رئیس سازمان زمین‌شناسی و اکتشافات معدنی کشور در گیلان مطرح کرد: تمرکز دولت بر اقتصاد دریا محور/ دو مسیر اصلی سازمان زمین‌شناسی برای توسعه فعالیت‌های دریایی کشور

به گزارش روابط‌عمومی سازمان زمین‌شناسی و اکتشافات‌معدنی کشور، معاون وزیر صمت و رئیس این سازمان در دیدار از اداره‌کل زمین‌شناسی و اکتشافات‌معدنی گیلان؛ گفت: مرکز گیلان یکی از مراکز بسیار مهم و استراتژیک برای سازمان زمین‌شناسی دانست و هم برنامه حاکمیت و هم برنامه دولت آقای دکتر پزشکیان و هم سیاست‌های وزارت صمت، به طور جدی بر اقتصاد دریا محور تمرکز دارد و سازمان زمین‌شناسی و اکتشافات‌معدنی کشور نیز در همین راستا، ساختار و برنامه‌ مشخصی دارد.

دکتر داریوش اسماعیلی، با اشاره به وضعیت فعالیت‌های زمین‌شناسی در استان گیلان با تاکید بر اینکه خوشبختانه در گیلان کار تهیه نقشه‌ها و مطالعات اولیه زمین‌شناسی دریایی یک قدم جلوتر رفته و اکنون در مرحله تکمیل قرار دارد، افزود: این اقدامات می‌تواند مبنای ورود به حوزه‌های جدی‌تری از فعالیت در دریا باشد.

وی درباره ظرفیت‌های فعالیت سازمان متبوع خود در دریا گفت: ما دو مسیر اصلی برای ورود به اقتصاد دریا محور داریم. مسیر نخست، موضوع مواد معدنی دریایی است که در این حوزه از همکاران درخواست کرده‌ایم که مطالعات جامع انجام دهند تا مشخص شود در دنیا وقتی از مواد معدنی دریایی صحبت می‌کنیم، دقیقاً منظور چیست و کجاها چه نوع ذخایری را جست‌وجو می‌کنند و چه عناصر معدنی در اولویت است؟

معاون وزیر صمت؛ با اشاره به ظرفیت‌های مغفول مانده در حوزه منابع معدنی دریایی، تصریح کرد: علاوه بر مواد معدنی جامد، یکی دیگر از ظرفیت‌های بسیار مهم و کمتر توجه شده استفاده از خود آب دریا است، زیرا در آب دریا عناصری وجود دارد که می‌توان آنها را استخراج کرد.

وی خاطرنشان کرد: به عنوان نمونه در منطقه شادگان خوزستان و در انتهای خلیج‌فارس، فعالیت بسیار خوبی در این زمینه در حال انجام است و در آن منطقه طی چند سال گذشته، مطالعاتی انجام شده و واحدهایی طراحی شده‌اند که آب دریا را ابتدا به حوضچه‌هایی منتقل می‌کنند تا فرآیند جداسازی و استخراج عناصر خاص انجام شود که این تجربه موفق می‌تواند در سایر نقاط کشور نیز توسعه یابد.

استفاده اقتصادی از پسماند آب‌شیرین‌کن‌ها با نگاه زمین‌شناسی

رئیس سازمان زمین‌شناسی و اکتشافات معدنی کشور در ادامه صحبت‌های خود با اشاره به تجربه موفق استخراج نمک در جنوب کشور گفت: در منطقه شادگان خوزستان، فرآیند استخراج نمک از آب دریا در چند مرحله انجام می‌شود که دارای کیفیت بالایی است و به عنوان خوراک پتروشیمی‌ها استفاده می‌شود.

به گفته اسماعیلی، یکی از مهمترین نیازهای هر کارخانه تأمین خوراک آن است و این پروژه توانسته به ‌سادگی خوراک مورد نیاز را فراهم کند که این تنها مربوط به پتروشیمی اروند نیست، بلکه پتروشیمی‌های دیگری نیز در خوزستان از این منابع استفاده می‌کنند و محصولاتی را تولید می‌کند که در چرخه اقتصادی کشور تأثیرگذار است.

رئیس سازمان زمین‌شناسی و اکتشافات‌معدنی کشور با اشاره به انتقال آب از دریا به استان‌های مختلف کشور نیز گفت: یکی دیگر از حوزه‌هایی که نیاز به مطالعه جدی دارد، موضوع پسماند آب‌شیرین‌کن‌ها است و پروژه‌هایی که برای انتقال آب به استان‌هایی مانند یزد، کرمان، اصفهان، شیراز، سیستان و بلوچستان و خراسان تعریف شده‌اند که یکی از چالش‌های اساسی این پروژه‌ها، آب شور پسماند پس از شیرین‌سازی است که مشکلات زیست‌محیطی زیادی به همراه دارد.

