنندگان وارد پارک زمین‌شناسی می‌شوند؛ گفت: در این بخش حاضران با دسته‌بندی سنگ‌ها، آغاز حیات در کره زمین و دوران‌های مختلف زمین‌شناسی آشنا می‌شوند و سپس وارد پارک اکتشاف و معدنکاری و محیط زیست می‌شوند که علاوه بر ملاحظات معدنکاری و معدنکاوی با راهکارهای حفظ محیط زیست نیز آشنا می‌شوند.

به گفته مدیرکل مرکز زمین‌شناسی و اکتشافات‌معدنی منطقه شمال شرق کشور، در زیر این مجموعه تونل آموزشی معدن زغال‌سنگ به طول 140 متر احداث شده که پس از آن بازدیدکنندگان وارد ساختمان مرکزی موزه خواهند شد که به عنوان مجموعه‌ای از موزه‌های علمی و فرهنگی، موزه مهره‌داران و بی‌مهرگان، کانی‌ها، سنگ‌ها، موزه یادمان زمین‌شناسان نسل اول کشور، موزه نقشه‌های زمین‎شناسی، ژئوتوریسم و مخاطرات طبیعی را در بر می‌گیرد.

طاهری هدف از ایجاد پارک موزه علوم‌زمین مشهد را  اعتلای دانش زمین‌شناسی در جامعه عنوان کرد و گفت: با توجه به این‌که تمدن خود را بر روی زمین بنا می‌کنیم در نظر داریم مردم با خاستگاه خود بیشتر آشنا شوند و راه‌های حفظ کره زمین را آموزش ببینند.

وی با اشاره به این‌که در این موزه 200 هزار نمونه را نگهداری می‌کنیم که تنها 2500 نمونه در موزه نمایش داده خواهد شد، تصریح کرد: برای فضای فیزیکی پارک موزه علوم‌زمین اعتبار حدود یکصد میلیارد ریال صرف شد و بخش محتوایی پارک موزه به لحاظ فعالیت گسترده و نمونه‌های منحصربفرد قابل قیمت‌گذاری نیست.

مدیرکل مرکز زمین‌شناسی و اکتشافات‌معدنی منطقه شمال شرق کشور ضمن ابراز امیدواری از این‌که افتتاح پارک موزه علوم‌زمین کشور گام بزرگی در خدمت به ملت ایران باشد، افزود: در تلاش هستیم این مجموعه را طی سال‌های آینده از نظر محتوایی ارتقا بخشیم تا به عنوان یک موزه علوم‌زمین مرجع در منطقه باشیم.

در ادامه سرپرست سازمان زمین‌شناسی و اکتشافات‌معدنی کشور به بررسی تاریخچه این سازمان پرداخت و گفت: سازمان زمین‌شناسی و اکتشافات‌معدنی کشور سال 1338 توسط سازمان ملل تاسیس شد و نخبگان و فارغ‌التحصیلان دانشگاه فنی تهران به عنوان نسل اول وارد این سازمان شدند که خوشبختانه تعدادی از این افراد امروز مهمان متولیان افتتاحیه نخستین پارک موزه علوم‌زمین در ایران هستند.

دکتر علیرضا شهیدی با بیان این که سازمان از همان ابتدای تاسیس دو وظیفه اصلی تولید ثروت و صیانت از ثروت تولید شده را به عهده داشته، افزود: بخش دوم به شاخه‌ای از علم زمین‌شناسی تحت عنوان مخاطرات زمین‌شناختی مربوط می‌شود و از 43 مخاطره طبیعی شناخته شده در دنیا 34 مورد مخاطره طبیعی در ایران ثبت شده که بر همین اساس یکی از وظایف اصلی سازمان پدیده‌شناسی و شناخت مخاطرات طبیعی در کشور است.

وی خاطرنشان کرد: خسارات ناشی از بروز مخاطرات از جمله زمینلرزه، سیل، فرونشست، خشکسالی، بحران آب و  گرد و غبار بسیار گسترده است که بر اساس محاسبات اگر بتوانیم با موضوع مخاطرات به خوبی برخورد کنیم در بحثGDP  کشور حدود 5 درصد صرفه جویی داشته باشیم.

