نام نویسنده : دکتر بهنام اویسی
تاریخ نشر : آذر 1392
عنوان : گزارش رخداد زمين لرزه 07 آذر ماه 1392 برازجان – بوشهر (MN 5.7)
شرح مختصر :
گزارش رخداد زمين لرزه 07 آذر ماه 1392 برازجان – بوشهر (MN 5.7)
شرح کامل:


گزارش رخداد زمين لرزه 07 آذر ماه 1392  برازجان – بوشهر (MN 5.7)

 پیشگفتار 

در ساعت  17:21:34 روز سه شنبه 07 آذر ماه 1392 ، زمين لرزه اى با بزرگاى 5.7 در مقياس MN شهرستان برازجان و روستاهای پیرامون از توابع استان بوشهر را لرزاند  (2013-11-28, 13.51 GMT). ژرفای کانونی زمين لرزه 5 km برآورد گردیده است (IRSC). موقعیت رومرکز اين رخداد توسط مرکز لرزه نگارى موسسه ژئوفيزيک دانشگاه تهران در 16 کیلومتری شمال خاوری برازجان و در فاصله  ~62کيلومترى شمال خاوری بوشهر گزارش شده است. سازوکار این زمین لرزه فشارشی بوده است.
در گزارش اولیه رخداد زمين لرزه برازجان– بوشهر به برخی ویژگی های این زمين لرزه اشاره گردیده است. این گزارش تلاش دارد تا نتایج فاز اول بازدید میدانی پس از زمین لرزه 07 آذر ماه 1392 و تحلیل های انجام شده را ارائه نماید. بازدید میدانی از سوی سازمان زمین شناسی مرکزی (تهران) و با هماهنگی استانداری محترم بوشهر و با کمک اداره کل صنعت، معدن و تجارت انجام گرفته است.



تصویر راداری از توپوگرافی منطقه بوشهر و مناطق بلافاصل خاوری آن. ستاره قرمز موقعیت
کانونی زمین لرزه برازجان را نشان می دهد.



تحلیل الگو و شدت اثر رخداد زمين لرزه برازجان– بوشهر 

در طول فاز اول بازدید میدانی تلاش گردیده است تا داده های مورد نیاز برای تحلیل الگو و شدت اثر رخداد زمين لرزه برازجان– بوشهر برداشت و تفسیرگردند. نتایج اولیه تبدیل داده های میدانی به مقیاس های استاندارد در جدول 1 آمده است.
همانگونه که از جدول 1 پیداست، دو مقیاس استاندارد EMS64 و  89 به عنوان استاندارد برآورد تاثیر زمین لرزه بر روی سازها و استاندارد برآورد تاثیر رفتاری اختیار گردیده اند. ردیف کد گذاری از 1 تا 22 در جدول 1 برپایه پرسشنامه استاندارد پیشنهادی دفتر بررسی مخاطرات سازمان زمین شناسی کشور (مدیریت لرزه زمینساخت و زلزله شناسی) می باشد (SIQS-1).
نتایج تحلیل ها نشان می دهد که بیشترین تاثیر رخداد روز سه شنبه 07 آذر ماه 1392 با بزرگاى 5.7 در مقياس MN بر سازه ها در شهرستان برازجان (بویژه بخش شمال و شمال باختری) و روستاهای دهقاید و مسیر برازجان به سعدآباد در محل پل رودخانه کلل و همچنین روستای راهدار بوده است. بررسی ها نشان می دهد که الگوی تاثیر در منطقه نایکنواخت بوده و بهتر دیده شد تا الگوی تاثیردر سه گروه تاثیر سازه ای، رفتاری و زمین شناسی بررسی گردند. نتایج نشان می دهد که الگوی تاثیر نایکنواخت زمین لرزه در منطقه ناشی از الگوی متفاوت تاثیردر دو گروه مهم تاثیر سازه ای و زمین شناسی بوده است (تحلیل دلایل در گزارشی تکمیلی خواهدآمد). از جمله می توان به تفاوت در جنس و تراکم خاک (site effect)، سطح اساس آب زیرسطحی و روانگرایی و تغییر حجم خاک در اثر ارتعاش (در مسیر جاده دهقاید به سعدآباد و در محل پل رودخانه کلل، پایه های خاوری پل) و همچنین نایکنواخت بودن بافت سازه ای و اثر ناشی از سهل انگاری و کم کاری در اجرای صحیح ساخت و سازها اشاره نمود (به عنوان نمونه خسارت به ساختمان نوساز بیمارستان شهید گنجی و ريزش سقف کاذب بخش نوزادان بيمارستان). در چنین شرایطی برآورد منطقه صفر شدت بدلیل ابهام در شدت مشاهده ای (IO) آسان نمی باشد.



