بررسی کانی سازیهای سرب،روی و مس مناطق شمال غرب زنجان و شرق میانه در ارتباط با دگر سانیهای گسترده گرمابی

دسته زمین شناسی اقتصادی واکتشاف
گروه سازمان زمین شناسی و اکتشافات معدنی کشور
مکان برگزاری سومین همایش سالانه انجمن زمین شناسی ایران
نویسنده احمدخاکزاد- بهزاد حاجی علیو
تاريخ برگزاری ۱۴ شهریور ۱۳۸۴
متن اصلی:
     زمین شناسی عمومی منطقه مورد مطالعه
از نظر تقسیمات زمین ساختی این منطقه در زون البرز غربی –آذربایجان قرار می گیرد(غرب منطقه طالش).سنگهتی درونگیر منطقه شامل توفهای سازندگی کرج و گدازه های بازالتی و آندزی بازالتی درون آنهاست که آتشفشانی جوان تر اولیگوسن به صورت تراکی داسیت آنها را به شکلدگر شیب می پوشاند. توده های نفوذی با ترکیب کوارتز مونزونیتی تادیوریتی و گرانودیوریتی اینمجموعه را قطع و باعث ایجاد دگر سانی های بسیار گسترده هیدروترمالی ردر آنها شده است.
دگر سانی گرمابی
در امتداد محور رودخانه قزل اوزن 5 محدوده بزرگ دگر سانی گرمابی در این منطقه مشاهده می شود. این 5محدوده به ترتیب از شمال غرب به جنوب شرق تحت نام دگر سانی کجل –شمس آباد،مندجین،گاو-کمر،نیمه هیل و جیزوان نامگذاری شده اند(تصویر شماره 1)نقشه دگر سانی سطحی تمام این مناطق تهیه شده است.
مهمترین زونهای دگر سانی شناخته شده در این مناطق شامل زون سریسیت-پیریت-کوارتز،آرژیلیک پیشرفته،آرژیلیک متوسط و ضعیف،پروپلتیک،کلریتی و زون سیلیسی است. زون سریستیک در عمیق ترین مناطق دگر سانی و نزدیک به کف رودخانه قزل اوزن مشاهده می شود. معمولاً در حاشیه این زون شاهد تشکیل زون آرژیلیک پیشرفته هستیم. زون ارژلیک متوسط در بر گیرنده آرژیلیک پیشرفته است که خود به صورت نامنظم،در حاشیه به زون کلریتی تبدیل می شود.
 