این مقام مسئول با بیان این‌که بخش تولید ثروت به اکتشافات مواد معدنی در سازمان زمین‌شناسی و اکتشافات‌معدنی کشور بازمی‌گردد، افزود: بر اساس نقشه راه اکتشاف که به تازگی در معاونت معدنی وزارت صنعت، معدن و تجارت مصوب شده مقرر شد که موضوع اکتشافات پایه توسط این سازمان انجام شود.

سرپرست سازمان زمین‌شناسی و اکتشافات‌معدنی کشور تاکید کرد: ارزش گواهی‌های اکتشافی سازمان تا سال 1369 بر اساس نوع ماده معدنی، میزان ذخیره و ارزش آن بالغ بر 62 میلیارد دلار بود که با توجه به قیمت ارز می‌توان مشاهده کرد که فعالیت‌های اکتشافی چه ارزش افزوده‌ای برای کشور ایجاد کرده است.

شهیدی با بیان این‌که اکتشاف در توسعه پایدار نقش بسیار اساسی دارد، افزود: هر کجا اکتشاف مواد معدنی انجام می‌شود امنیت را نیز با خود به همراه خواهد آورد که باعث توزیع عادلانه ثروت در نواحی مختلف کشور می‌شود.

این مقام مسئول با بیان این‌که بیشتر معادن کشور در مناطق محروم واقع شده‌اند، گفت: برای آماده شدن یک معدن امکانات زیرساختی از جمله جاده، آب، برق، راه و... برای آن منطقه تامین می‌شود که این امر موجب توزیع ثروت در نواحی محروم می‌شود.

وی با بیان این‌که اشتغالزایی دائمی در توسعه پایدار اکتشاف معادن بسیار حائز اهمیت است، افزود: مواد معدنی و تولیدات آن حدود 5 درصد تولید ناخالص ملی را تشکیل می‌دهد که اگر با صنایع وابستهبه معادن شاهد سهم 30 الی 40 درصدی در GDP خواهیم بود که این امر نشان‌دهنده اهمیت اکتشاف در کشور است.

سرپرست سازمان زمین‌شناسی و اکتشافات‌معدنی کشور با بیان این‌که امروزه اکتشاف سطحی در بسیاری از کشورها به اتمام رسیده و به ذخایر پنهان زیر زمین روی آورده‌اند، گفت:  سازمان زمین‌شناسی و اکتشافات‌معدنی کشور نیز با توجه به رتبه مناسب در آسیا و خاورمیانه به این موضوع پرداخته است.

به گفته وی، بر اساس آمار موجود عمق حفاری‌ها در آمریکا 380 متر و در ایران نیم متر است که برای کاهش این اختلاف از دانش ژئوفیزیک هوایی بهره بردیم  که بالغ بر 550 هزار کیلومتر خطی برداشت ژئوفیزیک هوایی انجام شده و 600 تارگت معدنی معرفی شده که در سنگان واقع در این استان نیز به کمک ژئوفیزیک هوایی به نتایج خوبی دست یافته‌ایم.

این نشست با پرسش و پاسخ خبرنگاران با مسئولان به کار خود ادامه داد و دکتر شهیدی در پاسخ به سئوالی درباره برنامه‌های اکتشافی سازمان متبوع خود گفت: اکتشافات پایه با توجه به وظایف حاکمیتی ما و منابع دریافتی از وزارت صنعت، معدن و تجارت در حال انجام است.

وی با بیان این‌که برای اکتشاف بیشتر معادنی کشور از اطلاعات پایه سازمان زمین‌شناسی و اکتشافات‌معدنی کشور استفاده شده، افزود: تولید نقشه‌های زمین‌شناسی را از سال 1338 در دستور کار داشتیم و کشور را دوبار تاکنون به لحاظ پدیده‌های زمین‌شناختی و منابع معدنی در مقیاس‌های مختلف مورد بررسی قرار دادیم.

سرپرست سازمان زمین‌شناسی و اکتشافات‌معدنی کشور تاکید کرد: بدون نقشه‌های زمین‌شناسی هیچ فعالیت اکتشافی انجام نخواهد شد و این امر نشان‌دهنده نقش پررنگ سازمان زمین‌شناسی و اکتشافات‌معدنی کشور در مطالعات زمین‌شناسی و اکتشافی است.

