دگرسانی سیلیسی – کربناته سرپانتینیت ها و کانی زائی جیوه در ناحیه خان کلی ماکو

دسته پترولوژی
گروه سازمان زمین شناسی و اکتشافات معدنی کشور
مکان برگزاری سومین همایش سالانه انجمن زمین شناسی ایران
نویسنده علی امامعلی پور-ایرج رساء- احمد خاکزاد
تاريخ برگزاری ۱۵ شهریور ۱۳۸۴
متن اصلی:
     دگر سانی سیلیسی- کربناته و سیلیسی سرپانتینیت ها که در روند های ساختاری روی داده و با کانی زایی جیوه همراه است در ناحیه خان گلی ماکو در چند منطقه شناخته شده است. بر اساس مشاهدات صحرائی، مطالعه تعداد 55 نمونه به روش پرتو مجهول (XRD) و بررسیهای پتروگرافی لیستونیت های این منطقه را می توان به دو دسته سیلیسی و سیلیسی- کربناته تقسیم نمود. لیستونیت های سیلیسی با مجموعه کانی شناسی کوارتز، کریستوبالیت، فازهای آمورف سیلیس، اکسیدهای آهن (عمدتا گوتیت و لیمونیت )، کلسیت و بمقدار کمتر منیزیت، دولومیت، کوارتز و کلسیت شناخته می شوند. پیریت به عنوان فراوانترین کانی سولفوره در برخی از نمونه ها حضور دارد. لیستونیت های کربناته – سیلیسی به رنگ زرد و پرتقالی و انواع سیلیسی به رنگهای خاکستری روشن در منطقه مشاهده می شوند.
کانی زایی جیوه در همبری سرپانتینیت های برشی ( سنگ میزبان ) با نهشته های شیلی – مارنی پالئوسن روی داده است. سه سیستم گسله به ترتیب با راستاهای شمال غربی – جنوبشرقی، شمالی – جنوبی و شرقی – غربی شناخته شده که سیستم اصلی شمالغرب – جنوبشرقی با گسله های عموما رانده و معکوس خود، کانی زایی و دگر سانیرا کنترل می کنند عملکرد سیالات گرمابی در همبریهای یاد شده سبب دگر سانی شدید سیلیسی سنگ میزبان و کانی زایی سینا بر شده است. بطور کلی مجموعه کانیهای کوارتز، کریستوبالیت، کلسدونی، فازهای آمورف سیلیس ( بعنوان کانیهای اصلی با بافت جریانی، برشی، جانشینی و کلوئیدی )، اکسید های آهن، کلریت، سرپانتین، هورنبلندو بمقدار کمتر دولومیت، منیزیت و کانیهای رسی در زونهای دگر سان شده یافت می شود. نفوذ پذیری بسیار پایین نعشته های شیلی و مارنی مانع از هجوم سیالات گرمابی بداخل سنگهای مزبور شده، لیکن محلولها در حجم وسیعی از طریق سرپانتینیت های برشی ( تکتونیت ها) بسمت بالا جریان پیدا کرده اند. وجود سیستم های متراکم درزه و شکستگی و نیز ماهیت برشی سرپانتینیت ها باعث شده که سیالات گرمابی به آرامی در کانال های یاد شده جا به جا شوند، لیکن هر از چند گاهی احتمالا به دلیل تغییر در سیستم هیدرولیکی منطقه انفجار هیدروترمالی در مناطق نزدیک سطحی رخ میداده و سبب تشکیل برش های گرمابی می شده است. محصول فرآیند های مزبور بصورت سنگهای به رنگ سفید و خاکستری روشن و بسیار نرم با دارا بودن لیتو لوژی، بافت، ساخت و چهره ای کاملا متفاوت از سنگ اولیه در زونهای دگرسان شده نمایان هستند. با دور شدن از همبری سرپانتینیت /شیل از دگرسانی سرپانتینیت ها کاسته می شود و عملکرد سیالات گرمابی صرفا به شکل رگه و رگچه های فراوان و نازک سیلیسی همراه با اکسیدهای آهن در شکستگی ها و فضاهای خالی آن تظاهر پیدا می کند و تغییر چندانی در ترکیب کانی شناسی اولیه ایجاد ننموده است.
بررسیهای ژئوشیمیائی نشان می دهد که میانگین عنصر جیوه در زونهای کم عیار 3/596ppm رگه های پر عیار 5 درصد (50000ppm) سرپانتینیت های قطع شده توسط رگچه های سیلیسی 38.56ppm و سرپانتینیت های غیر مینرالیزه 1.77ppm می باشد. لذا این عنصر به ترتیب به میزان 337 برابر در زونهای کم عیار، 282450 برابر در رگه های پر عیار و 22 برابر در سرپانتیت های قطع شده توسط رگچه های سیلیسی تمرکز و افزایش پیدا کرده است.شکل 2
با توجه به بافت و ارتباط فازهای مختلف فرآیندهای سیلیسی شدن نسبت به هم، بنظر می رسد که دگر سانی سیلیسی در چند مرحله انجام گرفته و کانی زایی و تمرکز سینابر در مراحل نهایی و بدو صورت روی داده است 1) بصورت پراکنده در متن رگه – رگچه های نازک سیلیسی و برش های هیدروترمالی در زونهای شدیدا دگرسان شده. این بخش کانسنگ عیار در زونهای شماره 1و 2 برابر با 946ppm می باشد (شکل 3)
 
 
 

کلید واژه ها: سرپانتینیت پترولوژی سایر موارد