وی تأکید کرد: ما می‌توانیم دو نوع کار روی این پسماندها انجام دهیم؛ نخست، پژوهش‌های میدانی و آزمایشگاهی برای کاهش اثرات زیست‌محیطی، و دوم، شناسایی و استخراج عناصر باارزشی که در این پسماندها غلیظ می‌شوند و برخی از این عناصر میل زیادی به باقی‌ماندن در پسماندها دارند و با فرآوری صحیح می‌توانند منبع اقتصادی جدیدی برای کشور باشند.

اسماعیلی ادامه داد: بنابراین فعالیت زمین‌شناسی دریایی فقط محدود به اکتشاف ذخایر در کف دریا نیست، بلکه حتی در ارتباط با پسماندهای آبی هم می‌توانیم نقشی کاربردی و اقتصادی ایفا کنیم و البته منابعی مانند ذخایر ماگمایی و پلاسری نیز در دریا وجود دارد و باید در اولویت‌های اکتشافی قرار گیرند.

معاون وزیر صمت با اشاره به شرایط خاص استان گیلان گفت: از گیلان انتظار داریم که در حوزه مطالعات دریایی تمرکز بیشتری داشته باشد و هرچند این استان از نظر ذخایر معدنی فلزی پتانسیل قابل توجهی ندارد یا در برخی موارد دسترسی به این ذخایر با محدودیت‌هایی همراه است ولی به دلیل پوشش جنگلی، منابع طبیعی گسترده و حساسیت‌های محیط‌زیستی، امکان انجام فعالیت‌های گسترده معدنی در خشکی فراهم نیست.

وی با اشاره به این‌که در بسیاری از مناطق گیلان، حتی با وجود مشکلات معیشتی مردم اجازه برداشت منابع داده نمی‌شود، تاکید کرد: این حساسیت‌ها شاید در شرایط کشور ما منطقی باشد و ما در کشورهای توسعه‌یافته‌ای مانند استرالیا و آلمان دیده‌ایم که درختان تنومند جنگل‌ها برای بهره‌برداری از منابع قطع می‌شوند، اما در کشور ما حتی وجود چند بوته هم مانع فعالیت معدنی می‌شود.

رئیس سازمان زمین‌شناسی و اکتشافات‌معدنی کشور عنوان کرد: در ایران، دو موضوع اساسی وجود دارد که همواره باید مورد توجه قرار گیرد؛ یکی از آنها را دریا و اقتصاد دریا محور و دیگری مخاطرات زمین‌شناسی مانند زلزله است.

با اطلاعات زمین‌شناسی، زمینه توسعه زیرساخت‌ها با سرعت و دقت بیشتری انجام می‌شود

اسماعیلی یکی دیگر از نقش‌های مهم زمین‌شناسی دریایی را کمک به توسعه زیرساخت‌های ساحلی و دریایی عنوان کرد و گفت: برای هر پروژه‌ای که قرار است در دریا اجرا شود، از جمله ساخت اسکله، نخستین داده‌هایی که درخواست می‌شود نقشه‌های زمین‌شناسی و مقاومت خاک بستر است و اگر این اطلاعات از پیش وجود داشته باشد زمینه توسعه سایر زیرساخت‌ها نیز با سرعت و دقت بیشتری انجام خواهد شد.

وی تأکید کرد: این دو حوزه یعنی اکتشاف منابع دریایی و زیرساخت‌های توسعه دریا جزو موضوعات اساسی هستند که باید به شکل جدی در گیلان دنبال شوند و  خواهش من این است که تمرکز کافی روی دریا صورت گیرد و اگر لازم بود از دانشگاه‌ها، پژوهشگران و مراکز علمی دیگر نیز استفاده شود تا این همکاری‌ها انجام شود.

تغییر رویه در سازمان زمین‌شناسی با رویکرد واگذاری، جذب سرمایه و ورود هوش مصنوعی

رئیس سازمان زمین‌شناسی و اکتشافات معدنی کشور با اشاره به رویکردهای مدیریتی جدید در این سازمان گفت: از ابتدای حضور در سازمان، تلاش کردیم تغییر رویه‌هایی در سبک مدیریت و اجرای پروژه‌ها ایجاد کنیم و این به معنای نادیده‌گرفتن زحمات مدیران پیشین نیست، زیرا همه زحمت کشیدند و اگر این تلاش‌ها نبود، سازمان تا به امروز سرپا نمی‌ماند و در دوره جدید تغییر رویه ایجاد شد.

وی با بیان این‌که یکی از مهم‌ترین تغییرات ما این است که دیگر همه کارها را به‌طور متمرکز و صرفاً توسط کارشناسان سازمان انجام ندهیم، افزود: برای نمونه، نیازی نیست کارشناس باسابقه‌ای که تنها یک سال تا بازنشستگی‌اش باقی مانده، همچنان به کارهای میدانی سنگین مانند چکش‌زنی، نمونه‌برداری یا اندازه‌گیری امتداد مشغول باشد و این کارها را جوان‌ترها می‌توانند انجام دهند و کارشناسان ارشد ما می‌توانند نقش طراحی پروژه، برنامه‌ریزی و هدایت خدمات را ایفا کنند.

