گزارش مقدماتی زمین‌لرزه‌ هجدک درکرمان به همت اداره‌کل زمین‌شناسی و اکتشافات‌معدنی جنوب خاوری

صبح جمعه 10 آذر 1396 ساعت 06:02:44 زمینلرزه‌ای به بزرگای 6/1 در مقیاس MN در عمق حدود 10 کیلومتری حوالی هجدک...

به گزارش روابط‌عمومی سازمان زمین‌شناسی و اکتشافات‌معدنی کشور، صبح جمعه 10 آذر 1396 ساعت 06:02:44 زمینلرزه‌ای به بزرگای6/1 در مقیاس MN در عمق حدود 10 کیلومتری حوالی هجدک MN: 6.1)) واقع در استان کرمان را لرزاند.

بر همین اساس، اکیپ کارشناسان مخاطرات زمین‌شناختی اداره‌کل زمین‌شناسی و اکتشافات‌معدنی جنوب خاوری به منظور انجام بررسی­‌های مقدماتی زمین‌شناسی این زمینلرزه در منطقه حضور یافتند که گزارش مقدماتی از مطالعات و بازدید ارائه می‌شود.

برای تهیه این گزارش آقایان احمد رشیدی بشرآبادی، حامد درزاده، علی رشیدی و محمد صالحی ضمن بررسی‌های میدانی، از کلیه شواهد ثانویه همچون زمین‌­لغزش‌­های(landslide) ، سنگ­‌ریزش‌­ها (rock fall)، سنگ­‌های­ پرتاب ­شده (stone jumping) ، شکستگی­‌های ایجاد شده در اثر زمینلرزه جهت تعیین هرچه دقیق‌تر پهنه رومرکزی و گسل مسبب رخداد این زمینلرزه استفاده کردند.

یادآور می‌شود، با توجه به داده‌های موسسه ژئوفیزیک دانشگاه تهران محل وقوع زمینلرزه مابین روستای هجدک، بخش شهداد و بخش چترود در محدوده جغرافیایی 30°43'48.0"N 57°23'24.0"E قرار گرفته است .

جدول(1): مشخصات زمینلرزه‌­های بزرگتر از 4 در محدوده

مطالعات حاکی از آن است که منطقه رویداد زمینلرزه 10 آذر 1396 در جنوب سیستم­‌های گسلی لکرکوه ـ راور و در باختر قطعه جنوبی سیستم گسلی نایبند قرار دارد. در این محدوده گسل­‌های رودخانه شهداد، دهران، چترود، دهو، درب آسیاب، پاسیب، حرجند، گدار لکرکوه، کوه سور، گسل باختر نایبند، گسل خاور لکرکوه و... شناسایی شده­‌اند (رشیدی، 1396). موقعیت سطحی زمینلرزه ­ MN: 6.1نزدیک به گسل­‌های کوه سور و گدار لکرکوه است. اما براساس بازدیدهای میدانی، آثار سطحی شکستگی­‌های به گسل گُدار لکرکوه نزدیکتر است و احتمال اینکه این گسل مسبب زمینلرزه­ باشد، بیشتر است.

بر اساس این گزارش، گسلی با راستای شمال­‌باختر ـ جنوب­‌خاور و درازای حدود 32 کیلومتر است. این گسل از جنوب گسل راور آغاز و تا خاور روستای جریسخان ادامه یافته است (شکل1) در راستای آن، سنگ­‌های پر‌کامبرین پسین و پالئوزوئیک زیرین (از سمت شمال خاوری) بر روی سنگهای جوانتر رانده شده‌اند بطوریکه سازندهای لالون و زاگون (در فرا‌دیواره) بر روی سازند سردر (فرودیواره) قرار گرفته­‌اند. در این منطقه در سازند‌های لالون و زاگون چین‌خوردگی فراوانی وجود دارد. این چین­‌خوردگی­‌ها مرتبط با گسل هستند.

گسله فشاری کوه سور، گسله‌ای با راستای  شمال باختری‌ـجنوب خاوری و درازای حدود 12 کیلومتر است. گسله یاد شده در شمال پایانه جنوب باختری گسله کوه گدار لکر‌کوه قراردارد. ساز‌و‌کار این گسله، معکوس با شیب به سمت شمال خاوری است و در راستای آن سنگ­‌های کرتاسه پسین ( از سمت شمال خاوری) بر روی نهشته‌های کواترنر رانده شده است.

