ایران عزیزمان گوهرانی را در دل خود پرورانده که سالهاست مایه افتخار خود، ایران و ایرانی هستند. آنها که حتی پس از کوچ به آنسوی مرزها همچنان قلبشان برای ایران بزرگمان عاشقانه میتپد. عشق ایرانمان آنچنان قلب و روحمان را تسخیر کرده و خاکش آنچنان پایبندمان کرده که عاقبت پس از هایوهوی بیرون مرزها باز هم آرامش درونی وطن را طلب میکنیم و این دلدادگی زمانی چند برابر میشود که تو زمینشناس باشی، جایجای وطنت و وجب به وجب خاک آن را پیموده باشی و امروز با قلبی سرشار از خاطرات و کولهباری از تجربیات زمینشناسی روز دنیا برای مدتی بسیارکوتاه به وطن بازگشتهایی.
دکتر نورالدینعلویتهرانی یکی از همین کوچکردگان از خاک پاک وطن بوده، که گفتوگوی این بار به ایشان تعلق دارد. وی آنچنان بهزادگاهش علاقهمند استکه پس از سالها رجوع بهآغوشگرم وطن با چهرهایی منقلب میگوید اگر مسئولان مملکت بخواهند حاضرم تجربیات چندین و چند سالهام را بدون هیچ چشمداشتی، تنها در راه ارتقای وطنم تقدیمکنم. گر چه ایشان چند روزی را بیشتر مهمان وطن نبود ولی با وجود مشغله فراوان صحبت با ما را در راس برنامههای خود قرار داد که همین امر موجب امتتان خاطرمان شد.
گفتوگو مرضیه کاظمی
در آغاز کلام ما را با زندگی خود از گذشته تا امروز آشنا کنید و از فعالیتهای تخصصی و علمی که انجام دادهاید، برایمان بگویید؟
سال 1332 در تهران متولد شدم و تحصیلات ابتدایی را در مدرسه مرتضوی اسلامی در خیابان بوذرجمهری گذراندم سپس از دبیرستان مروی تهران در سال 1342 در رشتهطبیعی فارغالتحصیل شدم. پس از آن جهت تحصیلات عالیه وارد دانشکده علوم دانشگاه تهران شده و در سال 1345 موفق به اخذ درجه لیسانس و سپس در سال 1347 نیز به اخذ درجه فوقلیسانس در رشته زمینشناسی شدم. به خاطر دارم در سال 1345 به عنوان کارآموز برای اولین بار وارد سازمان زمینشناسی و اکتشافاتمعدنی کشور شدم. و در حیطه مطالعات اکتشافات معدنی در زمینه فسفات و بوکسیت مشغول فعالیت شدم. پس از انجام دوره سربازی در سال 1347 مجددا" به سازمان بازگشتم و در رشته زمینشناسی و در قسمت مدیریت امور زمینشناسی و زیرنظر کارشناسان سازمان ملل که مدیریت آن با پرفسور اشتوکلین بود مشغول بهکار شدم. البته باید یادآور شوم که درآن زمان وارد شدن به عرصه فعالیت در سازمان زمینشناسی بسیار مشکل بود و تنها دانشجویان ممتاز دانشگاهها و پس از طی یکسری مراحل دشوار به خدمت سازمان زمین شناسی کشور درمیآمدند. در نهایت در مدیریت امورزمینشناسی و در قسمت سنگشناسی بطور تخصصی فعالیت خود را آغاز کردم.در سال 1350 پس از این که بورس تحصیلی به من تعلق یافت عازم آلمان شدم و دو سال بعد موفق به اخذ درجه دکتری در امور زمینشناسی با تخصص ویژه کانیشناسی و سنگشناسی شده و پس از بازگشت به عنوان رئیسگروه سنگشناسی به خدمت مشغول شدم و به همراهی دیگر همکاران به تهیه نقشههای زمین شناسی مربوط به مناطق نیریز، همدان، خوی، اهر، سبزوار و مشهد پرداخته و همزمان به تدریس در دانشگاههای مختلف در رشته تخصصی خود مشغول بودم.
