پالینوبایواستراتیگرافی و پالئوبیوژئوگرافی رسوبات اردویسین جنوب غرب شاهرود

دسته چینه شناسی و فسیل شناسی
گروه سازمان زمین شناسی و اکتشافات معدنی کشور
مکان برگزاری سومین همایش سالانه انجمن زمین شناسی ایران
نویسنده محمد قویدل سیوکی- سید ابوالفضل حسینی
تاريخ برگزاری ۱۶ شهریور ۱۳۸۴
متن اصلی:
     از این سکانس تعداد 93 نمونه تهیه گردید. رویهمرفته تعداد 72 نمونه از رخساره های رسوبی شیلی در آزمایشگاه پالینولوژی گروه زمین شناسی دانشگاه تهران تجزیه شیمیایی شد. اغلب نمونه ها حاوی آکریتارش فراوان بوده که در حد جنس و گونه شناسایی گردید. رویهمرفته تعداد 70 گونه آکریتارش (35 جنس ) شناسایی گردید که انتشار چینه شناسایی آنها در شکل پیوست آمده است. بر مبنای انتشار چینه شناسی آکریتارش ها، 9 بیوزون در رسوبات مورد مطالعه مشخص گردید که از پایین به بالا به شرح زیر می باشد.
بیوزون یک: این بیوزون ضخامت 86 متر از رسوبات اردویسین را در بر می گیرد که لیتولوژی آن شامل تناوبی از شیل و ماسه سنگ می باشد. این بیوزون با ظهور گونه های شاخص آکریتارش از قبیل:
Acanthodiacrodium simplex, Cymatiogalea cuvillieri, Acanthodiacrodium
complanatum,Acanthodiacrodium vavrdova, Timofeevia sp, Crystallinium
cambriense , Acanthodiacrodium angustum, Vulcanisphaera sp,
و … مشخص می شود.
بر مبنای ارزش چینه شناسی گونه های آکریتارش فوق الذکر، زمان ترمادوسین زیرین برای این بخش از رسوبات اردویسین ناحیه مورد مطالعه پیشنهاد می گردد.
بیوزون دو : این بیوزون ضخامت 24 متر از رسوبات اردویسین را در بر گرفته و لیتولوژی آن شامل شیل های ورقه ای به رنگ خاکستری زیتونی همراه با لایه های خیلی نازک سنگ آهک می باشد. این بیوزون با ظهور گونه های شاخص آکریتارش از قبیل :
Vulcanisphaera tuberata , Acanthodiacrodium umigerminum,
Acanthodiacrodium rectinerve, Goniosphaeridium tuberatum,
*سخنران
و … مشخص می شود. بر مبنای ارزش چینه شناسی گونه های شاخص آکریتارش فوق، زمان ترمادوسین برای این بخش از رسوبات اردویسین ناحیه مورد مطالعه پیشنهاد می گردد.
بیوزون سه: این بیوزون 46 متر از ضخامت رسوبات اردویسین را در بر گرفته و لیتولوژی آن شامل شیل های ورقه ای برنگ خاکستری تیره به همراه لایه های نازک شیل ارغوانی می باشد. این بیوزون با ظهور گونه های شاخص آکریتارش از قبیل:
Cristallinium dentatum , Athabascaella penika, Athabascaclla playfordii, pirea
,omatissima, stelliferidium stelligerum,
و … مشخص می شود. بر مبنای ارزش چینه شناسی گونه های شاخص آکریتارش این بیوزون، زمان ترمادوسین بالایی – آرنیگین برای این بخش از رسوبات اردویسین ناحیه موردمطالعه پیشنهاد می گردد.
از آنجائیکه بیوزون های آکریتارشی 1 تا 3 رویهمرفته 156 متر ضخامت داشته و زمان اردویسین زیرین ( ترمادوسین – آرنیگین ) را نشان می دهد لذا این ضخامت از رسوبات اردویسین ناحیه مورد مطالعه معادل سازند لشکرک در البرز غربی و شرقی می باشد.
بیوزون چهار: این بیوزون 57 متر از ضخامت رسوبات اردویسین را در برگرفته و لیتولوژی آن شامل تناوبی از شیل و سیلتستون های میکادار می باشد. این بیوزون با ظهور گونه های شاخص آکریتارش از قبیل:
Gorgonisphaeridium antiquum, Ordovicidium nudum, Actinotodissus
Longitaleousus, Actinotodissus crassus, Eupoikilofusa cabboti, I
و … مشخص می گردد.