همچنین دکتر جعفر طاهری نیز با بیان این‌که چندی پیش مزایده پروانه‌های اکتشافی در ۵ محدوده واقع در استان‌های خراسان‌رضوی و گلستان برگزار شد، گفت: این ۵ محدوده شامل مواد معدنی طلا و پاراژنژها در منطقه زیارو واقع در شهرستان خواف، طلا و عناصر همراه در محدوده نیان در شهرستان بجستان، گلاکونیت در محدوده حمام قلعه واقع در شهرستان سرخس، پلی‌متال در محدوده سربرج ۱ و ۲،  کاسف و نظام‌آباد واقع در شهرستان بردسکن در استان خراسان‌رضوی بود که دو محدوده واگذار شد و برای دو محدوده دیگر تجدید مزایده انجام خواهد شد.

به گفته مدیرکل زمین‌شناسی و اکتشافات‌معدنی شمال‌شرق کشور امسال بیش 90 میلیارد ریال اعتبار اکتشافی در خراسان رضوی هزینه شده و 8 هزار حفاری اکتشافی انجام شده و برنامه‌ریزی برای چندین پروژه برون‌سپاری در همین استان از محل اسناد خزانه انجام شده که به زودی نتایج آن اعلام خواهد شد.

وی خاطرنشان کرد: یکی از راه‌هایی که بتوانیم با بدنه جامعه ارتباط بیشتر برقرار کنیم پارک موزه علوم‌زمین مشهد است تا مردم و مسئولان با حوزه علوم زمین آشنا شوند که امیدواریم اثربخشی مناسبی داشته باشد.

سرپرست سازمان زمین‌شناسی و اکتشافات‌معدنی کشور در پاسخ به سئوالی مبنی بر این‌که چند درصد ثروت تولیدشده در کشور مربوط به اکتشافات مواد معدنی است با بیان این‌که  5 درصد تولید ناخالص ملی بدون فرآوری به اکتشاف مواد معدنی باز می‌گردد، گفت: وقتی مواد معدنی منجر به تولید فولاد و استفاده در خودروسازی و دیگر صنایع کشور می‌شود این رقم نیز افزایش می‌یابد و می‌توان گفت سهم معادن و صنایع‌معدنی بین 30 الی 40 درصد در GDP کشور است.

در ادامه طاهری درباره موضوع گردشگری علمی با توجه به سهم بالای مشهد در زائرپذیری و گردشگری و میزان تاثیرگذاری پارک موزه علوم‌زمین به عنوان یک قطب در شمال شرق کشور برای جذب گردشگر به خبرنگاران گفت: امیدواریم بتوانیم درصد بالایی از جامعه را جذب بازدید از پارک موزه علوم زمین کنیم.

وی ادامه داد: 7 موزه تاریخ طبیعی دنیا در سال 2018 بیش از 46 میلیون بازدید کننده داشتند به نحوی که موزه لندن تعداد بازدیدکننده خود را به 5 برابر افزایش داد که این امر اتفاقی نیست و نیاز به سرمایه‌گذاری و بسترسازی مناسب دارد.

مدیرکل زمین‌شناسی و اکتشافات‌معدنی شمال شرق کشور تصریح کرد: ما نیز در آغاز راه هستیم و امیدواریم بخش قابل توجهی از جمعیت مشتاق گردشگر شرق کشور را جهت معرفی جاذبه‌های علوم زمین جذب کنیم.

مدیرکل دفتر برنامه‌ریزی، فنائری اطلاعات و بودجه سازمان زمین‌شناسی و اکتشافات‌معدنی کشور نیز با بیان این‌که این سازمان متولی امر ژئوتوریسم در کشور است، گفت: پدیده‌های زمین‌شناسی خاص و جوامع محلی منحصربفرد توسط این سازمان شناسایی می‌شوند و  ژئوپارک قشم به عنوان اولین ژئوپارک خاورمیانه توسط سازمان زمین‌شناسی و اکتشافات‌معدنی کشور به ثبت جهانی رسید.

