فرونشست برخلاف زلزله و خشکسالی کاملا مرتبط با سوء مدیریت است
فرو نشست بر خلاف ز لزله و خشکسالی کا ملا مرتبط با سو ء مد یریت ا ست
مد یر کل زمین شناسی و اکتشا فات معد نی جنوب کشور نیز گفت: فرونشست زمین در تخت جمشید و دشت مرودشت را یک پدیده ناشی از فعالیت‌های انسا نی دانست و گفت: این پدیده بر خلاف زلز له و خشکسا لی، کا ملا مرتبط با سوء مد یریت است.
علی نیک‌عهد در گفت و گو با ا یلنا با اشاره به این که فرونشست از نظر عامه یکی از مخاطرات طبیعی محسوب می‌شود اما با نگاه کارشناسی، ا علام می شود که این پدیده اصلا طبیعی نیست، افزود: در‌حا لی که زلز له و خشکسا لی کا مل پدیده‌‌های
طبیعی محسوب می‌شوند و در آن‌‌ها نقش انسان محدود و تنها به کاهش اثرات و مدیریت آن بر می گردد، فرونشست بر خلاف آن‌‌ها زاده مد یریت ناصحیح انسان در بهره برداری از آبخوان هاست.
نیک‌عهد با اشاره به مطالعات خود در زمینه هیدرولوژی، آب های ز یرزمینی و سطحی و همچنین پایش راداری، گفت:
فرونشست، افتادگی زمین، ترک‌‌خوردگی و شکاف زمین را تنها در سازندهای عهد حا ضر، در آبرفت ها مشاهده می‌کنیم و این پدیده در سازندهای آهکی یا کارستیک رخ نمی‌دهد. پدیده‌‌های دیگری مانند زمین‌لغزش، فروریزی یا ریزش، ماهیتی متفاوت دارند و در ژئومورفولوژی از آن‌‌ها با عناو ینی مانند landslide یا سولیفیلکسیون یاد می‌شود.
وی یادآور شد: فرونشست نتیجه عدم مدیریت صحیح آب در حوزه های آبخیز است، به طور کلی در تقسیم‌بندی منا بع آ بی،
آب‌‌ها به سه دسته ا صلی آب‌‌های آبرفتی، آب‌‌های ز یرزمینی و آب ژرف تقسیم کرد؛ فرونشست تنها ناشی از برد اشت در آب‌‌های آبرفتی است، که در سازندهای عهد حا ضر یا کوا ترنر قرار دارند.
مدیر کل زمین شناسی و اکتشا فات معد نی جنوب کشور با بیان این که این سازند‌ها از حدود 2.5میلیون سال پیش شکل
گرفته‌اند و از ١٢ هزار سال پیش، آبرفت‌ها و مخروط افکنه‌هاایجاد شده اند که شهرها و تمدن بشری در جهان بر این عر صه ها ایجاد شده است.
وی تاکید کرد: رودخا نه‌ها و کشاورزی نیز در دوره کواترنر شکل گرفته‌اند و پدیده فرونشست ناشی از برداشت بیش‌از‌حد آب آبرفتی
است، که این نکته در سطح جها نی به‌عنوان دلیل ا صلی فرونشست پذ یرفته شده است.
نیک‌عهد توضیح داد: دشت مرودشت به‌عنوان دشتی تاریخی در مر کز ا یران و استان فارس، دارای میراث فرهنگی غنی و
ثبت جها نی است و این منطقه به دلیل حاصلخیزی و پتانسیل کشاورزی، از زمان تمدن پارسی، محل سکونت و کشاورزی بوده است.
مدیر کل زمین شناسی و اکتشا فات معد نی جنوب کشور با اشاره به مفهوم بیلان آبی گفت: ا گر بیلان آبی منفی شود، یعنی
بیش از آن چه که به زمین تزریق شده، برد اشت صورت گرفته است؛ در گذشته و با استفاده از موتور‌های دیز لی و سوخت فسیلی، برد اشت آب به حالتی بود که بیش از میزان تزریق، برد اشت نمی‌شد و بیلان منفی نبود .
برداشت آب با الکتر و پمپ ها از عم 300 تا 400 متر
وی ادا مه داد: با ورود الکترو پمپ‌ها و تامین ا نرژی برق، آب از عمق ٣٠٠ تا ٤٠٠ متری به‌راحتی برد اشت می‌شود و سفره‌‌های زیرزمینی که همانند بالشتکی وزن طبیعی آبرفت را حفظ می کرد، تخلیه می‌شوند.
این عضو هیات علمی و مدرس دانشگاه معتقد است این برد اشت‌ها باعث ایجاد ترک و شکست زمین در پهنه‌های وسیع در دشت می‌شود و در بر خی مناطق زمین بین یک تا ٣٠ سانتی‌متر فرو افتاد گی دارد.
نیک عهد گفت: دشت مرو دشت از آذرماه ١٤٠٣ به‌عنوان پایلوت ملی برای مطالعه فرونشست انتخاب شد؛ هدف از این مطالعه بررسی کامل پدیده، شناسایی علل و یافتن راهکار‌های علاج است. نتایج مطالعات تا دی ماه به‌عنوان مر جع برای کل استان فارس و دیگر استان‌‌های جنو بی ارا ئه خواهد شد.
