فرصتسوزی شرکتهای ایرانی در بهشت معادن دنیا
براساس اطلاعات رسمی منتشر شده، ارزش ذخایر معدنی افغانستان به بیش از....
وزیر تجارت و صنایع افغانستان در سفر اخیر خود به ایران از شرکتهای ایرانی برای سرمایهگذاری در معادن مس این کشور دعوت کرد. این در حالی است که شرکت متالورژیکال چین در سال 2008 میلادی با انعقاد قراردادی با دولت افغانستان حق توسعه معدن عظیم مس عینک را در جنوب کابل بهدست آورد. به این ترتیب میتوان نتیجه گرفت که شرکتهای چینی خیلی زودتر از شرکتهای ایرانی به اهمیت سرمایهگذاری در بخش معادن و صنایع معدنی افغانستان پی برده و در این بخش فعال شدهاند.
اما این پایان کار شرکتهای چینی در افغانستان نبوده و اخیرا نیز کابینه دولت افغانستان به امضای قرارداد توسعه یک بلوک نفتی در این کشور توسط شرکت چینی دولتی CNPC چراغ سبز نشان داد. پیشبینی میشود بلوک نفتی "آمودریا" دارای دستکم 87 میلیون بشکه نفت باشد. برآورد میشود با اجرای این پروژه، دولت افغانستان طی 10 سال آینده دست کم 5 میلیارد دلار درآمد کسب کند.
از سوی دیگر دولت افغانستان از چندی پیش برای سرمایهگذاری شرکتهای خارجی در معادن سنگ آهن این کشور فراخوان داد که باز هم در اوج غفلت شرکتهای ایرانی، این شرکتهای چینی و هندی بودند که پیشقدم شده و با دولت افغانستان وارد مذاکره شدند.
فرصت سوزی تاریخی به نفع چینیها و هندیها
تنوع ذخایر معدنی افغانستان که عمدتا دست نخورده باقی مانده، بسیار بالا بوده و این کشور ذخائر بزرگی از سنگآهن، مس، طلا، لیتیوم، فلزات گران بها و حتی نفت و گاز و فلزات را در خود جای داده است. با این وجود به دلیل ضعف زیرساختها و نبود امنیت توسعه معادن و صنایع معدنی در افغانستان تاکنون با کندی زیادی مواجه بوده است. اگرچه وزارت معادن افغانستان علاوه بر نیروهای امنیتی محلی واحد ویژهای را برای محافظت از معادن این کشور تشکیل داده که تعداد نیروهای آن به هفت هزار نفر میرسد.
اما ضعف شرکتهای ایرانی در زمینه سرمایهگذاری و حضور فعال در معادن افغانستان در حالی رخ داده که کشورمان با افغانستان از جنبههای مختلف اشتراکات فراوانی داشته و انتظار میرفت که دولت و شرکتهای ایرانی برای سرمایهگذاری در معادن همسایه شرقی کشورمان بابرنامهتر عمل کنند. با این وجود فرصت سوزی تاریخی شرکتهای ایرانی این فرصت را برای شرکتهای دیگر به ویژه چینیها و هندیها فراهم کرده تا با فراغ بال و بدون رقیب در معادن افغانستان جولان دهند.
حضور ضعیف ایرانیها در مناقصات معدنی افغانستان
فداحسین مالکی - سفیر ایران در افغانستان، با اشاره به برنده شدن شرکتهای چینی در مناقصات معدن در افغانستان میگوید: "متاسفانه بنا به اظهارات معاون ریاست جمهوری افغانستان، شرکتهای ضعیفی از ایران در این مناقصات شرکت داشتهاند."
احمدعلی هراتینیک - رئیس اسبق سازمان توسعه و نوسازی معادن و صنایع معدنی ایران (ایمیدرو)، زمانی درباره دلیل حضور نیافتن شرکتهای ایرانی در معادن افغانستان گفته بود که بارها برای حضور در فعالیتهای معدنکاری افغانستان با مقامات این کشور مذاکره کرده و حتی آنها نیز ابراز تمایل کردهاند، اما بعد از پایان مذاکرات هیچ نتیجهای به دست نیامده است.