از عزیمت به آمریکا و فعالیت در آنجا برایمان بگوئید؟
پس از 19 سال فعالیت در سازمان زمینشناسی و اکتشافاتمعدنی کشور و در سال 1359 بخاطر موقعیت شغلی ایجاد شده به کالیفرنیا در ایالات متحده آمریکا مهاجرت کرده و در زمینه فعالیتهای زمینشناسی مهندسی و زیستمحیطی به فعالیت مشغول شدم. به لحاظ اینکه در آنجا به رشته تحصیلی و تجربیاتی که کسب کرده بودم نیازی نبود، توانستم پس از 5 سال کسب دانش به عنوان کارشناس رسمی زمینشناسی در زمینه مسائل مربوط به محیطزیست حق امضاء داشته باشم و از سال 1364 تا امروز در خصوص مسائل ژئوتکنیک و محیط زیست با شرکتهای مختلف و همچنین سازمان حفاظت محیط زیست آمریکا همکاری کردهام که فعالیت عمده من شرکت در پروژههای تحقیقاتی و عملیاتی جهت پاککردن آلودگیهای ایجاد شده در طبیعت از طریق انسان بوده است که بیشتر این آلودگیها به تشکیلات و پالایشگاههای نفتی، کارخانجات شیمیایی و پادگانهای نظامی بازمیگردند که در همه کشورها از جمله ایران باید راههای مبارزه با آن را شناخت و به تکنولوژیهای رفع آنها دست یافت. البته باید یادآور شوم بسیار خوشحال شده که در صورت خواست مسئولان بتوانم نتیجه تجربیات و اندوختههای خود در را در ایران عزیز پیاده کنم.
مباحث مربوط به زمینشناسی در ایران با دیگر کشورها را چطور مقایسه میکنید؟
آنچه مسلم است این مسائل باید در کلیه کشورها به صورت مباحث و علومپایه که به شکل مستقیم در امور پیشبردی و زیربنایی کشور دخیل هستند، مورد توجه باشد. درکشوری مثل آمریکا رابطه مردم و مسئولین با مسائل زمینشناسی با کشوری مثل ایران بسیار متفاوت است.سازمان زمینشناسی آمریکا USGS در خصوص مسائل زمینشناسی بهنحوی بسیار چشمگیر مشغول به فعالیت است. میتوان گفت سازمان زمینشناسی این کشور دارای متخصصان و کارشناسانی با تخصص بسیار ویژه و محدود و همچنین فعالیت بسیار منحصر به فرد است که برهمین اساس فعالیت آن از گستره رشتههایی همچون نقشهبرداری و یا سنگشناسی بسیار فراتر رفته و کارشناس متخصصی همچون من علیرغم داشتن سابقه طولانی و تجربه بالا در ایران زمینه چندان مناسبی جهت رشد و فعالیت در این مرکز را ندارد و به زبان سادهتر، اینکه گفته میشود ما در زمینه مسائل مربوط به علومزمین چندین گام پشت سر دیگر کشورهای پیشرفته راه میپیماییم در چنین موضوعاتی مشخص میشود. یک کارشناس بسیار پرتجربه و دارای تخصص بالا در ایران باید پس از ورودبه دیگر کشورهای پیشرفته در این خصوص کلیه آموزشهای لازم را دوباره دیده و همه اطلاعات خود را بهروزرسانی کند و از تجربه و دستاوردهای علمی و تخصصی آنها برای خود جهت ایجاد یک زمینه کاری مناسب و سازنده بهرهگیرد.
به نظر شما جهت رفع این مسأله و همگام شدن با تکنولوژی و فناوری در علوم زمین چه باید کرد؟
آنچه مسلم است زمین شناسی دارای ابعاد و شاخههای بسیار گسترده و تخصصی است که باید بیشتر به آن بها داد. آنچه امروز مشاهده میشود بسیاری از کشورهای پیشرفته در خصوص مسائل مربوط به زمین به آگاهی و تخصص کامل و جامع دست یافتهاند و با داشتن فناوری و اطلاعات بسیار بالا در این خصوص به دیگر رشتههای موجود در علم زمینشناسی پرداختهاند و در پی بارورکردن بخشهای دیگر علومزمین هستند. به بیانی سادهتر میتوان گفت زمینشناسی مانند بستری مناسب و هموار است که در صورت آماده شدن میتوان به دیگر مسائل موجود در آن پرداخت و به کمک این بستر هموار به دستاوردهای علمی بسیار بالایی دست یافت که قطعا" بسیاری از این علوم وابسته به زمینشناسی، در ایجاد رشد و توسعه پایدار در هر کشور تأثیر مستقیم دارد که لازمه این امر آگاهی کامل مسئولان از مسائل مربوط به این رشته است.