مد یر کل زمین شناسی و اکتشا فات معد نی جنوب کشور، خا طرنشان کرد: مناطق دیگری در جنوب کشور مانند دشت‌های
بندر عباس و بوشهر نیز دچار فرونشست هستند، اما دشت مرودشت به دلیل پهنه وسیع، رودخانه‌ها، پتانسیل کشاورزی بالا و بیش ترین تعداد چاه‌‌های آب انتخاب شد. اهمیت میراث فرهنگی این دشت نیز مزید بر علت است.
وی ادا مه داد: تنها راه کنترل و پیشگیری از فرونشست، مدیریت برداشت آب آبرفتی، آبخوان‌‌داری، تزریق مجدد و تغذیه سفره‌‌های زیرزمینی است؛ پروتکل‌های لازم برای ارا ئه به متولیان کشور تدوین شده است.
افت زمین در دشت مرودشت از 2 تا بیش از 30 سانتی متر
نیک‌عهد افزود: با استفاده از نرم‌‌افزار تخصصی گاما، تصاویر راداری و هوش مصنو عی در همکاری با دانشگاه شیراز، میزان فرونشست در دشت مرودشت اندازه‌‌گیری شده است. نتایج نشان می‌دهد در برخی نقاط دشت، افت زمین از دو سانتی متر تا بیش از ٣٠ سانتی‌متر بوده است به عنوان مثال در یک سال، افت ٢ سانتی‌متری به ٣0 سانتی‌متر رسیده است.
مدیر کل زمین شناسی و اکتشافات معد نی جنوب کشور گفت: این مطالعات با جزئیات کامل انجام شده و نتایج به فرمانداری و میراث فرهنگی ارا ئه‌شده و جلساتی برای ا طلاع رسا نی و بررسی راهکار‌ها بر گزار شده است.
نیک‌عهد در پاسخ به پرسش درباره دلیل دقیق فرونشست دشت مرودشت گفت: ا صلی ترین عا مل فرونشست، برد اشت بیش از‌حد آب‌‌های آبرفتی است؛ فرونشست یک پدیده طبیعی نیست بلکه ناشی از فعالیت انسان است. در سازندهای آهکی که
|
معمولا آب ز یرزمینی شرب از آن برد اشت می‌شود، فرونشست رخ |
نمی‌دهد، اما در سازندهای آبرفتی که بستر |
دشت‌ها و |
|
مناطق کشاورزی هستند، فرونشست به‌وقوع می‌پیوندد. |
|
|
|
وی توضیح داد: این پدیده در سازندهای عهد حا ضر یا کوا ترنر رخ |
می‌دهد، که بیش ترین تعداد چاه‌‌های کشاورزی و برد اشت |
|
|
آب در آن‌‌ها انجام می‌شود. |
|
|
|
مد یر کل زمین شناسی و اکتشا فات معد نی جنوب کشور، افزود: آغاز فرونشست در دشت مرو دشت به حدود ٠40 |
سال پیش |
|
بر می گردد و با ورود الکترو پمپ‌ها شدت یافته است؛ این‌روند مشا به زلز له ناگهانی نیست، بلکه برد اشت تدریجی آب آبرفتی باعث تخلیه آب ز یرزمین و ایجاد شکاف و ترک زمین در پهنه وسیع دشت می‌شود.
نیک‌عهد به آثار علمی و کتاب ژئومورفولوژ یک دکتر حسن ا حمدی اشاره کرد که نشان می‌دهد برد اشت بیش‌از‌حد آبخوان‌‌ها در دشت‌های یزد و اردکان باعث فرونشست شده است؛ در دشت کاشان نیز گزارش‌‌ها یی از فرونشست ثبت شده است.
مد یر کل زمین شناسی و اکتشا فات معد نی جنوب کشور، توضیح داد: برد اشت آب‌‌های سطحی، از جمله رودخا نه‌ها و سد‌ها، تاثیری بر فرونشست ندارد. تنها برد اشت آب‌‌های ز یرزمینی آبرفتی است که باعث افتاد گی زمین می‌شود،
نیک‌عهد تاکید کرد: تنها راه پیشگیری و کنترل فرونشست، مد یریت برد اشت آب آبرفتی، تزریق و تغذ یه مجدد سفره‌‌های ز یرزمینی، و آبخوان‌‌داری و آبخیزداری است. این راهکار‌ها به‌عنوان پروتکل‌های علمی تدوین شده و به متولیان کشور ارا ئه خواهد شد.
|
مدیر کل زمین شناسی و اکتشا فات معد نی جنوب کشور در توضیح دلیل ا صلی فرونشست |
دشت مرو دشت گفت: |
برد اشت |
|
بیش‌از‌حد آب‌‌های آبرفتی، عا مل این پدیده است. آب‌‌های ز یرزمینی در سازندهای آهکی که عمدتا برای آب شرب |
استفاده |
|
|
می‌شوند، با آب‌‌های آبرفتی متفاوت است و فرونشست تنها در سازندهای آبرفتی، بستر |
دشت‌ها و مناطق کشاورزی رخ |
|
|
می‌دهد. |
|
|
نظر دهید