افزایش وسعت و نرخ مناطق در حال فرونشست در دشتهای کشور
مهندس محمدجواد بلورچی، از سازمان متبوع خود به عنوان یکی از نهادهای پیشگام و مسوول بررسی مخاطرات زمینشناختی...
فرونشست تدریجی و فرورفتگی و فروریزش ناگهانی سطح زمین به دلائل طبیعی و انسانی رخ میدهد که میتواند با خسارات جانی و مالی جبرانناپذیر همراه باشد. در بسیاری از نقاط جهان و همچنین مناطقی از ایران مثل دشتهای رفسنجان، مهیار اصفهان، کبودرآهنگ همدان، یزد، سیرجان، مشهد، نیشابور، کاشمر، کرمان، یزد، اصفهان، کاشان وگرگان مواردی از رویداد فرونشست و یا رخداد فروچالهها مشاهده و گزارش شده است. فرونشستها به طور عمده در نواحی مستعد از نظر زمینشناختی و یا مناطق با برداشت بیش از حد مجاز از آبهای زیرزمینی به وقوع میپیوندند. بروز این پدیده باعث ایجاد مشکلاتی برای کشاورزان، تخریب خطوط ارتباطی و زیرساختها و برخی مسائل دیگر میشود. هدف از این گزارش تشریح و تبیین فرونشست زمین، علل بروز آن ومسائل و مشکلات پیرامون آن است، که مدیرکل نگران ِ دفتر بررسی مخاطرات زمینشناختی، زیستمحیطی و مهندسی سازمان زمینشناسی و اکتشافاتمعدنی کشور پاسخگوی این سووالات است.
مهندس محمدجواد بلورچی، از سازمان متبوع خود به عنوان یکی از نهادهای پیشگام و مسوول بررسی مخاطرات زمینشناختی و خطرهای وابسته به آن در کشور یاد میکند و با بیان اینکه شناسایی مخاطرات پدیده فرونشست به شکل جدی از سال 84 جزو وظایف سازمان زمینشناسی و اکتشافاتمعدنی کشور قرار گرفت، یادآور شد: این سازمان همراه با دانشگاهها به بررسی فرونشست در دشتهای کشور میپردازد.
وی با بیان اینکه پس از رفتارسنجی بسیاری از دشتهای کشور و مقایسه نرخ به دست آمده با نرخهای گذشته اعداد نگرانکنندهای به دست آمد، خاطرنشان کرد: سال 84 برای دشت تهران نرخ سالانه 17 سانتیمتر فرونشست بیشینه ثبت شد و این در حالیست که مطالعات استادان دانشگاههای نهران و تربیت مدرس از افزایش نرخ فرونشست تا 36 سانتیمتر در سال 91 خبر میدهد و این در حالیست که در بقیه دشتهای کشور نیز به دلیل کاهش بارندگی طی سالهای اخیر و برداشت بیرویه از منابع آب زیرزمینی همین انتظار وجود دارد.
بلورچی، با بیان اینکه فشار مضاعف برای تامین آب کشاورزی، شرب و صنعتی و از سویی کاهش بارندگیهای اخیر باعث کاهش آب سطحی میشود، یادآور شد: آبخوانها از چند سال گذشته با مشکل مواجه بود و بسیاری از دشتها با پدیده فرونشست و فروچاله مواجه بود ولی متاسفانه با وجود هشدارهای سازمان زمینشناسی، اتفاق اثرگذاری بر پدیده روی نداد.
این کارشناس گفت: ما نمیتوانیم بدون توجه به آینده نگرانکننده نسل آینده برای تامین آب همچنان به روند برداشت ادامه دهیم و حل این موضوع به یک بازنگری جدی در عملکرد چند ساله ما نیاز دارد.
