اندیس تغییر رنگ کنودونتها (CAI) و کاربرد آن در مورد کنودونتهای دونین پسین در ناحیه کوه کفتاری، شمال اصفهان

دسته چینه شناسی و فسیل شناسی
گروه سازمان زمین شناسی و اکتشافات معدنی کشور
مکان برگزاری سومین همایش سالانه انجمن زمین شناسی ایران
نویسنده حسین غلامعلیان
تاريخ برگزاری ۱۱ شهریور ۱۳۸۴
متن اصلی:
     اندیس تغییر رنگ کنودونتها
کنودونتها میکروفسلیهایی هستند که در سنگهای رسوبی و دگرگونی درجه پایین و متوسط کامبرین تا آخر تریاس یافته میشوند. این عناصر وقتی که تحت تاثیر هوازدگی قرار نگرفته باشند به رنگهای زرد کم رنگ، قهوه ای روشن تا تیره، سیاه، خاکستری و سفید دیده میشوند.
با اینکه کنودونتها از حدود 150 سال پیش مورد مطالعه بوده اند ولی دلیل تنوع رنگ آنها مشخص نبوده است. بعضی افراد عناصر تیره رنگ را به توالیهای ضخیم ژئوسنیکینالی و عناصر روشن را به توالیهای ناپیوست روی کراتونها نسبت می دادند.
در اواخر دهه 1960 سه دانشمند آمریکایی به نامهای Miler , Clark و Deitiznr با انجام آزمایشاتی نشان دادند که مقادیری مواد آلی در کنودونتها وجود دارد. مطالعات تحت الارضی در مناطقی که این عناصر در آنجا پیدا شده اند نشان میدهد که عناصر هم رنگ از نظر عمق دفن شدگی و سن برابر هستند. بعدا در آزمایشاتی که روی کنودونتها انجام شد آنها را تحت تاثیر حرارت قرار داده اند و متوجه شدند که تغییر رنگ کنودونتها با دما و طول زمان رابطه مستقیم دارد.
با افزایش دما و طول زمان درصد کربن افزایش می یابد که به این واکنش تثبت کربن می گویند. در واقع این عمل مانند واکنش حرارت دادن یک قطعه قند در لوله آزمایش است. بدین صورت که هر قدر آن را حرارت دهیم رنگ آن ابتدا تیره تر میشود و با تداوم حرارت به رنگ روشن تبدیل میشود در این عمل با اینکه مقداری از قند بصورت CO2 در می آید، باقیمانده آن در لوله آزمایش یک توده سیاه است که درصد کربن آن بالاتر از درصد کربن قند است.
بر اساس آزمایشات انجام شده، رنگ کنودونتها بر اساس حرارتی که متحمل شده اند به 8 محدوده تقسیم میشوند که این محدوده ها با اعداد 1 تا 8 مشخص می گردد.
کاربرد اندیس تغییر رنگ کنودونتها
این اندیس میتواند به عنوان یک دماسنج و ابزاری برای کمک به تفسیرهای زمین شناسی باشد. در این مورد برای بعضی از مناطق نفت خیز نقشه های هم اندازه CAI ترسیم شده است. مقایسه زمان و دمای عناصری که در آزمایشگاه تغییر رنگ داده اند با منحنی های زمان و دما مربوط به تولید هیدروکربنها نشان میدهد که در این میادین تغییر رنگ عناصر همزمان با تولید هیدرورکربن صورت گرفته است. همچنین تولید نفت در اندیس کمتر از 2 و گاز در اندیس کمتر از 5/4 صورت میگیرد. بنابراین اندیس تغییر رنگ کنودونتها میتواند ملاکی برای کمک در ابر کشف هیدروکربنها باشد.
چینه شناسی نهشته های دونین پسین در کوه رفتاری
رسوبات دونین پسین در این ناحیه بصورت یک سری پیشرونده هستند که از قاعده با یک توالی ضخیم ماسه سنگی شروع میشوند و به طرف بالا تبدیل به رخساره آهکی میگردند.
کنودونتها و بقایای ماهیها که از قاعده سری ماسه سنگی بدست آمده اند سنی برابر فرزنین پیشین را مشخص میکنند. در مجموع میتوان گفت که سن کل نهشته های مورد مطالعه برابر فرازنین پیشین تا آخر فامنین میباشد.
(Middle falsiovalis Zone – Early praesulcata Zone)
رنگ کنودونتهای بدست آمده از منطقه
کنودونتهایی که از قاعده بخش تخریبی بدست آمده اند قهوه ای بسیار تیره هستند و اندیسی برابر 5 دارند. در مورد کنودونتهایی که از بخش آهکی بدست آمده اند باید گفت یک تغییر رنگ از قهوه ای تیره تا بسیار روشن وجود دارد بطوریکه در بخش پایین که سن فرازنین میانی تا پسین دارد کنودونتها قهوه ای تیره هستند که اندیسی برابر 4-5/3 دارند و در بخش فامنین پیشین نیز نمونه ها رنگ قهوه ای روشن با اندیس 5/3 –3 دارند. تنها در بخش فامنین پسین کنودونتها قهوه ای روشن تا زرد رنگ هستند و اندیس 2 دارند.

کلید واژه ها: اصفهان چینه شناسی و فسیل شناسی