رضا جدیدی با بیان این‌که سازمان زمین‌شناسی و اکتشافات‌معدنی کشور توجه به گردشگری مبتنی بر پدیده‌های زمین‌شناسی را در دستور کار خود دارد، افزود: مفهومی از سال 2015 در یونسکو با عنوان برنامه بین‌المللی علوم زمین و ژئوپارک‌های جهانی شکل گرفته که جمهوری اسلامی ایران نیز ژئوپارک جهانی قشم که توسط سازمان زمین‌شناسی و اکتشافات‌معدنی کشور پتانسیل‌یابی شده بود را معرفی کرد.

به گفته وی، ژئوپارک محدوده‌های جغرافیایی هستند که در آن علاوه بر پدیده‌های منحصربفرد زمین‌شناختی و همچنین آثار فرهنگی و تاریخی، جامعه محلی میزبان فعال و پویایی نیز وجود داشته باشد که این مناطق توسط سازمان زمین‌شناسی و اکتشافات‌معدنی کشور شناسایی شده و برای ارتقای بخش اقتصادی، فرهنگی و اجتماعی آماده‌سازی می‌شوند تا بتوانیم برای ثبت ملی و جهانی این مناطق اقدام کنیم.

جدیدی تصریح کرد: مطالعه و بررسی ژئوپارک کلات در خراسان‌رضوی به عنوان  یک ژئوپارک جهانی در دستور کار سازمان زمین‌شناسی و اکتشافات‌معدنی کشور قرار دارد.

در ادامه شهیدی درپاسخ به خبرنگاری درباره پروژه ژئوفیزیک هوایی در استان خراسان رضوی با بیان این‌که در افق 1404 قرار بر این است که تولید فولاد به 55 میلیون تن برسد، گفت: برای دستبای به این هدف بایستی ذخایر آهن کشور را شناسایی کنیم و در اختیار تولیدکنندگان قرار دهیم که بر همین اساس به کمک فناوری ژئوفیزیک هوایی موفق شدیم در سنگان بسیاری از ذخایر پنهان را شناسایی و معرفی کنیم.

وی افزود: پروژه شمال گسل درونه واقع در خراسان رضوی جزو پروژه‌های دیگری است که در صورت تامین اعتبار در سال جدید انجام خواهیم داد که جزو اولویت سازمان زمین‌شناسی و اکتشافات‌معدنی کشور برای انجام مطالعات ژئوفیزیک هوایی خواهد بود.

به گفته شهیدی مطالعات ژئوفیزیک هوایی برای اکتشاف انواع ذخایر فلزی و  منابع آبی استفاده می‌شود که بر همین اساس مطالعات ژئوفیزیک هوایی برای شناسایی منابع آبی کارستی در خراسان رضوی در کوه‌های هزار مسجد در حال انجام است و مطالعات تاکنون به خوبی پیش رفته است.

سرپرست سازمان زمین‌شناسی و اکتشافات‌معدنی کشور با بیان این‌که شناسایی و پایش مخاطرات در حال حاضر به عهده این سازمان است، گفت:  کمبود آب در هر منطقه باعث استفاده بیش از حد از منابع سفره‌های آب زیرزمینی می‌شود که همین امر پدیده فرونشست را به وجود می‌آورد و بسیاری از دشت‌های مشهد، نیشابور، سبزوارو... با این پدیده با نرخ بالا مواجه شده‌اند.

به گفته این مقام مسئول، در اتحادیه اروپا اگر نرخ فرونشست در منطقه‌ای به 4 میلیمتر برسد بحران اعلام می‌شود در حالی که نرخ فرونشست در بسیاری از دشت‌های ایران بیشتر از این میزان است.

مدیرکل زمین‌شناسی و اکتشافات‌معدنی شمال شرق کشور درباره برگزاری تورهای علمی گوهر سنگ‌ها به خبرنگاران گفت: موزه گوهر سنگ‌ها نیز همزمان با پارک موزه علوم زمین مشهد آغاز به کار خواهد کرد و تنوعی بر اساس دسته‌بندی‌های علمی در این موزه وجود دارد که امید است به زودی بازدید عمومی برای همگان فراهم شود.

به گفته طاهری در فاز یک پارک موزه علوم زمین مشهد میزبان مدارس، دانشگاه‌ها و مجامع علمی خواهد بود و و فاز 2 نیز به زودی برای بازدید عمومی اعلام خواهد شد.