به منظور آگاهسازی کلیه اقشار جامعه از مسائل مربوط به زمین چه پیشنهادی را ارائه خواهید کرد؟
باید سعی کرد کلیه افراد جامعه را به این رشته علاقهمند کرده و نیاز توجه و داشتن آگاهی لازم از آن را برای آنها به طور صحیح و روشن برایشان نمایان کرد. مردم اگر بدانند که آگاهی از مسائل مربوط به زمین چه تأثیرات برجسته و مثبتی را در زندگی آنها خواهد داشت و از طرفی ندانستن بسیاری از مسائل ممکن اثرات جبرانناپذیری را به جامعه، محیط اطراف و زمینی که روی آن زندگی میکنیم وارد میکند، مطمئنا" در کسب علوم مربوط به زمین از یکدیگر پیشی خواهند گرفت به نحوی که در اینصورت با جامعهای مواجه خواهیم شد که مردم آن علاوه بر کسانی که در رشتههای مربوط به زمین ، دارای آگاهی کامل هستند ، دیگر افراد نیز به نحوی علاقهمند به دریافت این مباحث هستند و همواره شنوا و آماده دستیابی به مباحثی از این دست هستند. البته این نکته را نباید فراموش کرد که در بسیاری از کشورها پرداختن به علومزمین و آشنایی با آن از سنینپایین و مقاطع دبستان آغاز میشود و کودکان از همان ابتدا با بسیاری از اصلاحات زمینشناسی آشنا میشوند و بسیاری از سازمانها و ارگانهای مرتبط این امر را وظیفه خود میدانند که کلیه افراد جامعه را با این مباحث آشنا کنند. باید گفت در مواجه با چنین جوامعی با افرادی روبهرو میشویم که در همه سطوح جامعه از افراد معمولی و عموم جامعه گرفته تا دانشآموختگان دانشگاهی با اثرات مخرب بسیاری از مسائل برروی زمین، نحوه برخورد و عملکرد در مواقع بروز بلایای طبیعی و همچنین نحوه بهرهبرداری صحیح و اصولی از منابع موجود در زمین آگاهی کامل دارند. در نهایت باید گفت شناخت زمین و درک آن محقق نمیشود مگر اینکه آموزش را از کودکی و از عمق جامعه آغاز کنیم و این امر را نباید فراموش کنیم که آموزش نقش بسیار اساسی در نگهداری زمین داشته و فرهنگسازی بهترین راه جهت نیل به اهداف مورد نظر در خصوص مباحث زمینشناسی است.
جنابعالی به عنوان یکی از کارشناسان علومزمینکشور علت و اهمیت پرداختن به مسائل زمینشناسی و علومزمین را در چه میدانید؟
شکی نیست علوم زمین پایه و اساس بسیاری از مسائل اطراف ماست و نباید فکر کرد علم زمینشناسی تنها به تهیه نقشههای زمینشناسی و یا بررسیهای سطحی زمینشناسی ختم میشود.بلکه باید این مسأله را کاملا" درک کرد که منبع و ریشه تمام مسائل و رشتههای موجود به زمین بازمیگردد در حالی که به نظر میرسد هیچگونه رابطهای با زمین نداشته باشد. میتوان گفت اگر زمین را به خوبی نشناسیم و درک نکنیم در خصوص شناخت و ایجاد تعامل با آن دچار مشکل خواهیم شد. باید جهت ارتقای سطح کیفی و کمی این رشته در کشور با دیگر کشورها تعامل ایجاد کنیم و از اطلاعات و برنامههای آنها با الگوپذیری صحیح و مناسب جهت ایجاد رفاه عمومی در جامعه بهره ببریم.