دگر سانی سیلیسی اغلب در بخشهایی از زون آرژیلیک قابل مشاهده است.اختلاف ارتفاع حاشیه این زونها با بخشهای مرکزی آنها حدود 800 متر است.
بوسیله نمودارهایG ain 8Loss رفتار عناصر و اکسید های مختلف در این زونها بررسی گردید. از نکات جالب افزایش شدید عناصر B وf در دگر سانی گاو- کمر می باشد که در قالب کانی تومالین ظاهر می شو(متاسوماتیسم فلوئور و بور)از نکات دیگر دگر سانی ها،بوسیله نمودارهای G a in8 Lo ss رفتار عناصر و اکسید های مختلف در این زونها بررسی گردید. از نکات جالب افزایش شدید عناصر BوF در دگر سانی گاو-کمر می باشد که در قالب کانی تومالین ظاهر می شود(متاسوماتیسم فلوئور و بور)از نکات دیگر دگر سانی ها،تشکیل کانی اپسومیت(m g s o4.5H2 o) در زونهای سریسیتک است. زون پتاسیک در این دگر سانیها مشاهده نگردید(عکس شماره 1و2)
مینرالوگرافی
حداقل 6کانی سازی رگه ای از سرب،روی و مس در حاشیه این دگر سانی وجود دارد. کانی سازی رگه ای سرب خلف،نزدیک ترین کانی سازی به لکه دگر سانی کجل- شمس آباد است. غیر از کانیهای گالن،اسفالریت و کالکوپیریت،مگنتیت،هماتیت و پیریت نیز در این محل کانی سازی شده است.مقدار گالن در این محل بسیار بیشتر از کالکوپیریت و اسفالریت است. در اطراف لکه دگر سانی مندجین،کانی سازیها رگه ای شاه علی بیگلو،سنجده و خلف وجود دارد.کانی سازی سنجده که نزدیکترین کانی سازی به مرکز دگر سانی است به صورت مس، روی و سرب است.کانیهای مشاهده شده در این محل به صورت کالکوپیریت،بورنیت گالن، اسفالریت و تترائدریت است(عکس شماره 3) بیشترین کانی سازی در این محل به صورت مس است.
 (Z onning) مشخص در این منطقه وجود دارد بطوری که با دور شدن دگر سانی ها،کانی سازی عمده مس ابتدا به روی و سپس به سرب تبدیل می شود.نزدیکترین کانی سازی رگه ای به دگر سانی گاو-کمر،کانی سازی سنجده است که در بین این دگر سانی و دگر سانی مندجین قرار گرفته است. در حاشیه دگر سانی نیمه هیل کانی سازی رگه ای قابل توجه مشاهده نشد. در حاشیه دگر سانی پنجم(جیزوان)سه کانی سازی آغجه قلعه،رشت آباد،و مس بولاغی وجود دارد. کانی سازی آغجه قلعه به صورت گالن،اسفالریت و فلوئورین بوده و کانی سازی مس بولاغی به صورت بورنیت،کالکوپیریت،گال و اسفالریت بوده که در فاصله نسبتاً دورتری قرار گرفته اند.معدن رشت آباد به صورت کانی سازی بورنیت،کالکوپیریت،پیریت،هماتیت و به مقدار کمی گالن و اسفالریت است. غیر از ک11/نی سازیهای رگه ای این دگر سانی ها در داخل این لکه ها نیز پیریت زایی بسیار شدید بوده و گاهی آثار هماتیت و مگنتیت نیز به چشم می خورد.
ئوترمومتری سیالات درگیر
برای شناخت درجه حرارت،شوری سالات و تعداد فازهای کانی سازی،اقدام به انجام آزمایشات ژئوترمومتری گردید و در این راستا تعداد 30 عدد پلاک نازک دو بر صیقل کوارتز،فلوئورین و کلسیت مطالعه شد.بر اساس این مطالعات 4 تیپ سیال درگیر در این کانی سازیها به شرح زیر شناسایی شد:I-شوری متوسط و غنی از مایع II –غنی از املاحIII-شور با چگالی کم IV-شوری متوسط و غنی از گاز(عکس 5و6)بیش از 300 سیال درگیر مورد آزمایش همگون سازی قرار گرفت و حدود 80 مورد نیز عمل یخ زدگی صورت پذیرفت. نتایج این مطالعات به شرح زیر بوده است1-در این منطقه اثر حداقل سه یا چهار فاز کانی سازی به صورت مشخص بر روی نمودار هیستوگرام همگون شدن دیده می شود.(نمودار شماره 1)2-در حالت کلی،درجه حرارت کانی سازیها در این منطقه نسبت به کانی سازیهای مشابه در مناطق دیگر بالاست
3- یک فاز کانی سازی حرارت بالا در این بررسیها مشخص گردید که در مطالعات مینرالوگرافی دیده نشده بود4- شوری سیالات کانه دار در این منطقه کم تا متوسط است.(نمودار شماره 2)کانی سازی سرب و روی در این منطقه در حالت کلی در درجه حرارت 220 تا 240˚ C صورت گرفته که شوری سیالات نیز حدود 5 تا5/6%معادل وزنی نمک طعام بوده است.کانی سازی مس به صورت سوافید های مختلف در درجه حرارت بین 280 تا C˚ 320صورت گرفته است.شوری این فاز بین 8تا5/9%معادل وزنی نمک طعام می باشد.یک فاز داغ تر که تقریباًدر همه نمودارها به صورت مستقل ظاهر می شود حرارت 420تا C˚ 430 را نشان می دهد.شوری این فاز نیز بین 12 تا 14% وزنی معادل نمک طعام بوده است. یک مقایسه کلی بین درجهحرارتهای هموژنیزاسیون در کانی سازیهای مختلف منطقه نشان که هر چقدر به مرکز دگر سانی ها(زون سریسیتک)نزدیک می شویم،درجه همگن شدن بالتر می رود بطوری که فاز کانی سازی مس در معدن سنجده در 320 تا C˚ 350 در معدن شاه علی بیگلو در 330 تا C˚ 360 ،در معدن آغجه قلعه بین 280 تا C˚ 310و در معدن رشت آباد بین 280 تا C˚ 310 است. شواهد جوشش سیالات کانی ساز به شکل حبابهای خیلی بزرگ در داخل ادخالها و هموژن شدن به گاز،در برخی از نمونه های منطقه به چشم می خورد.

کلید واژه ها: آذربایجان شرقى زنجان