لیتواستراتیگرافی و میکروفاسیس سازند مزدوران یک در شمال مشهد و معرفی آن به عنوان سازند خانه زو (باتونین ـ کالووین)

دسته چینه شناسی و فسیل شناسی
گروه سازمان زمین شناسی و اکتشافات معدنی کشور
مکان برگزاری سومین همایش سالانه انجمن زمین شناسی ایران
نویسنده مهدی نجفی- امیر فیضی- سیدرضا موسوی حرمی
تاريخ برگزاری ۱۶ شهریور ۱۳۸۴
متن اصلی:
     سازند مزدوران یک که دارای گسترشی از شمال شرق مشهد تا شمال غرب چناران (دره رادکان) است در مناطق مورد مطالعه ضخامت آن از 101 متر تا 386 متر در تغییر میباشد. لازم به ذکر است که به دلیل پوشش در قاعده این سازند ضخامت آن در مقاطع مطالعه شده بیشتر از مقادیر اندازهگیری شده میباشد. به طور کلی براساس مطالعات منطقهای. ضخامت این سازند به طرف شرق و غرب کاهش یافته و به طور بین انگشتی به سازندهای چمن بید و کشف رود تبدیل میشود.
این سازند که در نقشههای 1:250000 سرخس و مشهد تحت عنوان مزدوران یک عنوان شده در نقشه 1:10000 مشهد نامی از این سازند به طور مجزا برده نشده است. این سازند در بخش تحتانی عمدتاً از دولومیت های لایه متوسط تا ضخیم نخودی رنگ تشکیل شده که به طرف بالا به سنگ آهکهای کلسی لوتایتی (میکرایتی) و اُاُلیتی تبدیل میشود. این واحد به طور هم شیب در زیر سازند چمن بید و احتمالاً همانند سازند خانهزو و در بالای سازند کشف رود قرار دارد که در منطقه مورد مطالعه همبری تحتانی آن پوشیده است. با توجه به براکیوپودها (راسته تربراتولیدا و جنس Kutchityris و راسته رنکونلیدا و جنس Kallirhynchia) و آمونیتهای خانواده پریسفنکتیدا Perisphinctidae و جنس Homoeplanulites به دست آمده از این سازند، سن آن باتونین ـ کالووین می باشد. از آنجایی که سازند خانهزو در شمال غرب مشهد از نظر سنگشناسی کاملاً شبیه سازند مزدوران یک بوده و براساس فرامینیفرهای موجود سن آن باتونین ـ کالووین تعیین شده (کلانتری 1365) و با فاصله نسبتاً کوتاهی در غرب ناحیه مورد مطالعه قرار دارد، لذا سازند مزدوران یک در منطقه مورد مطالعه تحت عنوان سازند خانهزو معرفی میگردد.
مطالعات میکروسکپی منجر به شناخت 12 رخساره میکروسکپی (میکروفاسیس) از بخش عمیق به کم عمق در رسوبات کربناته سازند مزدوران یک شده است. این رخسارهها شامل ماداستون فسیلدار (M1)، وکستون بیوکلاستیک با اُاُئیدهای حمل شده (M2)، دولووکستون ـ پکستون پلتدار و اُاُئیددار (M3)، پکستون بیوکلاستیک پلتدار (M4)، اُاُئید گرنیستون (M5)، اُاُئید بیوکلاستیک گرنیستون (M6)، اُاُئید اینتراکلاستیک گرنیستون (M7)، گرنیستون بیوکلاستیک اینتراکلاستدار (M8)، اُاُئید پکستون ـ گرنیستون اینتراکلاستدار (M9)، بیوکلاستیک وکستون ـ پکستون اینتراکلاستدار (M10)، پکستون دولومیکرواسپارایت پلتدار (M11) و بالاخره گرنیستون دولواسپارایت پلتدار و اینتراکلستدار (M12) میباشد. مطالعات میکروسکپی به همراه تغییرات اندازه دانهها در توالیهای عمومی و نیز تغییرات جانبی نشان میدهد که سازند مزدوران یک در یک پلاتفرم کم عمق کربناته برجای گذاشته شده است. به طوری که رخسارههای سنگیM1 تا M4 در مناطق دریای باز، M5 تا M8 در پشتهها یا سدها، M9 تا M10 در مرداب و M11 و M12 در پهنههای جزر و مدی تشکیل شدهاند. به علاوه تعداد زیادی سیکلهای پسرونده که در مناطق صحرایی اژدرکوه و جغری (غرب ناحیه مورد مطالعه) عمدتاً با رخسارههای سدی و مردابی شروع شده و به رخسارههای ساحلی و پهنههای جزر و مدی ختم میشود قابل تشخیص است که موید تغییرات سطح آب دریا در منطقه میباشد. لازم به ذکر است که این تغییرات در ارتباط با فرونشینی تکتونیکی کف حوضه و بار رسوبی بوده است.
در مقطع صندوقشکن در شمال ناحیه مورد مطالعه این سیکلها عمدتاً با رخسارههای عمیقتر دریای باز شروع شده و گاهی اوقات به رخسارههای مردابی و بندرت به رخسارههای پهنه جزر و مدی ختم میشود که نشاندهنده عمیق شدن حوضه به طرف شمال است.
در خاتمه می توان چنین نتیجه گرفت که براساس مطالعات رخسارههای سنگی و فسیلهای موجود، این واحد معادل سازند خانهزو است، از اینرو تحت عنوان سازند خانهزو در این منطقه معرفی میشود. به علاوه بر رخسارههای میکروسکپی به همراه تغییرات عمودی و جانبی رخسارهها موید این است که این سازند در یک پلاتفرم کربناته برجای گذاشته شده و از تعدادی زیادی سیکلهای پسرونده تشکیل گردیده است.

کلید واژه ها: مزدورانچینه شناسی و فسیل شناسیخراسان رضوى