تحلیل پتانسیل ژئولوژیکی پهنه نایین برای تولید هیدروژن سفید در چارچوب طرح تحول زمینشناسی سازمان زمینشناسی کشور
هیدروژن طبیعی، انرژی نوین زمین: فرصتی نوظهور در سنگهای اولترامافیک نایین
گزارش حاضر به بررسی جامع منابع هیدروژن طبیعی (هیدروژن سفید) در جهان و امکانسنجی وجود آن در سنگهای اولترامافیک ناحیه نایین میپردازد. وجود پریدوتیتها، سرپانتینها، گسلهای عمیق و فعالیت تکتونیکی در این پهنه، شرایط ژئوشیمیایی و زمینساختی مساعدی برای تولید طبیعی هیدروژن فراهم کردهاند. این پتانسیل میتواند ایران را در آیندهای نزدیک به یکی از بازیگران کلیدی در عرصه انرژیهای نوین تبدیل کند.
گزارش تحلیلی جامع درباره هیدروژن طبیعی
با تمرکز بر پتانسیل سنگهای اولترامافیک پهنه نایین – در چارچوب طرح تحول زمینشناسی سازمان زمینشناسی کشور
- هیدروژن طبیعی چیست؟
هیدروژن طبیعی (یا «هیدروژن سفید») گازی است که بهصورت خودبهخود در پوسته زمین تولید و ذخیره میشود. برخلاف روشهای صنعتی تولید هیدروژن که نیاز به انرژی فسیلی دارند، این نوع هیدروژن از منابع زیرسطحی زمین استخراج میشود و تقریباً بدون انتشار گازهای گلخانهای است.
- منشأ زمینشناسی هیدروژن طبیعی
هیدروژن طبیعی میتواند از چندین فرآیند زمینشناسی منشأ بگیرد:
سرپانتینیزاسیون: واکنش سنگهای اولترامافیک مانند پریدوتیت با آب، منجر به تولید هیدروژن و کانی سرپانتین میشود.
رادیولیز آب: شکستن مولکولهای آب بهوسیله تابشهای طبیعی مانند اورانیوم و توریم.
اکسیداسیون آهن: واکنش آهن دو ظرفیتی با آب.
تجزیه مواد آلی در محیطهای بیهوازی و گسلهای عمیق.
- کشورهای دارای منابع عظیم
مالی (Bourakébougou): چاههای فعال با گاز هیدروژن بالای ۹۵٪.
فرانسه: کشف هیدروژن آزاد در شمالشرق.
ایالات متحده: پروژههای مطالعاتی در کانزاس و نبراسکا.
استرالیا و روسیه نیز مطالعات گستردهای در حال انجام دارند.
یک مطالعه جدید در سال ۲۰۲۵ نشان داده که هیدروژن طبیعی میتواند انرژی جهان را برای بیش از ۱۷۰٬۰۰۰ سال تأمین کند (منبع: Tasnim).
- روشهای اکتشاف و استخراج
الف) اکتشاف
سنجشهای سطحی (خروج گاز)
آنالیز گازهای خاک و چشمهها
بررسی ژئوشیمیایی و ژئوفیزیکی (گرانی، مغناطیسسنجی)
استفاده از تصاویر ماهوارهای و هوش مصنوعی
حفاری اکتشافی و مغزهگیری گازی
ب) استخراج
حفاری مستقیم در نقاط نشت یا مخازن گاز
استفاده از فناوریهای مشابه استخراج گاز طبیعی
- وضعیت ایران و تمرکز بر پهنه اولترامافیک نایین پهنه نایین: یک هدف امیدبخش
در ناحیه نایین، رخنمونهای گستردهای از سنگهای اولترامافیک پریدوتیتی و سرپانتینیتی وجود دارد (مناطق مانند نیستانک، کوه سفید، کوه طاقچه، چاهپلنگی). این سنگها، در کنار گسلهای عمیق و تکتونیک فعال، شرایط ایدهآلی برای فرآیند سرپانتینیزاسیون و تولید هیدروژن فراهم میآورند.
فعالیتهای در حال انجام در قالب طرح تحول زمینشناسی سازمان زمینشناسی کشور در پهنه نایین، فرصتی منحصربهفرد برای اجرای پروژه پایلوت اکتشاف هیدروژن فراهم کرده است.
- چالشها و فرصتها
فرصتها:
انرژی پاک، بدون کربن و پایدار
مزیت استراتژیک در جهان انرژی آینده
بهرهبرداری از ظرفیتهای زمینشناسی مغفولمانده ایران
چالشها:
ناشناختگی منابع در ایران
فقدان استانداردهای اکتشافی بومی
هزینهبر بودن تجهیزات ردیاب گاز در اعماق
کمبود نیروی متخصص در این حوزه نوظهور
- منابع
GeoscienceWorld – Natural Hydrogen
Wikipedia – Natural Hydrogen
The Guardian – Hydrogen Discovery in France
Yale E360
GeoExpro – Genesis of Natural Hydrogen
Tasnim News – ذخایر عظیم هیدروژن طبیعی
نظر دهید