اگر نگاهی به آمار موجود داشته باشیم، متوجه میشویم که کشورمان دارای منابعطبیعی عظیمی است. فکر میکنید بهرهبرداری صحیح از آنها داشتهایم یا خیر؟
باید ببینیم الان در کجا قرارگرفتهایم، در گذشته کجا بودهایم و در آینده باید در کجای عرصه معادن در کشورمان و همچنین دنیا قرار بگیریم . معادن ناشناخته زیادی در قلب کوههای این مملکت وجود دارد و ومتأسفانه تنها کاری که ما کردهایم این بودکه به استخراج نفت و گاز بپردازیم و یا از معادنی با استخراج بسیار راحت بهرهبرداری کردهایم و در دیگر معادن که نیاز به بررسی بیشتر دارند هیچگونه فعالیتی را صورت ندادهایم. باید توجه داشت بسیاری از کشورها بخاطر شرایط ایجاد شده در بحران انرژی و قیمتهای متغیر نفت دوباره به سوختهای فسیلی قدیمی روی آوردهاند که برهمین اساس ما نیز نباید وابستگی بودجه بر منابع نفتی داشته باشیم و بهنحوی عمل کنیم که بتوانیم دیگر منابع معدنی را جایگزین درآمدهای نفتی کرده و در همه حال راه فرار را برای خود ایجاد کنیم تا در کنار استفاده و بهرهبرداری از منابعمعدنی، بهره و سود قابلتوجهی را نصیب کشور گردانیم. از طرفی باید راه استفاده و اکتشافات صحیح از معادن را بیاموزیم تا بتوانیم بهترین و اقتصادیترین شیوه بهرهبرداری را داشته باشیم. دولت و قانونگذاران معدن باید آگاهی کافی در خصوص معادن و همچنین لزوم توجه به وضعیت آنها را داشته باشند تا بتوانند بهترین تصمیمگیری در این خصوص را اتخاذنمایند. از طرفی باید توجه داشت جوانان مستعد و علاقهمند در کشورمان بسیار زیاد هستند که دولت بایستی روی این نخبگان سرمایهگذاریهای لازم را صورت دهد و از آنها حمایت کند. باید سعی کرد قوانین مربوط به بخش معدن را به شکلی تدوین کرد که در راستای کمک به علاقهمندان این بخش باشد. بسیاری از کارشناسان معدن بهطور تکنیکی کار میکنند و از سیاستها و تاکتیکهای موجود در این بخش اطلاع چندانی ندارند که امیدوارم روزی فرا رسد که فارغ از مسائل حاشیهای بتوانیم مسائل معدنی کشور را به بهترین نحو اجرا کنیم.
با توجه به اینکه شما چندین سال را در خارج از کشور حضور داشتهاید، نظرتان در خصوص سازمان زمینشناسی و اکتشافاتمعدنی ایران و نحوه فعالیت آن چیست؟
خوشبختانه عرصه برای فعالیت جوانان امروزه به شکلی قابل توجه گستردهاست و جوانان باید با کمک از بزرگترها و استفاده از تجارب ارزنده آنها در بخش معدن و زمین شناسی به بارور ساختن بیشتر این عرصه اقدام کنند. آنچه امروز در سازمان زمینشناسی و اکتشافاتمعدنی کشور دیده میشود بسیار قابل توجه است. باید دانشجویان را جهت دورههای کارآموزی کوتاهمدت به کشورهای دارای فناوری و تکنولوژی پیشرفته در زمینه مسائلمعدنی وزمینشناسی فرستاد به نحوی که با آخرین دستاوردهای بینالمللی روز دنیا آشنا شوند. این امر را نباید فراموش کرد که ما در مقیاس داخلی به برخی مسائل معدنی و زمینشناسی نیاز داریم که دنیای بینالمللی معدن و زمینشناسی از آن عبور کرده و جلوتر از ما حرکت میکنند. زمینشناسی شعاع بسیار گستردهای دارد و باید دید که جهان امروز در خصوص مسائل علومزمین به چه چیزهایی نیاز دارد. باید کارشناسان را به بهترین نحو تعلیم داد و جای پای ارگانهایی از جمله سازمان زمینشناسی و اکتشافاتمعدنی کشور را در سیستم اجرایی کشور به نحوی باز کرد که ساختوسازها در کشور با توجه به مسائل زمینشناسی صورت گیرد.
به عنوان سئوال آخر فرض کنید به چندین سال گذشته باز گشتهاید و در حال انتخاب رشته مورد نظر خود جهت تحصیل در دانشگاه هستید، آیا بازهم زمین شناسی را انتخاب میکردید یا خیر؟
در آن زمان و فضایی که من در کنکور شرکت کردم مسائل به نحوی بود که این رشته از تنهاترین رشتههای موجود بود و من با راهنمایی چند تن از دوستانم وارد این رشته شدم.وقتی که تحصیلات خود را آغاز کردم به شدت شیفته مباحث موجود در این رشته شدم به نحوی که در حال حاضر فکر میکنم اگر روزی فعالیت در این رشته را از من بگیرند قادر به زندگی نخواهم بود. زمینشناسی را باید طوری شناخت و درک کرد که وقتی وارد کار در آن شدی با دیدی بسیار باز به فعالیت در آن بپردازی که در غیر اینصورت اگر در این راه عاشق نباشی، عقب خواهی نشست. البته باید یادآور شوم متاسفانه به خاطر سختی زیاد در این حرفه و نبودن بستر مناسب جهت فعالیت در آن روزبهروز از تعداد علاقهمندان این رشته کاسته میشود.