جدول 1 : نتایج اولیه تبدیل داده های میدانی به مقیاس های استاندارد EMS64 و  89

نکته هایی که می بایست مدیران بحران به آنها توجه نمایند

1- رخداد زمینلرزه برازجان با جهت گیری امواج زمین لرزه به سوی برازجان، بوشهر و نیروگاه اتمی همراه بوده و جهت گیری امواج به ویژگی این زمین لرزه مربوط بوده است و غیرعادی نمی باشد. توجه گردد که رخداد زمین لرزه شنبه بوشهر (یا زمین لرزه کاکی) انرژی بمراتب بیشتری را آزاد نمود ولی رخداد زمین لرزه برازجان (تقریبا 10  بار کوچکتراز زمین لرزه شنبه) در بوشهر به مراتب بیشتر و قوی تراحساس گردید.  همانگونه که اشاره گردید تفاوت در شدت احساس زمین لرزه در بوشهر و نیروگاه اتمی، الگوی جهت گیری امواج به سوی این مناطق بوده است و نمی بایست عامل نگرانی گردد. نگرانی مسئولین محترم می بایست متمرکز بر روی ضعف آشکار در ساخت و سازهای ضعیف و غیراستاندارد گردد.
2- فراوانی رخداد زمینلرزه های بزرگ و متوسط در منطقه دستکم به دو نکته اشاره دارد: اول اینکه منطقه از دیدگاه لرزه خیزی فعال است و دوم اینکه روند آزاد گردیدن انرژی در منطقه روندی مناسب و پیوسته را داراست که این مایه خوشحالی است.  به گفته ای دیگر سیستم گسل های منطقه به گونه ای عمل می کند که اجازه انباشتگی بیش از حد انرژی برای رخداد زمین لرزه های بسیار مخرب را نمی دهد. هر چند این از ویژگی های خوب منطقه می باشد ولی همانگونه که شاهد می باشیم رخداد زمینلرزه های متوسط نیز باعث خسارت های غیرعادی به سازهایی مهم همچون بیمارستان ها و مراکز مخابراتی و غیره می گردد. به عنوان نمونه خسارت به ساختمان نوساز بیمارستان شهید گنجی (مختصات منطقه تحت تاثیر 51.19-29.29) و ريزش سقف کاذب بخش نوزادان بيمارستان شهرکه متاسفانه باعث تلفات جانى و مالى گردیده است. بنابراین فراوانی رخداد زمینلرزه ها در منطقه می تواند نشانه خوبی باشد، هر چند ضعف آشکار و قانونمند نبودن ساخت و سازها باعث گردیده است تا زمینلرزه های متوسط نیزبا خسارت های جانی و مالی همراه گردند.
3- زمین لرزه های منطقه که بیشتر در پشت بلندی های دالکی و اهر رخ می دهند اغلب در گروه رخداد زمینلرزه های کم ژرفا می باشند (4-8 km).  در رخداد زمین لرزه هایی با بزرگای مساوی، اثر رخداد زمین لرزه های کم ژرفا بر سازه های بیشتر از زمین لرزه های ژرف  است. یادآور می گردد که رخداد زمینلرزه کمارج کازرون (2010, MN 6.1) بدلیل ژرفای بیشتر (~14 km) هیچگونه خسارتی در پی نداشت اما زمین لرزه اخیر خسارت جانی نیز بهمراه داشت.
4- می بایست توجه گردد که بروز رخداد  زمین لرزه های متوسط تا بزرگ در آینده در منطقه امری قطعی است. 

هشدار: بدلیل ارتعاش ناشی از رخداد  زمین لرزه و جنس واحدهای هوازده سنگی در منطقه پیرامون کانون رخداد (~5 km) و امکان ریزش قابل توجه در آبراهه ها در منطقه اشاره شده، پیش بینی می گردد که در اولین بارش بار رسوبی جریان های آبی به شکل غیر عادی افزایش یابد که این موضوع می تواند خطر سیل در منطقه پوششی SIQS-1 > 70 را باعث گردد که مناطق شمال خاوری برازجان، راهدار و جمقری را شامل می گردد.



برش ساختاری تاقدیس گیسکان (اویسی و همکاران 2009) و نمایش موقعیت رخداد زمین
لرزه 07 آذر ماه 1392 برازجان – بوشهر (MN 5.7)



نقشه ساختاری، حل سازوکار کانونی زمین لرزه های
پیشین و نمایش موقعیت رخداد زمین لرزه برازجان
بوشهر (MN 5.7).



کدهای هم شدت رخداد زمین لرزه 07 آذر ماه 1392 برازجان– بوشهر
(MN 5.7) در مقیاس MSK64.





منحنی های هم شدت رخداد زمین لرزه 07 آذر ماه 1392 برازجان – بوشهر (MN 5.7) در مقیاس MSK64. همانگونه که اشاره گردید تفاوت در جنس و تراکم خاک (site effect)، سطح اساس آب زیرسطحی و روانگرایی و تغییر حجم خاک در اثر ارتعاش (در مسیر جاده دهقاید  به سعدآباد و در محل پل رودخانه کلل، پایه های خاوری پل) و همچنین نایکنواخت بودن بافت سازه ای  و اثر سهل انگاری و کم کاری در اجرای صحیح ساخت و سازها برآورد منطقه صفر واقعی شدت و شدت مشاهده ای (IO) را با دشواری و ابهام همراه نموده است.




برآورد مقدار اثر رخداد زمین لرزه 07 آذر ماه 1392 برازجان – بوشهر (MN 5.7) در مقیاس ترکیبی MSK64 و  89. همانگونه که اشاره گردید دو مقیاس استاندارد EMS64 و  89 به عنوان استاندارد برآورد تاثیر زمین لرزه بر روی سازها و تاثیر رفتاری اختیار گردیده اند. برآوردها برپایه پرسشنامه استاندارد پیشنهادی دفتر بررسی مخاطرات سازمان زمین شناسی کشور (مدیریت لرزه زمینساخت و زلزله شناسی) بوده است.



قدردانی:
از ریاست محترم سازمان زمین شناسی و معاونت وزیر،  معاونت محترم سازمان زمین شناسی و استانداری محترم بوشهر و ادره کل محترم صنعت، معدن و تجارت در حمایت به منظور اجرای بازدید میدانی و تهیه این گزارش قدردانی می گردد.