مدل مفهومی جریان در آبخوان­ کارستی تاقدیس کنگان، جنوب ایران

مدل مفهومی جریان در آبخوان­ کارستی تاقدیس کنگان، جنوب ایران

علی زائری، دانشجوی کارشناسی ارشد هیدروژئولوژی دانشگاه شیراز، ali_zaeri1986@yahoo.com

عزت اله رئیسی، دکتری هیدروژئولوژی از دانشگاه کلرادو آمریکا، استاد تمام بخش علوم زمین دانشگاه شیراز،  raeisi@suno1.susc.ac.ir

 

چکیده :

تاقدیس کنگان در زون چین خورده زاگرس، در جنوب ایران قرار گرفته است. هسته این تاقدیس از سنگ­های کربناته گروه بنگستان به سن کرتاسه میانی تا بالایی تشکیل شده که در میان دو سازند مارنی نفوذناپذیر پابده- گورپی (در بالا) و کژدمی (در پایین) قرار گرفته است. گروه بنگستان شامل سه بخش (به ترتیب تقدم رسوبگذاری) آهک سروک، بخش شیلی لافان و آهک ایلام می­باشد. به نظر می­رسد که ارتباط هیدرولیکی یال شمالی و جنوبی تاقدیس توسط سازند کژدمی قطع شده است. رواناب سطحی گروه بنگستان توسط بیست و دو آبراهه عمیق زهکشی می­شود. قسمتی از آبخوان سروک توسط چهار چشمه کارستی در یال جنوبی تاقدیس زهکش می­گردد. از این چشمه­ها بعلاوه دو چاه بهره­برداری در سازند ایلام طی فصول تر و خشک نمونه­برداری شده و غلظت یون­های عمده، هدایت الکتریکی، دما، pH و دبی خروجی اندازه­گیری شده است. بر اساس بیلان آبخوان، انتظار می­رود که سالیانه میزان 22 میلیون متر مکعب آب از سازندهای ایلام و سروک تخلیه شود که تنها 5/4 میلیون متر مکعب آن از طریق چشمه­های یال جنوبی زهکشی می­گردد، اما برای 5/17 میلیون متر مکعب باقی مانده هیچ محل تخلیه سطحی وجود ندارذ. عدم رخنمون آهک بنگستان در تاقدیس­های مجاور، در ارتفاعی کمتر از منطقه مورد مطالعه نشان می­دهد که امکان جریان آب زیرزمینی به خارج از محدوده تاقدیس کنگان وجود ندارد. جهت عمومی جریان در تاقدیس­های زاگرس، به موازات محور تاقدیس بطرف پایین­ترین سطح اساس فرسایش محلی است (اشجاری و رئیسی 2006). عدم وجود چشمه بزرگی که آب کارستی را تخلیه کند، نظریه جهت عمومی جریان را رد می­کند. به نظر می­رسد جهت عمومی جریان آبخوان کارستی تاقدیس کنگان در جهت شیب و در زیر آبراهه­های عمیق تاقدیس باشد. آب کارستی به درون آبرفت درشت دانه بستر آبراهه­ها تخلیه می­گردد و در پایین دست به آبخوان آبرفتی ماسه­ای ساحلی می­پیوندد. ارتفاع آبراهه در سطح تماس سازندهای ایلام و پابده- گورپی سطح اساس فرسایش محلی محسوب می­شود. وجود سطح­های اساس فرسایش متعدد با ارتفاع­های متفاوت که روند خاصی را نشان نمی­دهد دلیل دیگری بر صحت مدل جریان ارائه شده می­باشد.

کلید واژه ها: تاقدیس کنگان، چشمه کارستی، بیلان آبخوان، جهت عمومی جریان، سطح اساس فرسایش

کلید واژه ها: فارس