کارگاه ژئومورفولوژی ساحلی و بازسازی مخاطرات ساحلی 13 و 14 بهمن برگزار میشود
به گزارش روابطعمومی سازمان زمینشناسی و اکتشافاتمعدنی کشور، کارگاه آموزشی ژئومرفولوژی و مخاطرات ساحلی ۱۳ و ۱۴ بهمن ماه 1403 در محل پژوهشکده علوم زمین این سازمان برگزار خواهد شد. علاقهمندان میتوانند جهت شرکت در این کارگاه در روز مقرر با لینک https://meet.google.com/nzk-
به همین مناسبت و درخصوص آشنایی با این نشست، خواندن مطلب زیر به قلم دکتر سحر ملکی، عضو هیأت مدیره انجمن کواترنری و کارشناس ارشد اقلیم شناسی، سازمان زمین شناسی و اکتشافات معدنی کشور ودکتر راضیه لک، استاد و رئیس پژوهشکده علوم زمین سازمان زمین شناسی و اکتشافات معدنی کشور، خالی از لطف نیست:
مختصری از کارگاه آموزشی تخصصی ژئومورفولوژی ساحلی و بازسازی مخاطرات ساحلی
تحلیل جامع و گسترش موضوعی ناحیه ساحلی و فرایندهای مرتبط با آن:
ناحیه ساحلی یکی از پویاترین و پیچیدهترین محیطهای طبیعی است که به دلیل قرارگیری در مرز میان خشکی، دریا و جو، تحت تأثیر فرآیندهای متعدد زمینشناختی، جوی و زیستی قرار دارد. این ناحیه را میتوان بهعنوان یک سیستم دینامیکی در نظر گرفت که در تعامل مداوم با عوامل محیطی مختلف، تغییرات چشمگیری را تجربه میکند. شناخت این تغییرات و بررسی ساختارهای ساحلی نهتنها برای درک بهتر تحولات زمینشناسی، بلکه برای مدیریت صحیح منابع طبیعی، کاهش خطرات زیستمحیطی و برنامهریزی توسعه پایدار ضروری است. یکی از مهمترین ویژگیهای نواحی ساحلی، وابستگی ساختار و ریختشناسی آنها به تاریخچه زمینشناسی و تأثیرات متقابل فرآیندهای فیزیکی و شیمیایی است. منطقه ساحلی در طول میلیونها سال، با فعالیتهای زمینساختی، رسوبگذاری و فرسایشی شکل گرفته است. با گذر زمان، این ساختارهای اولیه دستخوش تغییرات ناشی از عوامل جوی، امواج، جزر و مد، جریانهای دریایی، فعالیتهای زیستی و عوامل انسانی شدهاند که در نهایت، سیمای نهایی ناحیه ساحلی را شکل دادهاند.
برای تحلیل دقیق این مناطق، سه مؤلفه اصلی باید در نظر گرفته شوند: مواد متشکله، فرآیندهای غالب و تاریخچه زمینشناسی آنها. ۱. مواد متشکله ناحیه ساحلی: این مؤلفه شامل انواع سنگها، رسوبات و دیگر اجزای ژئومورفولوژیکی است که ساختار فیزیکی ساحل را تشکیل میدهند. بسته به شرایط زمینشناسی و نوع فرآیندهای حاکم، سواحل میتوانند از گراول، ماسه، گل و رخنمون های سنگی و یا ترکیبی از این مواد تشکیل شده باشند. بهعنوان مثال، در نواحی ساحلی دریای عمان، به دلیل شرایط اقلیمی خاص و فرایندهای رسوبگذاری متفاوت، ساختار ساحلی از رسوبات آواری و درون حوضه ای غنی است، درحالیکه در سواحل دریای خزر، بستر رسوبی عمدتاً متشکل از رسوبات رسی و سیلتی است که تحت تأثیر جریانهای رودخانهای قرار دارند. ۲. فرآیندهای غالب در ناحیه ساحلی: این فرآیندها به دو دسته طبیعی و انسانی تقسیم میشوند. فرآیندهای طبیعی شامل عوامل فرسایشی، تجمعی، زیستی و شیمیایی هستند که بهطور مداوم در حال تغییر چهره ناحیه ساحلیاند. از جمله فرآیندهای مهم فرسایشی میتوان به تأثیر امواج، جزر و مد و باد اشاره کرد که باعث تغییر موقعیت خط ساحلی و تشکیل اشکال مختلفی مانند دماغهها، خلیجها، دلتاها و تالابهای ساحلی میشوند.