وی ضمن استناد به پیشبینیهای میان مدت هواشناسی که نشان از تغییرات اقلیمی مبنی بر کاهش بارندگی طی چند ده سال آینده دارد، تصریح کرد: متاسفانه کاهش بارندگی، گسترش خشکسالی، کاهش منابع آب زیرزمینی و افزایش نرخ فرونشست جزو پدیدههای پیشروی ما در سالهای آینده خواهد بود و این در حالیست که ذخایر آب برای کشوری مثل ایران به عنوان ذخایر فوق استراتژیک محسوب میشود و بر اساس پیشبینیهای موجود در قرن 21 بیشتر درگیریهای بین کشورها بر سر منابع آب خواهد بود.
این کارشناس، با بیان اینکه برای عبور کشور از مشکلات پیشرو به شکلی که مجبور نباشیم دست نیاز برای تامین آب به سوی دیگر کشورها دراز نکنیم، خاطرنشان کرد: بایستی همین امروز برنامهریزی مناسبی داشته باشیم زیرا فرونشست مثل سرطان عمل میکند و اثرات خود را زمانی نشان میدهد که دیگر برای هر اقدامی دیر شده است.
بلورچی، با بیان اینکه فرونشست باعث آسیب رسیدن به زیرساختهای کشور میشود، افزود: بر اساس تحلیلها یک زمینلرزه 6 تا 7 ریشتر برای منطقهای مثل تهران مشکلساز و خسارتبار است در حالی که در صورت ادامه فرونشستهای موجود در دشتهای تهران و شهریار و آسیب دیدن سازهها و ایجاد ترک در آنها، زمینلرزههای 4 یا 5 ریشتر خطرساز خواهد بود.
مدیرکل دفتر بررسی مخاطرات سازمان زمینشناسی و اکتشافاتمعدنی کشور، با بیان اینکه از نظر من به عنوان یک زمینشناس وضعیت فرونشست در کشور بسیار بحرانیست، یادآور شد: تبعات اجتماعی و اقتصادی این پدیده بسیار گسترده است و مدیران امروز باید پیامدهای ناگوار این موضوع را در نظر بگیرند و بدانند هر اقدام عملی امروز در جهت کنترل پدیده و کاهش نرخ آن تنها راه جلوگیری از مشکلات فراوان مدیریت کشور بدون وجود آب کافی در آینده خواهد بود.
به گفته وی، ایران با گذشته تاریخی و با بهرهگیری از تکنیکهای آبرسانی مثل قنات و سد زیرمینی توانسته خود را به قطبی جهانی تبدیل کند به نحوی که کشورهای دیگر نیز از فناوریهای آن بهره ببرند که امروز نیز نیاز است یک بازگشت به گذشته داشته باشیم تا با استفاده از روشهای بهینه ذخایر آبهای زیرزمینی کشور را احیا کنیم.
بلورچی با اشاره به اینکه بر اساس برنامه 5 ساله توسعه کشور قرار بود 25درصد ذخایر زیرزمینی ما بهبود یابند ولی متاسفانه این امر محقق نشد، تصریح کرد: بایستی طی یک برنامهریزی مناسب آموزش و اطلاعرسانی به مردم را آغاز کنیم و تبعات مالکیت خصوصی منابع آبی زیرزمینی را برای عموم جامعه روشن کنیم و با بازگشت به گذشته و اصلاح قوانین و پایش سراسری منابع آب زیرزمینی در همه جای کشور به حفظ این سرمایه ملی بپردازیم.
این کارشناس با بیان اینکه هزینههای بهرهبرداری از آب در تولید محصولات کشاورزی در نظر گرفته نمیشود، خاطرنشان کرد: متاسفانه برخی کشاورزان بدون توجه و به طور نامحدود از آب در دسترس خود استفاده میکنند اما میتوان با اتخاذ روشهای صحیح از کاهش میزان استفاده آب در کشاورزی از این معضل جلوگیری کرد.
