گفت‌وگو با نایب رئیس هیات مدیره خانه معدن ایران؛ رئیس‌جمهوری با معدنکاران سخن می‌گوید
امسال می‌خواهیم اهمیت بخش معدن را در سراسر کشور جا بیندازیم. فرهنگ‌سازی...
امسال می‌خواهیم اهمیت بخش معدن را در سراسر کشور جا بیندازیم. فرهنگ‌سازی کنیم و به نسل جدید بگوییم که همه چیز از معدن آغاز می‌شود.
کل گفت‌وگوی «معدن و توسعه» با محمدرضا بهرامن نایب رئیس هیات مدیره خانه معدن ایران، درباره فرهنگ‌سازی در بخش معدن خلاصه می‌شود. وی از این موضوع که به قول خودش «کسی معدن را نمی‌شناسد» بسیار گله‌مند است و تقصیر را گردن کسی یا شخص خاصی یا مسئولی نمی‌اندازد. حتی معتقد است در بخش معدن همه با هم به توسعه می‌اندیشیم اما می‌گوید از فرهنگ‌سازی غافل بوده‌ایم. اگر فرهنگ‌سازی می‌کردیم امروز دیگر نمی‌دیدیم سرمایه‌گذار ما وقتی به سر معادن می‌رود با واکنش منفی مردم بومی مواجه شود یا اینکه به معدنکار به چشم یک مخرب نگاه کنند.
وی از مردادماه امسال به‌عنوان نقطه عطف بخش معدن در دولت نهم یاد می‌کند و می‌گوید: انشاءالله رئیس‌جمهوری در جمع معدنکاران حاضر می‌شوند تا از نزدیک با آنان درباره معدن و نقش آن در اقتصاد ملی سخن بگوید. گفت‌وگوی «معدن و توسعه» را با نایب رئیس هیات مدیره خانه معدن ایران بخوانید.
درباره همایش نقش معدن در اقتصاد ملی بیشتر بگویید.
این همایش بزرگ در مردادماه امسال با حضور آقای احمد‌ی‌نژاد در سالن اجلاس سران برگزار می‌شود. این برای اولین بار است که رئیس‌جمهوری در نشست ویژه معدنکاران شرکت می‌کند و بالطبع اهمیت زیادی دارد چرا که وی به‌عنوان رئیس‌جمهوری یک کشور بزرگ معدنی درباره سیاست‌های معدنی کشور متبوعش سخن خواهد گفت.
از صحبت‌هایتان برمی‌آید که روی حضور رئیس‌جمهوری خیلی حساب باز کرده‌اید؟
بله دقیقا، سخنرانی ایشان برای جامعه معدنی کشور بسیار مهم است و به نوعی فرهنگ‌سازی در بخش معدن را به‌دنبال دارد. وقتی رئیس‌جمهوری یک کشوری درباره بخش خاصی از اقتصاد آن کشور سخن بگوید حتما تاثیراتی در آن بخش به همراه خواهد داشت. بخش معدن اگرچه امروز راه خود را پیدا کرده است اما از نظر روانی نیاز به این حمایت‌ها دارد.
شما ببینید همیشه گفته می‌شود بخش معدن مظلوم است. این جمله را از نظر روانی بررسی کنید متوجه خواهید شد چه تاثیر منفی بر روی توسعه این بخش گذارده است. سرمایه‌دار از بیرون گود وقتی چنین مطالبی را در روزنامه‌ها می‌خواند یا با معدنکاری صحبت می‌کند هرگز تمایل پیدا نخواهد کرد سراغ سرمایه‌گذاری در این بخش بیاید. اما اگر ما دیدگاه‌ها را عوض کنیم و از نقش این بخش بگوییم حتما همه متوجه اهمیت این بخش خواهند شد به‌ویژه آنکه این سخنان از سوی رئیس‌جمهوری بیان شود.
در این همایش شما به دنبال «سهم» معدن هستید یا «نقش» آن؟
اتفاقا سوال خوبی پرسیدید. ما با دو موضوع جداگانه مواجهیم یکی «نقش معدن در اقتصاد ملی» و دیگر «سهم معدن در اقتصاد ملی». سهم معدن را می‌توان با چند فرمول ساده (مثل همین گزارشی که چند وقت پیش معدن و توسعه به چاپ رسانده بود) به‌دست آورد. حالا یا نیم درصد است یا 30 درصد. امروز ما به دنبال این عدد نیستیم بلکه به‌دنبال تبیین نقش معدن در اقتصاد ملی هستیم.
اینجاست که وقتی فکر می‌کنیم، می‌بینیم نقش معدن با هیچ عدد و رقمی قابل مقایسه نیست.
در واقع اگر مواد معدنی در کشور نداشتیم و در تولید این مواد خودکفا نبودیم مثل مواد غذایی که امروز دچار افزایش قیمت‌های جهانی شده‌اند چالشی بزرگ در تامین این مواد برای کارخانه‌های فولاد و سیمان و... داشتیم.
فکر می‌کنید فراوانی نعمت‌های معدنی در کشور باعث شده تا اهمیت این بخش دیده نشود.
