بررسی و تغییرات کدورت آب رودخانه زیارت و نقش آن در سیستم تصفیه خانه آب شرب گرگان

دسته آب شناسی
گروه سازمان زمین شناسی و اکتشافات معدنی کشور
مکان برگزاری هشتمین همایش سالانه انجمن زمین شناسی ایران
نویسنده شاه پسندزاده،مجید- رقیمی،مصطفی- دماوندی،محمدزمان
تاريخ برگزاری ۰۶ مهر ۱۳۸۴
متن اصلی:
     موقعیت جغرافیایی و خصوصیات فیزیوگرافی منطقه مورد مطالعه
حوزه آبخیز زیارت با 6 زیرحوزه و مساحتی حدود 9780 هکتار یکی از زیر حوزه های رودخانه قره سو در جنوب شهر گرگان(استان گلستان) بشمار می رود. این حوزه با مختصات جغرافیایی تا شمالی و تا شرقی مشخص می شود.(شکل 1). ارتفاع متوسط حوزه 1708 متر، بیشترین ارتفاع در زیر حوزه تول بنه با 3806 متر و کمترین ارتفاع 550 متر در ایستگاه هیدرومتری ناهارخوران واقع شده است. شیب متوسط این حوزه حدود 5/41 درصد بوده که نقش مهمی در رسوب دهی و ایجاد انواع فرسایش و حرکات توده ای دارد،(جندقی، 1380، جهان سیر، 1380).
آب و هوای منطقه مورد مطالعه
بارندگی منطقه بیشتر از نوع بارندگی های کوهستانی بوده و در این حوزه بیشترین بارندگی در بخش میانی آن رخ می دهد. میانگین بارندگی برآورد شده از طریق منحنی های هم باران به تفکیک زیر حوزه ها و کل حوزه در جدول(1) نشان داده شده است.
T = 0.006H + 17.75
با استفاده از رابطه فوق متوسط سالانه درجه حرارت هر یک از زیر حوزه های آبخیز طی یک دوره آماری 25 ساله تعیین شده است. در این رابطه H ارتفاع بر حسب متر و T درجه حرارت سالانه به سانتی گراد است. جدول(1) میانگین درجه حرارت سالانه در زیر حوزه های آبخیز زیارت و هم چنین کل حوزه را نشان می دهد.
 
 
 
زمین شناسی، زمین ریخت شناسی و خاک شناسی منطقه مورد مطالعه
منطقه مورد مطالعه به عنوان بخشی از پهنه گرگان- رشت، در بین دو گسل شمال البرز و خزر قرار گرفته است،(درویش زاده1370، صالحی راد 1369). واحدهای سنگی پوشانده سطح حوزه آبخیز زیارت را عمدتاً اسلیت ها، فیلیت ها و میکاشیست های مجموعه سنگهای دگرگونی گرگان، سنگ ماسه ها، شیل ها، آرژیت ها و مارن های سازند شمشک، سنگ آهک های مارنی و سنگ آهک های سازند خوش ییلاق و مبارک به همراه سنگ آهک های سازند لار تشکیل می دهند.
از دیدگاه زمین ریخت شناسی، حوزه آبخیز زیارت از بخش های کوهستانی و ارتفاعات تشکیل شده است، به طوری که رخساره های متعدد زمین ریخت شناسی به صورت دامنه منظم و نامنظم، برون زدگی سنگی و زمین لغزش در آن قابل شناسایی است.
واحدهای اراضی حوزه آبخیز زیارت با پوشش خاک کم عمق تا نیمه عمیق و سنگریزه دار مشخص می شوند. ارتفاعات با خاک خیلی کم عمق، پوشش جنگلی به همراه پوشش مرتعی ضعیف و زراعت در سطوح شیب دار متمایز می شوند. در سایر نواحی، پوشش جنگلی و پوشش مرتعی در حد متوسط بوده و زراعت دیم در بخشی از جنگل های تخریب شده صورت می گیرد.
مواد و روش ها
مقدار فرسایش و رسوب حوزه آبخیز زیارت با استفاده از روش EPM تعیین و در جدول(2) نشان داده شده است. تحقیقات انجام شده در سایر حوزه های آبخیز کشور جهت برآورد میانگین سالانه فرسایش و رسوب نشان می دهد که نتایج تجربی EPM نیز که بر اساس فرآیندهای فرسایش و نتیجه متقابل سنگ مادر،خاک، ویژگی های توپوگرافی، اقلیم و نوع بهره برداری از اراضی می باشد، قابل اعتماد است.(رفاهی 1375، دادخواه و نجفی نژاد 1376. نعمتی 1372).
براساس آزمایش جار، می توان میزان مواد شیمیایی مورد لازم جهت ته نشینی و عملیات انعقاد آب رودخانه زیارت(موادی مانند کلریدفریک، پلی الکترولیت) را تعیین کرد. نمونه های رسوب جمع آوری شده جهت تجزیه شیمیایی و کانی شناسی مورد مطالعه قرار گرفته اند. تجزیه شیمیایی این رسوبات به روش مرطوب جهت تعیین درصد اکسیدهای اصلی و کانی شناسی به روش XRD در آزمایشگاه پژوهشکده مهندسی شیمی ایران با دستگاه زیمنس(مدل 500) صورت گرفته است.
با توجه به فرسایش پذیری و رسوب زایی این حوزه در مدخل ورودی آب رودخانه زیارت به تصفیه خانه آب شرب گرگان، کدورت آب در سال های 1382- 1378 روزانه با دستگاه کدورت سنج(مدل HACH2100P) به روش توبیدی متریک برحسب NTU اندازه گیری گردیده است. برای اندازه گیری کدورت، نمونه مورد آزمایش را در شیشه های مخصوص و شفاف که با روغن سیلیکون آغشته شده ریخته و با قرار دادن در مقابل منبع نوری دستگاه کدورت سنج، میزان کدورت آب رودخانه زیارت بر حسب NTU قرائت شده است.
 
 
 
 
 
 
 

کلید واژه ها: گلستان