وی از ایران به عنوان کشوری گرم و خشک یاد کرد که توسعه کشاورزی در آن باید با توجه به شرایط خاص هر منطقه از کشور و با دقت کامل انجام شود، تصریح کرد: باید بر اساس برنامه آمایش سرزمین عمل کنیم و در جایی که آبی به اندازه کافی وجود ندارد محصولاتی با نیاز آب کم کشت شود به نحوی که با کمترین آب، بیشترین میزان بهرهبرداری از محصول را داشته باشیم.
بلورچی با بیان اینکه فرونشستها تنها در زمینهای کشاورزی اتفاق نمیافتد و شهرها و مناطق مسکونی و همچنین شهرکهای صنعتی، صنایع بزرگ در دامنه دشتها نیز تحت تاثیر قرار میگیرد، گفت: مناطق 17،18 و 19 شهرداری تهران و همچنین شهریار، اسلامشهر، صباشهر و بخشهایی از شهرهای مشهد، نیشابور و... در معرض پدیده فرونشست هستند.
به گفته مدیرکل دفتر بررسی مخاطرات سازمان زمینشناسی و اکتشافاتمعدنی کشور امروز لازم است به نحوی عمل کنیم که تا قبل از اینکه پدیده فرونشست از حالت قابل کنترل و مدیریتپذیر خارج شود و یک مسیر بدون بازگشت با از بین رفتن آبخوانهای کشور و نرخهای بسیار زیاد فرونشست زمین در پیشروی ما قرار دهد، قادر به کنترل و مهار آن باشیم.
این کارشناس با بیان اینکه سازمان زمینشناسی و اکتشافاتمعدنی کشور به عنوان مسوول بررسی مخاطرات در کشور همواره وظیفه هشدار و اعلام خطر در بروز مخاطرات طبیعی را به عهده دارد، تاکید کرد: انتظار است سازمانهای مسوول به طور جدی به روند پدیده فرونشست و دیگر مخاطرات طبیعی داشته باشند و مردم نیز در صورت مشاهده نشانهای از بروز فرونشست مثل ایجاد ترک و فروچالهها به سازمان زمینشناسی اعلام کنند تا ضمن ثبت در بانک اطلاعاتی بتوان دانش مناسبی از روند شکلگیری و توسعه این پدیده را ارائه کرد.
وی از مسوولان و دستاندرکاران دولت یازدهم درخواست کرد ضمن بررسی و شناخت هر چه بیشتر مخاطرات زمینشناختی به ویژه فرونشست زمین و شناسایی ارتباط اثر تصمیمگیریها در توسعه این پدیده و همچنین اثر روند روبهرشد آن در آینده توسعهای کشور، بهنحوی برنامهریزی کند که تصمیمات اتخاذ شده باعث کنترل و توقف این پدیده نامناسب در دشتهای کشور و حفظ آبخوانهای ارزشمند کشور شود.
خبرنگار مرضیه کاظمی
مهندس محمدجواد بلورچی، از سازمان متبوع خود به عنوان یکی از نهادهای پیشگام و مسوول بررسی مخاطرات زمینشناختی و خطرهای وابسته به آن در کشور یاد میکند و با بیان اینکه شناسایی مخاطرات پدیده فرونشست به شکل جدی از سال 84 جزو وظایف سازمان زمینشناسی و اکتشافاتمعدنی کشور قرار گرفت، یادآور شد: این سازمان همراه با دانشگاهها به بررسی فرونشست در دشتهای کشور میپردازد.
وی با بیان اینکه پس از رفتارسنجی بسیاری از دشتهای کشور و مقایسه نرخ به دست آمده با نرخهای گذشته اعداد نگرانکنندهای به دست آمد، خاطرنشان کرد: سال 84 برای دشت تهران نرخ سالانه 17 سانتیمتر فرونشست بیشینه ثبت شد و این در حالیست که مطالعات استادان دانشگاههای نهران و تربیت مدرس از افزایش نرخ فرونشست تا 36 سانتیمتر در سال 91 خبر میدهد و این در حالیست که در بقیه دشتهای کشور نیز به دلیل کاهش بارندگی طی سالهای اخیر و برداشت بیرویه از منابع آب زیرزمینی همین انتظار وجود دارد.