صددرصد، به همین سنگ آهک توجه کنید. کشور ما میلیاردها تن ذخیره سنگ‌آهک مرغوب دارد. می‌دانید حدود 80 درصد از سیمان را سنگ آهک تشکیل می‌دهد. به خاطر همین است که کارخانه‌های سیمان کشور اقتصادی‌اند. اگر سنگ آهک را می‌خواستیم از بیرون وارد کنیم هیچ‌گاه در تولید سیمان توفیقی نداشتیم. اما متاسفانه می‌بینیم که از این نعمت بسیار بد استفاده می‌کنیم.
سنگ آهک مرغوب کشورمان را در جاده‌سازی به مصرف می‌رسانیم.
حال آنکه کشورهای حوزه خلیج فارس از چین نعمتی بی‌بهره‌اند و با هزینه‌های بالا سنگ آهک را به کشورشان وارد کرده و در کارخانه‌های سیمان به مصرف می‌رسانند. به‌عنوان مثالی دیگر اگر ما سنگ‌آهن نداشتیم به این راحتی نمی‌توانستیم برای تولید 50 میلیون تن فولاد تا 20 سال آینده برنامه‌ریزی کنیم. پس می‌بینید معدن مثل یک کوه پشت صنعت را گرفته است. البته امروزه کشورهای معدنی حقیقت نقش معدن را درک کرده‌اند. مثلا چین دیگر ماده خام صادر نمی‌کند. شعار کشورهای معدنی این است که خودمان مصرف‌کننده خودمان باشیم. صادرات مواد خام معدنی دیگر معنایی ندارد.
اقتصاد این کشورها از هم‌اکنون وابستگی خود را به مواد معدنی‌شان اعلام کرده است.
این کشورها امروز برای هر کدام از مواد معدنی‌شان برنامه‌ریزی کرده‌اند.
بخش خصوصی در این میان چه نقشی دارد؟
دیگر مانند گذشته شعار بخش خصوصی در معدن آه و ناله نیست. دیگر او نمی‌‌گوید لودر نیست یا بولدوزر نداریم بخش خصوصی به این نتیجه رسیده که باید ثابت کند ایران کشوری معدنی است و توسعه کشور با محوریت معدن امکان‌پذیرتر است. امروزه حتی تعریف معدنکار را نیز دقیقا مشخص کرده‌ایم. به کسی معدنکار می‌گوییم که محیط‌زیست را رعایت کند، حقوق دولتی‌اش را به موقع پرداخت کند از ذخایر کشور مثل فرزندش مراقبت کند. اینها تعاریف معدنکار ایرانی است. کسی که به‌خاطر منافع‌اش حاضر باشد از مسئله مهمی مثل محیط‌زیست بگذرد و آن را نادیده بگیرد به نظر بنده معدنکار نیست بلکه «برداشت‌کننده» و «منفعت‌طلب» است.
عدم رعایت مسائل زیست‌محیطی از سوی معدنکاران برداشت موقت را به همراه خواهد داشت و کسی که دنبال چنین استخراجی باشد تنها به فکر منافع کوتاه‌مدت خودش است نه اقتصاد کشور. این دیدگاه در بخش معدن کشور حاکمیت یافته است. ضمن اینکه رویکردهای جدیدی نیز حاصل شده است.
چه رویکردهایی؟
معدنکاران امروز به‌دنبال یک چرای بزرگ هستند و آن این است که عوامل بالا بودن قیمت تمام شده استخراج معدن را کشف کنند. قیمت تمام شده استخراج در کشور بسیار بالاست اگر به دنبال کاهش آن نرویم نمی‌توانیم به راحتی با چینی‌ها رقابت کنیم.
تغییر استراتژی از معدنکاری سنتی به معدنکاری مدرن حرکتی است که بخش خصوصی از دو دهه قبل با مکانیزه کردن معادن سنگ تزیینی آغاز کرده که این روند به سرعت در تمامی کشور ادامه یافته است.
امروز می‌بینید حتی معادن زغال‌سنگ کشور که از پیچیده‌ترین روش‌های استخراج بهره می‌برند نیز از روش‌های سنتی خود دست برداشته و به سمت مکانیزه شدن پیش رفته است. اینها همه یعنی اینکه معدنکاران می‌خواهند از دانش روز استفاده کنند و علاوه بر افزایش تولید قیمت تمام شده را کاهش دهند.
به‌عنوان سوال آخر می‌خواهم از آخرین اقداماتی که برای همایش «نقش معدن و اقتصاد ملی» انجام داده‌اید، بپرسم؟
این همایش توسط خانه معدن ایران و با همکاری وزارت صنایع و معادن، ایمیدرو و دانشگاهیان برگزار می‌شود. از هفته گذشته کارگروه‌های مختلف همایش مثل فولاد، سیمان، معدن و... را تشکیل داده‌ایم تا در معدن و صنایع وابسته به آن ریزتر شویم تا مباحث همایش به‌گونه‌ای تخصصی‌تر بیان شود.