شکل1: نقشه ساختاری گستره دگرریختی گسل­‌های نایبند ـ راور، لکرکوه و مناطق پیرامون آن­ها (رشیدی، 1396) بر روی شکل کانون سطحی زمینلرزه­‌های روی داده در تاریخ 10/09/1396 نشان داده شده است.

این گزارش به تاریخچه لرزه­‌خیزی منطقه نیز پرداخته که بر اساس آن گسل­‌های موجود در باختر گسل نایبند و گسل‌های جنوب سیستم‌­های گسلی راورـ لکرکوه در طی چند دهه اخیر فعالیت داشته­‌اند؛ بطوریکه مسبب زمینلرزه‌های متعددی در این منطقه بوده‌اند. از جمله این گسل­‌ها، گسل گدار لکرکوه و گسل کوه سور است که طی سال­های 1900 تا 2015 میلادی 5 زمینلرزه با بزرگای بین Ms: 3.5 تا Ms: 4.5 در اثر فعالیت آن­ها رخ داده است.

شکل(2): گسل­‌های گستره کرمان، شهداد، حرجند به همراه کانون سطحی زمینلرزه­‌های روی داده در 100 سال اخیر (رشیدی، 1396).

براساس مشاهدات میدانی انجام شده در ساعاتی بعد از رخداد زمینلرزه، آثار شکستگی­‌های سطحی حاصل از این زمینلرزه در منطقه مابین روستای مزارشاه (ابراهیم ادهم) و گزک (شکل1) به وضوح قابل مشاهده و ردیابی بود.  همچنین تعداد زیادی زمین لغزش و ناپایداری‌های دامنه‌­ای ( لغزش‌های صفحه‌­ای، جهش و ریزش) در منطقه مشاهده شد که همگی مرتبط با زمینلرزه با بزرگای 6/1 و همچنین پس‌لرزه‌های مرتبط با این زمینلرزه هستند (تصاویر1 تا 3). با توجه به داده‌های برداشت شده اولیه و موقعیت سطحی گسیختگی‌های برداشت شده کانون این زمینلرزه را می‌توان منطبق بر گسل گدار لکرکوه منطبق دانست.

تصویر 1:آثار سطحی گسیختگی‌های ثانویه حاصل از زمین لرزه 10/09/1396 به همراه آثار زمین لغزش و ریزش قطعات سنگی

تصویر 2: لغزش صفحه‌ای رخ داده در اثر رویداد زمینلرزه و مسدود کردن قسمتی از رودخانه

تصویر3: ریزش قطعه سنگ در اثر رویداد زمینلرزه

تصویر 4: فوکال مکانیزم استخراج شده از سایت لرزه‌نگاری اروپا EMSC

تصویر 5: واحدهای زمین‌شناسی به همراه بزرگترین زمینلرزه رخ داده

تصویر 6: آثار ریزش قطعات سنگی

تصویر 7: ریزش‌های دامنه‌ای رخ داده در منطقه مورد مطالعه

منابع: رشیدی بشرآبادی، احمد. (1396)برآورد میزان جنبایی گسل­‌های فعال بر مبنای گشتاورهای لرزه‌­ای، زمین­‌شناسی و ژئودتیک (مطالعه موردی: جنوب باختری پهنه لوت). پایان‌نامه دکتری، دانشگاه بیرجند

مشخصات این زمینلرزه به شرح زیز عنوان شده است:

تاریخ و زمان وقوع به وقت محلی: 1396/09/10 06:02:44

طول جغرافیایی: 57.39

عرض جغرافیایی: 30.73

عمق زمین‌لرزه: 10 کیلومتر

 نزدیک‌ترین شهرها:

37 کیلومتری هجدک (کرمان)

46 کیلومتری شهداد (کرمان)

48 کیلومتری چترود (کرمان) 

 نزدیکترین مراکز استان:

58 کیلومتری کرمان

293 کیلومتری بیرجن