بلورچی، با بیان اینکه فشار مضاعف برای تامین آب کشاورزی، شرب و صنعتی و از سویی کاهش بارندگیهای اخیر باعث کاهش آب سطحی میشود، یادآور شد: آبخوانها از چند سال گذشته با مشکل مواجه بود و بسیاری از دشتها با پدیده فرونشست و فروچاله مواجه بود ولی متاسفانه با وجود هشدارهای سازمان زمینشناسی، اتفاق اثرگذاری بر پدیده روی نداد.
این کارشناس گفت: ما نمیتوانیم بدون توجه به آینده نگرانکننده نسل آینده برای تامین آب همچنان به روند برداشت ادامه دهیم و حل این موضوع به یک بازنگری جدی در عملکرد چند ساله ما نیاز دارد.
وی ضمن استناد به پیشبینیهای میان مدت هواشناسی که نشان از تغییرات اقلیمی مبنی بر کاهش بارندگی طی چند ده سال آینده دارد، تصریح کرد: متاسفانه کاهش بارندگی، گسترش خشکسالی، کاهش منابع آب زیرزمینی و افزایش نرخ فرونشست جزو پدیدههای پیشروی ما در سالهای آینده خواهد بود و این در حالیست که ذخایر آب برای کشوری مثل ایران به عنوان ذخایر فوق استراتژیک محسوب میشود و بر اساس پیشبینیهای موجود در قرن 21 بیشتر درگیریهای بین کشورها بر سر منابع آب خواهد بود.
این کارشناس، با بیان اینکه برای عبور کشور از مشکلات پیشرو به شکلی که مجبور نباشیم دست نیاز برای تامین آب به سوی دیگر کشورها دراز نکنیم، خاطرنشان کرد: بایستی همین امروز برنامهریزی مناسبی داشته باشیم زیرا فرونشست مثل سرطان عمل میکند و اثرات خود را زمانی نشان میدهد که دیگر برای هر اقدامی دیر شده است.
بلورچی، با بیان اینکه فرونشست باعث آسیب رسیدن به زیرساختهای کشور میشود، افزود: بر اساس تحلیلها یک زمینلرزه 6 تا 7 ریشتر برای منطقهای مثل تهران مشکلساز و خسارتبار است در حالی که در صورت ادامه فرونشستهای موجود در دشتهای تهران و شهریار و آسیب دیدن سازهها و ایجاد ترک در آنها، زمینلرزههای 4 یا 5 ریشتر خطرساز خواهد بود.
مدیرکل دفتر بررسی مخاطرات سازمان زمینشناسی و اکتشافاتمعدنی کشور، با بیان اینکه از نظر من به عنوان یک زمینشناس وضعیت فرونشست در کشور بسیار بحرانیست، یادآور شد: تبعات اجتماعی و اقتصادی این پدیده بسیار گسترده است و مدیران امروز باید پیامدهای ناگوار این موضوع را در نظر بگیرند و بدانند هر اقدام عملی امروز در جهت کنترل پدیده و کاهش نرخ آن تنها راه جلوگیری از مشکلات فراوان مدیریت کشور بدون وجود آب کافی در آینده خواهد بود.
به گفته وی، ایران با گذشته تاریخی و با بهرهگیری از تکنیکهای آبرسانی مثل قنات و سد زیرمینی توانسته خود را به قطبی جهانی تبدیل کند به نحوی که کشورهای دیگر نیز از فناوریهای آن بهره ببرند که امروز نیز نیاز است یک بازگشت به گذشته داشته باشیم تا با استفاده از روشهای بهینه ذخایر آبهای زیرزمینی کشور را احیا کنیم.
