مطالعه مقدماتی کانسار آهن سه چاهون، بافق، یزد

دسته زمین شناسی اقتصادی واکتشاف
گروه سازمان زمین شناسی و اکتشافات معدنی کشور
مکان برگزاری سومین همایش سالانه انجمن زمین شناسی ایران
نویسنده حسین بساکی- فرید مر
تاريخ برگزاری ۱۵ شهریور ۱۳۸۴
متن اصلی:
     با توجه به نیمرخهای تهیه شده ذخیره اقتصادی کان تن های بی هنجاری X کمتر از یا یکدهم بی هنجاریXI است. شکل کان تن ها نیز منظم تر بوده و به شکل لایه ای هم شیب با سنگهای در بر گیرنده آتشفشانی-رسوبی میزبان دیده می شود. گاه نیز عدسی شکل می شوند. کان تن ها در مرز بین سنگهای آتشفشانی و رسوبی جای گرفته اند. در بی هنجاری XI که عیار آن در مقایسه با بی هنجاری X کمتر است، شکل لایه ها بیشتر مخروطی یا عدسی گون و یا به صورت پر کننده فضاهای خالی در مقیاسی بزرگ است. در بی هنجاریXI کان تن ها درون سنگهای آتشفشانی قرار دارند. برای بررسی خصوصیات زمین شناسی کانسنگ و سنگ میزبان اقدام به تجزیه 13 نمونه مگنتیتی از کانسنگهای پر عیار و عیار پایین از نقاط مختلف کان تن ها و همچنین 5 نمونه از سنگ میزبان کانسنگ مگنتیتی شد. میانگین مقدار اکسیدها و عناصر موجود در نمونه مگنتیتی کانسار سه چاهون در جدول 1 آورده شده است.
   همان گونه که از مقادیر بدست آمده برمی آید مقدار تیتانیوم و وانادیم موجود در مگنتیت سه چاهون بالاست و در مقایسه با جداول فریتش (1970) که به مقادیر عناصر و اکسیدهای موجود در مگنتیتهای کانسنگهای آهن با منشا متفاوت اشاره شده است این مقدار تیتانیوم و
وانادیم با مقادیر موجود در کانسنگهای آهن ماگمائی همخوانی دارد. لوبرگ و هورندال (1983) کانسنگهای آهن پرکامبرین سوئد را از روی نسبت دوتائی و سه تائی عناصر فرید آن تقسیم بندی کردند. عناصر فرید (Ferride) شامل Ni,Fe,Mn,Cr,V,Ti است. نمودارهای رسم شده نشان می دهد که کانسار آهن سه چاهون از نوع کانسنگهای آهن آپاتیتی است.
وجود آپاتیت در نمونه های دستی و همچنین مشاهدات صحرایی و مقاطع میکروسکپی حکایت از فراوانی این کانی در کانسار دارد، که نشان دهنده شباهت کانی شناختی و زمین شیمیایی آن با دیگر ذخائر موجود در منطقه است. لازم به ذکر است که مقدار آپاتیت کانسار سه چاهون در مقایسه با دیگر ذخائر موجود در منطقه خیلی کمتر است.
سنگهای دربرگیرنده کانسنگ طبق نمودارهای سنگ شناسی میدل ماست (1980) کاکس (1979) لمایتره و دیگران(1989) ینسن و پایک(1982) و دلاروشه و دیگران(1980) ترکیبی حدواسط (دیوریتی) تا اسیدی (سینیتی) دارند. در مطالعات کانه نگاری ، کانه اصلی، مگنتیت تشخیص داده شده است. علاوه بر مگنتیت مقداری آپاتیت نیز وجود دارد که بصورت شاخه ای درون مگنتیتهاست یا به شکل دانه ای درون مگنتیت ها پراکنده است. بافت مکنتیت ها توده ای است و مارتیتی شدن آن پدیده ای رایج است. دانه های مگنتیت با یکدیگر زاویه 120 درجه تشکیل می دهند که نمایانگر رشد بلورها از یک مذاب است(Craig & Vaughan 1994 ) .
 د ا نه های شکلدار و نیمه شکل دار که نشان دهنده مراحل اولیه تبلور ماگماست(رامدور1980) نیز دیده می شود(شکل 2). کانیهای سولفیدی در کانسنگ دیده نمی شود. این مسئله اهمیت زیادی دارد زیرا یکی از ویژگیهای مگنتیت گرمابی همراهی آن با مقدار زیادی کانیهای سولفیدی است. مطالعه سنگ شناختی سنگهای میزبان ترکیبی حدواسط (دیورتی) متشکل از پلاژیوکلاز،آنفیبول و مگنتیت همراه با اندکی پیروکسین و در سنگهای سینیتی ترکیبی از پلاژیوکلاز،آرتوز،آنفیبول و مگنتیت را مشخص می کند. از نظر ساختاری با توجه به مطالعات زمین فیزیکی پژوهشگران روسی، کانسار سه چاهون بر روی یک شکستگی عرضی قرار دارد که کانسار آهن میشدوان و بی هنجاری XII را نیز شامل می شود. این شکستگیهای عرضی که بر شکستگیهای طولی دارای روند شمالی – جنوبی عمود است همراه با دو گسل بزرگ چایدونی و پشت بادام در مجموع شبکه ای از شکستگیها را در منطقه ایجاد کرده است. به نظر می رسد که تقاطع این شکستگیها مکانهایی مناسب برای خروج گدازه و یا نفوذ ماگما بوده و کانسار آهن سه چاهون در چنین جایگاهی به وجود آمده باشد. طبق مطالعات زمین فیزیکی پژوهشگران روسی، این شکستگی عرضی یک شکستگی عمیق است که تا مرز مرهو پیش می رود ( یاشین و آشورکف 1975). بیرون زدگی کان تن ها در بی هنجاری X به صورت تپه های کم ارتقاع سیاهرنگ است. در بی هنجاری XI کانسنگها در زیر چندین متر آبرفت نهفته شده است. کانسنگ مگنتیتی روی زمین بصورت توده های دارای خلل و فرج دیده می شود و حالت گدازه ای دارد، حفره ها می تواند نشاندهنده خرج مواد فرار از مذاب مگنتیتی پیش از جایگیر شدن آن باشد.

کلید واژه ها: کانسارآهن زمین شناسی اقتصادی واکتشاف یزد