از سوی دیگر محمدرضا سجادیان - رئیس کمیته معدن مجلس، درباره دلیل کمرنگ بودن حجم همکاریهای بین ایران و افغانستان در صنعت معدنکاری توضیح می دهد: "موضوع توسعه معادن افغانستان و مشارکت ایران در این امر سالها پیش از سوی مسئولان معدنی ایران به افغانها پیشنهاد داده شد، اما به دلیل حضور آمریکاییها در منطقه، روند اجرایی شدن این پیشنهادها با کندی روبهرو شد."
این در شرایطی است که مدیر اکتشاف سازمان زمینشناسی و اکتشافات معدنی، درباره وضعیت زمینشناسی و جغرافیایی افغانستان میگوید: "افغانستان حدود 800 کیلومتر مرز مشترک با ایران دارد که این مرز چهار استان خراسان رضوی، شمالی و جنوبی و سیستان و بلوچستان را در بر میگیرد."
به گفته بهروز برنا، موقعیت زمینشناسی افغانستان شباهت زیادی به کشورمان دارد، چرا که این سرزمین در ادامه کمربند آلپ ـ هیمالیا قرار گرفته است. بنابراین انجام مطالعات زمینشناسی و اکتشافی در افغانستان میتواند کمک شایانی به تکمیل مطالعات اکتشافی استانهای شرقی کشور و زون های اکتشافی این استانها کند.
حضور نیروهای اشغالگر؛ بهانه یا واقعیت
اما اظهارات مقامات ایرانی درباره سطح همکاری معدنی با افغانستان در شرایطی مطرح میشود که علیرغم حضور اشغالگران در افغانستان، شرکتهای چینی و هندی به خوبی طی سالهای اخیر جای پای خود را در صنعت معدنکاری افغاستان باز کرده اند. در واقع شاید بتوان این طور نتیجه گرفت که حمله نیروهای غربی به افغانستان و حذف رژیم طالبان در نهایت به نفع چین شد که اصلا در این حمله حضور نداشت. امروز اما شرکتهای چینی با خیال راحت و امنیت نسبی ناشی از حضور نیروهای غربی در معادن افغانستان سرمایهگذاری کرده و از این بابت سود هنگفتی را به دست آوردهاند.
بنابراین نمیتوان صرفا حضور نیروهای آمریکایی را در افغانستان به عنوان عاملی برای حضور نیافتن شرکتهای ایرانی در معادن افغانستان دانست، بلکه ضعف از ارتباطات و تلاش شرکتهای ایرانی هم بوده که نتوانستهاند با وجود توانمندی سهمی در سرمایهگذاری در معادن افغانستان داشته باشند.
افغانستان؛ بهشت معدنی دنیا
براساس بررسیهای زمینشناختی ایالات متحده آمریکا، افغانستان از کشورهایی محسوب میشود که صاحب بزرگترین معادن دست نخورده مس در جهان است.
هرات از نظر داشتن معادن مختلف مانند طلا، آهن، مس و غیره از جمله ولایات غنی افغانستان به شمار میرود. افغانستان همچنین از ذخائر اورانیوم غنی برخوردار بوده که بر اساس اطلاعات به دست آمده، اورانیوم این کشور از مرغوبترین نوع اورانیوم در جهان به شمار میرود. به طور کلی ذخائر معدنی افغانستان را میتوان در چهار گروه مواد معدنی فلزی، ذخائر نفت و گاز، غیرفلزی و سنگهای قیمتی تقسیمبندی کرد.
مهمترین ذخایر معدنی افغانستان، آهن، سرب و روی، مس، کروم، طلا، نقره، جیوه، پلاتین، اورانیوم، آلومینیوم و غیره هستند.
این کشور در زمینه سنگهای قیمتی نیز از شهرت خاصی در منطقه و جهان برخوردار است. کانیها و سنگهای قیمتی این کشور از بهترین و مشهورترین نمونههای جهان است.
امروزه افغانستان با داشتن جواهرات زیبایی همچون زمرد، یاقوت کبود و سنگهای قیمتی همچون لاجورد و سنگهای بسیار زیبای دیگر به عنوان قطب تولید جواهرات، کانیها و سنگهای قیمتی در دنیا مطرح شده است.