بیوزون پنج : این بیوزون 124 متر از ضخامت رسوبات اردویسین را در بر گرفته و لیتولوژی آن شامل تناوبی از شیل و سیلتستون های میکا دار می باشد. این بیوزون با ظهور گونه های شاخص آکریتارش از قبیل :
و … مشخص می گردد.
بیوزون شش: این بیوزون 64 متر از ضخامت رسوبات اردویسین را در بر گرفته و لیتولوژی آن شامل تناوب شیل و سیلتستون است. مهمترین گونه شاخص آکریتارش این بیوزون Villosacapsula setusapellicula می باشد که در این بیوزون ظاهر شده و در همین بیوزون نیز از بین می رود.
بیوزون هفت: این بیوزون در ضخامت 29 متر گسترش داشته و لیتولوژی آن شامل شیل به رنگ خاکستری زیتونی می باشد. و با ظهور گونه های شاخص آکریتارش ازقبیل:
و … مشخص می گردد.
بیوزون هشت: این بیوزون 100 متر از ضخامت رسوبات مورد مطالعه را در بر گرفته و لیتولوژی آن شامل شیل های ورقه ای برنگ خاکستری زیتونی تا قرمز رنگ می باشد. در این بیوزون گونه جدیدی از آکریتارش ها ظهور نمی کند لیکن اکثر گونه های شاخص آکریتارش که از بیوزون های قبلی ظاهر شده بودند قبل از رسیدن به این بیوزون از بین می روند ولی تعدادی از گونه های شاخص آکریتارش تا این بیوزون ادامه پیدا می کنند. از قبیل:
Poikilofusa spinata,Orthosphaeridium octospinosum
بیوزون های 4 تا 8 در ضخامت 374 متر از رسوبات ناحیه مورد مطالعه گسترش دارند که بر مبنای ارزش چینه شناسی گونه های شاخص آکریتارش فوق الذکر، زمان اردویسین بالایی ( کارادوسین - آشگیلین ) برای این ضخامت پیشنهاد می گردد و این ضخامت از رسوبات اردویسین معادل سازند قلی در جنوب بجنورد می باشد. بدین ترتیب رسوبات اردویسین بالائی برای اولین بار در این ناحیه گزارش می گردد.
بیوزون نه: این بیوزون در ضخامت 65 متر گسترش داشته و لیتولوژی آن شامل تناوبی از لایه های ماسه سنگی، کواتزیتی، آهک براکیوپوددار و شیل های ورقه ای خاکستری رنگ می باشد و با ظهور گونه های شاخص آکرتاش از قبیل:
و… مشخص می شود. بر مبنای ارزش چینه شناسی گونه های شاخص آکریتاش فوق، زمان دونین بالایی(فراسنین) برای این ضخامت از رسوبات ناحیه مورد مطالعه پیشنهاد می گردد که معادل سازند جیرود در البرز مرکزی است. لذا بر مبنای اطلاعات بیواستراتیگرافی آکریتارش ها ( بیوزون های 1 تا 9) یک نبود چینه شناسی بزرگ بین سازند قلی و سازند خوش ییلاق در ناحیه مورد مطالعه مشخص می گردد که زمان های سیلورین، دونین زیرین و میانی را شامل شده و احتمالا با فاز کوهزایی کالدونین در البرز مطابقت دارد.
بنابراین از مجموع 530 متر ضخامت رسوبات اردویسین ناحیه مورد مطالعه، تنها 156 متر به سازند لشکرک مربوط بوده و 374 متر باقیمانده به سازند قلی مربوط می باشد که با دگر شیبی فرسایشی در زیر سازند خوش ییلاق قرار گرفته است. با توجه به اینکه بعد از ناحیه قلی واقع در جنوب بجنورد، بیشترین ضخامت رسوبات اردویسین در ناحیه مورد مطالعه رخنمون دارد لذا می توان نتیجه گرفت که ناحیه مورد مطالعه مرز حوضه رسوبی کپه داغ و البرز مرکزی است. از مقایسه گونه های آکریتارش رسوبات اردویسین ناحیه مورد مطالعه با سایر نقاط ایران ( زاگرس، کپه دغ، البرز، و ایران مرکزی) و کشورهای لیبی، الجزایر، مراکش و … می توان نتیجه گرفت که این بخش از ایران نیز با سایر قسمت های زاگرس، کپه داغ – البرز و ایران مرکزی حوضه رسوبی واحدی را تشکیل می داده اند که این حوضه جزو اقلیم آکریتارشی مدیترانه بوده و این اقلیم بخشی از ابر قاره Gondwana را در ساحل جنوبی اقیانوس Paleo-Tethys تشکیل میداده است.

کلید واژه ها: اردویسین چینه شناسی و فسیل شناسی سمنان