میزان مطالعات اکتشافی در معادن بر اساس افق 1404 از دیگر سئوالات خبرنگاران بود که مدیرکل دفتر نظارت و ارزیابی این سازمان گفت: با برنامه‌های موجود در نظر داریم با بهره‌گیری از روش‌های ژئوفیزیک هوایی، هیدروژئوشیمی و حفاری‌های اکتشافی عمقی ذخیره اکتشافی کشور را تا سه برابر افزایش دهیم.

به گفته دکتر محمدرضا هزاره، با افزایش عمق حفاری‌ها میزان ذخایر نیز گسترش خواهد یافت که با برنامه‌ریزی موجود در نظر داریم ذخایر آهن، مس، طلا و فلزات پایه را تا سه برابر افزایش دهیم.

شهیدی درباره میزان بالای فارغ‌التحصیلان رشته زمین‌شناسی از دانشگاه‌ها که دغدغه و سئوال خبرنگار دیگری بود گفت: بررسی میزان تعداد فارغ‌التحصیلان رشته زمین‌شناسی به عهده دانشگاه‌ها است و سازمان زمین‌شناسی و اکتشافات‌معدنی کشور وظیفه‌ای برای استخدام کلیه فارغ‌التحصیلان این رشته ندارد.

وی با بیان این‌که سازمان زمین‌شناسی و اکتشافات‌معدنی کشور حدود 1000 نفر نیرو دارد که حدود 80 درصد فارغ‌التحصیل دانشگاهی هستند، گفت: حدود 146 نفر دارای مدرک دکتری در گرایش‌های مختلف زمین‌شناسی هستند و به عنوان یک سازمان حاکمیتی در بحث پژوهش همیشه مطرح بوده در وزارت صنعت، معدن و تجارت نیز و طرح‌های پژوهشی زیادی داشته و به نتایج مناسبی رسیده است.

مدیر پژوهشکده علوم‌زمین کشور و رئیس اسبق سازمان زمین‌شناسی و اکتشافات‌معدنی کشور نیز در ادامه پاسخگوی سئوالی مبنی بر اختصاصی شدن بودجه‌ این سازمان بود.

دکتر راضیه لک با بیان این‌که درآمد اختصاصی سازمان زمین‌شناسی و اکتشافات‌معدنی کشور مربوط به لایحه بودجه سال 97 بود، گفت:  برای نخستین با بار بعد 58 سال از زمان تاسیس این سازمان توانستیم از بودجه مجموعه دفاع کنیم.

به گفته وی، بودجه سازمان زمین‌شناسی و اکتشافات‌معدنی کشور بسیار کم بود و پاسخگویی نیاز زمین‌شناسی و اکتشافی کشور نبود که بر همین اساس  در دو موضوع برای بهبود وضعیت بودجه اقدام کردیم.

مدیر پژوهشکده علوم‌زمین کشور از اختصاصی شدن درآمدهای سازمان زمین‌شناسی و اکتشافات‌معدنی کشور به عنوان شاهکاری در تاریخ بودجه این سازمان یاد کرد و گفت: همچنین با استفاده از بند پ ماده 43 قانون برنامه ششم توانسیم منابعی را از محل حقوق دولتی برای امر اکتشاف و تهیه نقشه‌های زمین‌شناسی و ژئوشیمیایی و توسعه زیرساخت‌های مورد نیاز برای امر اکتشاف به سازمان اختصاص دهیم.

لک با بیان این‌که با تکیه به این دو موضوع در سال 97 موفق شدیم جهشی را در امر زمین‌شناسی و اکتشاف در سازمان زمین‌شناسی و اکتشافات‌معدنی کشور ایجاد کنیم، تصریح کرد: در همین رابطه با تامین اعتبارات مورد نیاز توانسیم برای شناسایی ذخایر عمیق و پنهان گام برداریم و چشم‌انداز این بخش در افق 1404 پیش‌رو بسیار روشن است و جبران مسائل گذشته مربوط به اکتشاف خواهد شد.

عکس از مریم السادات میرآفتاب

خبر مرضیه کاظمی