فرآیندهای تجمعی نیز در شکلگیری نواحی جدید ساحلی نقش دارند و عمدتاً شامل انتقال و نهشتهشدن رسوبات توسط جریانهای آبی و بادی هستند. در کنار این عوامل، فرایندهای زیستی همچون فعالیتهای مرجانها، جلبکها و سایر موجودات دریایی میتواند در تثبیت یا تغییر ریختشناسی سواحل تأثیرگذار باشد. علاوه بر عوامل طبیعی، مداخلات انسانی نیز تأثیرات چشمگیری بر پویایی نواحی ساحلی دارند. احداث بندرها، توسعه شهرکهای ساحلی، تخریب زیستگاههای طبیعی و برداشت بیرویه از منابع ساحلی از جمله عواملی هستند که منجر به تغییر در ساختارهای ژئومورفولوژیکی سواحل میشوند. بهعنوان مثال، در برخی مناطق جنوبی امارات، ساخت اسکلهها، موجشکنها و جزایر مصنوعی باعث تغییر در جریانهای رسوبی و فرسایش سواحل شده که پیامدهای اکولوژیکی و زیستمحیطی گستردهای به دنبال داشته است. ۳. تاریخچه زمینشناختی و پدیدههای مخاطرهآمیز: فرایندهای زمینشناختی که در طول هزاران یا میلیونها سال رخ دادهاند، تعیینکننده وضعیت فعلی نواحی ساحلیاند. بررسی سوابق زمینشناختی به کمک دادههای رسوبشناسی، ژئومورفولوژیکی و ژئوفیزیکی میتواند الگوهای تغییرات ساحلی را مشخص کند و در پیشبینی مخاطراتی مانند فرسایش شدید، بالا آمدن سطح دریا و سیلابهای ساحلی مؤثر باشد.
پدیدههای مخاطرهآمیز در نواحی ساحلی معمولاً در بازههای زمانی کوتاه رخ میدهند اما اثرات آنها سالها یا حتی قرنها باقی میماند. سونامی، طوفانهای دریایی، بالا آمدن سطح دریا و تغییرات اقلیمی از جمله مخاطراتی هستند که میتوانند بر ریختشناسی و پایداری سواحل تأثیر بسزایی داشته باشند. ازاینرو، شناخت این پدیدهها و ارزیابی پیامدهای آنها از طریق تحلیل اشکال پدید آمده در ساحل، امکان بازسازی و پهنهبندی مناطق پرخطر را فراهم میسازد. تنوع ریخت شناسی ناشی از تفاوتهای اقلیمی، زمینشناسی و فرآیندهای دریایی در سواحل دریای مکران، خلیج فارس و کاسپین به وفور قابل مشاهده است. برای درک بهتر این پیچیدگیها، استفاده از نقشههای ژئومورفولوژی بزرگمقیاس ضروری است.
تهیه نقشههای ژئومورفولوژیکی ساحلی در مقیاس ۱:۲۵۰۰۰ امکان بررسی دقیق ویژگیهای فرسایشی، رسوبگذاری و تحولات خط و پهنه ساحلی را فراهم میآورد. این نقشهها، علاوه بر اطلاعات ژئومورفولوژیکی، شامل دادههای زمینشناختی، اقلیمی و زیستمحیطی نیز هستند و میتوانند در برنامهریزیهای توسعهای، مدیریت سواحل، پیشبینی مخاطرات و طراحی پروژههای مهندسی ساحلی مورد استفاده قرار گیرند. نتیجهگیری ناحیه ساحلی به دلیل تعامل مداوم با فرآیندهای زمینشناختی، اقلیمی و زیستی، یکی از پویاترین بخشهای کره زمین محسوب میشود. شناخت دقیق این منطقه مستلزم بررسی ساختار مواد متشکله، فرآیندهای غالب و تاریخچه زمینشناختی آن است. علاوه بر آن، درک مخاطرات ساحلی و استفاده از دادههای ژئومورفولوژیکی برای مدیریت پایدار این مناطق از اهمیت بالایی برخوردار است. در ایران، با توجه به تنوع ریختشناسی در سواحل خلیج فارس، دریای مکران و کاسپین، مطالعات جامع ژئومورفولوژیکی و استفاده از فناوریهای نوین نقشهبرداری میتواند نقش مهمی در حفاظت و بهرهبرداری بهینه از این مناطق ایفا کند.
نظر دهید