ژئوشیمی زیست محیطی، منشآ، و تحرک عناصر در رسوبات دریاچه مهارلو

ژئوشیمی زیست محیطی، منشآ، و تحرک عناصر در رسوبات دریاچه مهارلو

گیتی فرقانی تهرانی، دکتری، عضو هیأت علمی دانشگاه صنعتی شاهرود، forghani@shahroodut.ac.ir

افشین قشلاقی، دکتری، عضو هیآت علمی دانشگاه صنعتی شاهرودqishlaqi@shahroodut.ac.ir

چکیده :

 

در این مطالعه به منظور ارزیابی میزان آلودگی دریاچه مهارلو به عناصر آلاینده (شامل آرسنیک، کروم، مس، کادمیم، سرب، روی، نیکل، کبالت، آهن، منگنز)، و نیز تعیین منشأ، تحرک، و زیست‌دسترس‌پذیری این عناصر، از روشهای ژئوشیمیایی شامل تعیین غلظت کل و گونه‌سازی عناصر در رسوبات سطحی استفاده شده است. فاکتورهای ژئوشیمیایی شامل ضریب غنی‌شدگی، ضریب زمین‌انباشت، ضریب آلودگی و درجه آلودگی هاکنسون، با توجه به غلظت کل فلزات مورد مطالعه در رسوبات سطحی محاسبه شدند. نتایج نشان میدهد که رسوبات دریاچه مهارلو به شدت نسبت به عناصر آرسنیک، سرب، کادمیم، و کبالت آلوده هستند. گونه‌سازی عناصر نشان میدهد که عناصر کروم، آهن، و مس، از نظر زیست‌محیطی خنثی و نامتحرک بوده و منشأ آنها عمدتاً طبیعی است، در حالی که دیگر عناصر مورد مطالعه عمدتاً‌از منشأ انسانزاد وارد دریاچه شدهاند. از آنجا که غلظت کادمیم، کبالت، و سرب در مجموع دو فاز اول استخراج شده (یعنی فازهای تبادل‌پذیر و متصل به کربنات) بیش از 50 درصد است، این عناصر بالاترین خطر زیستمحیطی را در بین عناصر مورد مطالعه دارند. مجموع درصد فازهای غیرباقیمانده عناصر (شامل فاز تبادل پذیر، فاز متصل به کربنات، فاز متصل به اکسیدهای آهن و منگنز، فاز متصل به ماده آلی)به درصد فاز باقیمانده (محاسبه ICF) نشان می‌دهد که سایتهای نمونه‌برداری شمال غربی دریاچه (نزدیک به مدخل ورود پسابهای صنعتی، کشاورزی، و شهری)، بویژه نسبت به عناصر سرب، کادمیم، و کبالت، بیشترین آلودگی را دارا می‌باشند.

کلید واژه ها: دریاچه مهارلو، رسوب، ارزیابی آلودگی، گونه‌سازی، تحرک

کلید واژه ها: فارس