مطالعه ویژگیهای هیدروژئوشیمیایی منابع آب در سازندهای سخت شیر کوه یزد

دسته آب شناسی
گروه سازمان زمین شناسی و اکتشافات معدنی کشور
مکان برگزاری سومین همایش سالانه انجمن زمین شناسی ایران
نویسنده محمدزارع-عزت الله رئیسی-فریدون کرم پور
تاريخ برگزاری ۱۶ شهریور ۱۳۸۴
متن اصلی:
تیپ آب زیرزمینی گرانیتی منطقه، بی کربناته کلسیک و یا بی کربناته منیزیک و کلسیک است. مقایسه متوسط نسبتهای وزنی کاتیونها در سنگ میزبان گرانیتی MgLK=0.33, Ca:K=0.47; Mg:Na=0.19;Ca:Na=0.57;Ca:Mg=3.16 که از مطالعات سنگ شناسی توسط خیلی (1376) استخراج شده و در آب زیرزمینی خروجی از گرانیتها Mg:K=16.3;Ca:K=42.07;Mg:Na=2.77;Ca:Na=9.27, Ca:Mg=3.68 که دراین تحقیق بدست آمده است، نشان میدهد که هر چند مقادیر کانیهای دارای سدیم و پتاسیم در سنگ بیشتر از کانیهای حاوی کلسیم و منیزیم است، اما به دلیل نرخ انحلال پذیری زیاد کانیهای از قبل کلسیت، فلدسپار کلسیم، پیروکسن، آمفیبرول و بیوتیت نسبت به فلدسپارهای سدیم وپتاسیم، مقادیر کلسیم و منیزیم موجود در آبها بیشتر از سدیم و پتاسیم آنها میباشد.
با نگاهی به شکل شماره 1 و مقادیر هدایت الکتریکی (EC) که در طول دوره های مورد مطالعه از جمله دره سانیج، از بالای دره به طرف پائین افزایش می یابد (حدود 700-330 میکروزیمنس بر سانتیمتر)، میتوان نتیجه گرفت کهEC و به عبارتی کل املاح محلول در آب (TDC) در مسیر حرکت آب افزایش می یابد. لذا با توجه به این نتیجه گیری، شکل شماره 2 که نمایش تغییرات یونهای مختلف نسبت به TDS میباشد نشان میدهد که در طول مسیر حرکت آب، ابتدا مقدار Ca نسبت به Mg بیشتر بوده و در حدود TDS برابر با 420 میلی گرم بر لیتر، مقدار Mg نسبت به Ca پیشی گرفته و افزایش قابل ملاحظه ای را نشان میدهد. در نتیجه تیپ آب از Ca – HCO3 – Mg تغییر می یابد. علت این تغییرات را شاید بتوان پدیده تبادل کاتیونی بین Mg و Ca موجود در مواد رسی و آلی از یک طرف و آب زیرزمینی از طرف دیگر دانست. همچنین احتمالاً این تغیرات بدلیل انحلال کانیهای ثانویه منیزیم دار در محصول هوازدگی و ترسیب کانیهای کلسیم دار می تواند صورت بگیرد.
در رابطه با یونهای Na و K نیز با توجه به همین شکل (شکل شماره 2) مقادیر این دو یون در ابتدای مسیر جریان (TDS کم) در یک حدود می باشند، ولی با افزایش مسیر حرکت آب مقدار Na نسبت به K افزایش بیشتری را نشان میدهد. این موضوع را میتوان به انحلال پذیری بیشتر کانیهای سدیک مانند الیبت، نسبت به کانیهای پتاسیک مانند ارتوکلاز و میکروکیلین نسبت داد. علت دیگر اینکه این مسئله را میتوان تبادل کاتیونی Na و K بر شمرد.
یکی از اجزاء مشخصه موجود در آبهای سازندهای آذرین، سیلیس آن میباشد. پس از رسم نمودارهای غلظت سیلیس محلول نسبت به TDS برای نمونه های فصول خشک و تر (شکل 3) روند صعودی غلظت سیلیس در فصل تر و روند نزولی آن در فصل خشک مشهود است. به نظر میرسد در فصل خشک در اثر زمان ماندگاری زیاد آب زیرزمینی میزان سیلیس محلول در آب به حد اشباع رسیده وب ه همراه برخی کاتیونها مانند منیزیم و کلسیم) به صورت کانی ثانویه رسوب کرده و یا به حالت کلوئیدی در می آید و به این ترتیب غلظت سیلیس در جهت جریان کاهش می یابد.
 

کلید واژه ها: هیدروشیمی شیرکوه یزد آبزیرزمینی آب شناسی