بلورچی با اشاره به اینکه بر اساس برنامه 5 ساله توسعه کشور قرار بود 25درصد ذخایر زیرزمینی ما بهبود یابند ولی متاسفانه این امر محقق نشد، تصریح کرد: بایستی طی یک برنامهریزی مناسب آموزش و اطلاعرسانی به مردم را آغاز کنیم و تبعات مالکیت خصوصی منابع آبی زیرزمینی را برای عموم جامعه روشن کنیم و با بازگشت به گذشته و اصلاح قوانین و پایش سراسری منابع آب زیرزمینی در همه جای کشور به حفظ این سرمایه ملی بپردازیم.
این کارشناس با بیان اینکه هزینههای بهرهبرداری از آب در تولید محصولات کشاورزی در نظر گرفته نمیشود، خاطرنشان کرد: متاسفانه برخی کشاورزان بدون توجه و به طور نامحدود از آب در دسترس خود استفاده میکنند اما میتوان با اتخاذ روشهای صحیح از کاهش میزان استفاده آب در کشاورزی از این معضل جلوگیری کرد.
وی از ایران به عنوان کشوری گرم و خشک یاد کرد که توسعه کشاورزی در آن باید با توجه به شرایط خاص هر منطقه از کشور و با دقت کامل انجام شود، تصریح کرد: باید بر اساس برنامه آمایش سرزمین عمل کنیم و در جایی که آبی به اندازه کافی وجود ندارد محصولاتی با نیاز آب کم کشت شود به نحوی که با کمترین آب، بیشترین میزان بهرهبرداری از محصول را داشته باشیم.
بلورچی با بیان اینکه فرونشستها تنها در زمینهای کشاورزی اتفاق نمیافتد و شهرها و مناطق مسکونی و همچنین شهرکهای صنعتی، صنایع بزرگ در دامنه دشتها نیز تحت تاثیر قرار میگیرد، گفت: مناطق 17،18 و 19 شهرداری تهران و همچنین شهریار، اسلامشهر، صباشهر و بخشهایی از شهرهای مشهد، نیشابور و... در معرض پدیده فرونشست هستند.
به گفته مدیرکل دفتر بررسی مخاطرات سازمان زمینشناسی و اکتشافاتمعدنی کشور امروز لازم است به نحوی عمل کنیم که تا قبل از اینکه پدیده فرونشست از حالت قابل کنترل و مدیریتپذیر خارج شود و یک مسیر بدون بازگشت با از بین رفتن آبخوانهای کشور و نرخهای بسیار زیاد فرونشست زمین در پیشروی ما قرار دهد، قادر به کنترل و مهار آن باشیم.
این کارشناس با بیان اینکه سازمان زمینشناسی و اکتشافاتمعدنی کشور به عنوان مسوول بررسی مخاطرات در کشور همواره وظیفه هشدار و اعلام خطر در بروز مخاطرات طبیعی را به عهده دارد، تاکید کرد: انتظار است سازمانهای مسوول به طور جدی به روند پدیده فرونشست و دیگر مخاطرات طبیعی داشته باشند و مردم نیز در صورت مشاهده نشانهای از بروز فرونشست مثل ایجاد ترک و فروچالهها به سازمان زمینشناسی اعلام کنند تا ضمن ثبت در بانک اطلاعاتی بتوان دانش مناسبی از روند شکلگیری و توسعه این پدیده را ارائه کرد.
وی از مسوولان و دستاندرکاران دولت یازدهم درخواست کرد ضمن بررسی و شناخت هر چه بیشتر مخاطرات زمینشناختی به ویژه فرونشست زمین و شناسایی ارتباط اثر تصمیمگیریها در توسعه این پدیده و همچنین اثر روند روبهرشد آن در آینده توسعهای کشور، بهنحوی برنامهریزی کند که تصمیمات اتخاذ شده باعث کنترل و توقف این پدیده نامناسب در دشتهای کشور و حفظ آبخوانهای ارزشمند کشور شود.
خبرنگار مرضیه کاظمی