معاون وزیر صمت با تاکید بر این‌که با تغییر رویه بخشی از کارها را برون‌سپاری کردیم؛ تصریح کرد: در قالب طرح تحول، تهیه ۱۲۰ نقشه زمین‌شناسی جدید را در دستور کار قرار دادیم که هر نقشه شامل سه لایه ژئوشیمی، زمین‌شناسی و زمین‌شناسی اقتصادی  معادل ۳۶۰ پروژه است.

وی با اشاره به این‌که تا پیش از این، میانگین تولید نقشه در سازمان حدود ۱۷ تا ۱۸ نقشه در سال بود که در بهترین حالت به ۲۰ نقشه می‌رسید، ادامه داد: امروز همکاران ما در حال اجرای همزمان بیش از ۳۶۰ پروژه هستند و این یعنی مشارکت حداکثری همکاران سازمان در نقش مدیر پروژه و ناظر علمی که علاوه بر این، حدود ۱۰۰ برگه نقشه نیز در قالب پروژه‌های سفارشی واگذار شده که برای نمونه در کرمان در منطقه جیرفت، ۳۱ نقشه ژئوشیمی به بخش خصوصی و دانشگاه‌ها واگذار شده است.

اسماعیلی افزود: در حال حاضر حدود ۳۶ ورقه دیگر نیز آماده واگذاری است و تا پایان هفته نیز حدود ۱۰ نقشه دیگر نیز اضافه می‌شود و تلاش ما این است که دانشگاه‌ها و شرکت‌ها بتوانند در این مناقصات برنده شوند و از این طریق پروژه‌ها را پیش ببرند.

به دنبال جذب منابع مالی برای فعالیت‌های اکتشافی از بیرون سازمان زمین‌شناسی هستیم

رئیس سازمان زمین‌شناسی و اکتشافات معدنی کشور با اشاره به دومین تغییر رویکرد سازمان متبوع خود گفت: ما به دنبال جذب منابع مالی برای فعالیت‌های اکتشافی از بیرون سازمان هستیم و تا چه زمانی باید فقط از دولت انتظار تأمین اعتبار داشت؟ که بر همین اساس طرحی سه‌جانبه بین سازمان زمین‌شناسی، معاونت معدنی وزارت صمت و بخش خصوصی طراحی کردیم که در این طرح، سازمان زمین‌شناسی بسته‌های سرمایه‌گذاری را تعریف کرده و تاکنون نزدیک به ۳۰ هزار میلیارد تومان بسته تدوین شده است.

وی تصریح کرد: در این مدل، شرکت‌های سرمایه‌گذار برای اجرای پروژه‌ها معرفی می‌شوند و سازمان به‌عنوان ناظر عمل می‌کند و معاونت معدنی وزارت صمت آگهی مشارکت را منتشر می‌کند و قرارداد می‌بندد و شرکت‌های دارای صلاحیت (پس از تأیید سازمان) عملیات اجرایی را برعهده می‌گیرند و در این مشارکت در سود حاصل از پروژه‌ها تعریف شده است.

اسماعیلی اظهار کرد: اگر آگهی مربوطه که در انتظار تأیید وزیر است تا دو هفته آینده منتشر شود، پیش‌بینی ما این است که تا پایان سال حدود ۲۰ هزار میلیارد تومان مشارکت بخش خصوصی جذب شود و همه شواهد حاکی از استقبال بخش خصوصی است.

وی اکتشافات عمیق را به عنوان اولویت‌های کلیدی سازمان متبوع خود عنوان کرد و گفت: یکی از ابزارهای مهم در این زمینه فناوری ژئوفیزیک هوایی است و بر اساس برنامه‌ریزی، باید حدود دو میلیون کیلومتر ژئوفیزیک هوایی انجام دهیم ولی از ابتدای انقلاب تاکنون کمتر از ۷۰۰ تا ۸۰۰ هزار کیلومتر خطی انجام شده است.

اسماعیلی ادامه داد: برای اجرای این برنامه، تأمین اعتبار را از همان روش جذب بیرونی دنبال کردیم و برای ژئوفیزیک هوایی، حدود ۲۰۰۰ میلیارد تومان بودجه اختصاص داده شده و قرار است با استفاده از شرکت‌های هلیکوپتری اجرا شود و بخش خصوصی در این حوزه نیز اعلام آمادگی کرده و وارد میدان شده است.

رئیس سازمان زمین‌شناسی و اکتشافات معدنی کشور با اشاره به یک اولویت کلیدی دیگر این سازمان یادآور شد: یکی از موضوعاتی که شاید از همه مهم‌تر باشد، استفاده از هوش مصنوعی است و ما به‌شدت در حال کار بر روی کاربردهای هوش مصنوعی در سازمان هستیم و اگر امروز وارد این حوزه نشویم، مطالعه نکنیم و ندانیم این فناوری چه کمکی می‌تواند به ما بکند، بدون تردید از تحولات جهانی عقب خواهیم ماند.