آلموقلاق کلکسیون سنگها ،کانیها و بافتها

دسته سنگ شناسی آذرین و دگرگون
گروه سازمان زمین شناسی و اکتشافات معدنی کشور
مکان برگزاری بیست و یکمین گردهمائی علوم زمین
نویسنده منوچهر امیری حبیب ا.. مظاهری
تاريخ برگزاری ۱۹ مهر ۱۳۸۴

ABESTRACT:
The study area is located in the north of Asadabad in Hamedan province and it's measurement is less  than  ۲۰۰  km۲ .Based  mainly on  information of   thin sections, polished sections, X-ray  diffraction, chemical analysis,field  observations, petrographic diagrams and  so on, the smal  area of Almogholagh has numerous varied  of  rocks  and    minerals. In   this  area   by metamorphism, sedimentary, igneous and  pneumatogenic process, formed various types of minerals,ore minerals,rocks and mine potential.Also,In this area there are some special minerals and textures as Perthite,Granophyric intergrowth,Tweed, Periclase, Pistacite, Schorlite, sodic  Amphiboles, Wollastonite  and  so  forth, that  based  them and  tectonic or stratigraphic conditions, it can to estimating the tectonic style of area and  repair it again
 

چکیده:
منطقه مورد مطالعه در شمال اسد آباد همدان واقع شده و مساحتی در حدود 200 کیلومتر مربع را شامل می‌شود. بر‌اساس مطالعات میکروسکوپی مقاطع نازک و صیقلی، دیفرکتومتری اشعه ایکس،‌تجزیه شیمیایی، مشاهدات صحرایی و بررسی نتایج درنمودارهای پتروگرافی و ... منطقه نسبتاً کوچک آلموقلاق خاستگاه انواعی از سنگها و کانیها می‌باشد.در این منطقه در اثر فعالیتهای دگرگونی ‌،‌رسوبی، آذرین و گازهای پنوماتولیتی انواعی از کانیها ،‌ سنگها، کانسنگها و پتانسیلهای معدنی بوجود آمده است. همچنین بافتهای ویژه‌ای همانند پرتیت، گرانوفیر، توید (tweed) و کانیهای خاصی چون پریکلاز، پستاسیت، اسکورلیت، آمفیبولهای سدیک و ... وجود دارند که بر این اساس و سایر شرایط چینه ای و تکتونیکی حاکم بر منطقه ،‌روند تحولی و ساختاری منطقه قابل تشخیص و باز سازی می باشد.
-مقدمه:
منطقه موردمطالعه در غرب ایران و شمال اسد آباد همدان ومحدود به مختصات جغرافیایی ً05-َ46-‍‌‌ْ34 تا ً06-َ58-‍‌ْ34 عرض شمالی و ً56-َ03-‌ْ48 تا ً15-َ12-ْ48 طول شرقی می‌باشد. این منطقه در سال   1354 توسط مرحوم دکتر زرعیان و دکتر فیاضی ازنظر پتروگرافی مورد مطالعه قرار گرفته و تعدادی از سنگها و کانیهای منطقه شناسایی وگزارش شده است در تحقیق حاضر 130 مقطع نازک و 12 مقطع صیقلی تهیه و از 5  نمونه آزمایش دیفرکتومتری اشعه ایکس، 13 نمونه آنالیز شیمیایی و دو نمونه آنالیز عناصر کمیاب بعمل آمد   و از نتایج حاصله انواعی از سنگها وکانیها شناسایی ودر شکل (1) نقشه لیتولوژی منطقه ارائه گردیده است.همچنین دراین پژوهش علاوه بر پتروگرافی و کانی شناسی، وضعیت پترولوژی و نحوه جایگیری توده آذرین و ناهنجاریهای ترکیبی منطقه شناسایی و مشخص شده  که دراین مقاله موضوع آن به تشریح نمی‎شود.
 
2-مینرالوژی منطقه :
در منطقه مورد مطالعه انواعی از کانیهای اصلی، هیدروترمالی،‌حرارتی ، پنوماتوژنی، پنوماتولیتی ، دگر سانی و... وجود دارد که در سنگها و کانسنگها واقع شده‌اند و عبارتند از:
2-1- در سینوگرانیتها ( گرانیتهای میکروپگماتیتی و سینیتهای کوارتزیفر)، توده‌های دیوریتی و دایکهای دلریتی کانیهایی چون ارتوزپرتیتی، سریزیت، کوارتز، آمفیبولهای سدیک رشته‌ای، آپاتیت، اسکورلیتهای اولیه با حالت زونه و اسکورلیتهای ثانویه با حالت اسفرولیتی، گرانوفیر، اپیدوت، روتیل، آندزین، لابرادور، هیدروهماتیت، کائولنیت وجود دارد.
2-2- درآهکهای بایومیکرایت، آهکهای ماسه‌ای، ماسه سنگهای آهکی و کنگلومراهای پلی ژنیک کانیها و میکروفسیلهایی چون کلسیت، دولومیت،‌اسپارایت و میکرواسپارایت دروغین،‌فلدسپات، کوارتز با منشاء مختلف،‌ چرت، Lithophilum ,Lithothaminium, Eulepidina, Nephrolepidina, Operculina, Miogypsina , Lepidocyclina و ... مشاهده می‌گردد.
2-3- در مرمرهای متبلور، شیستهای سیاه و میکاشیستها، ‌متاریولیتها، گنایسها و آمفیبولیتها کانیهایی چون کوارتز،کلسیت،‌دولومیت ریزدانه،‌ تالک خمیده، ترمولیتهای منشوری شکل،‌دیوپسید، اسکاپولیتهای نوع ماریالیت و مایونیت ،‌پریکلاز،اکرمانیت، ولاستونیت،‌اسکورلیتهای اسفرولیتی،‌گروسولار،‌وزویانیت، اکتینولیت،‌بیوتیتهای تیتان دار، موسکویت،‌فلدسپاتهای اپیدوتیزه شده،‌سریزیت، گوئتیت خونی رنگ،‌هماتیت ،‌منیتیت، ‌پستاسیت،‌کلریت، زئوزیت، کلینوزئوزیت، اسفن،‌فنوکریستالهای سانیدین، آلبیت و دیستن مشاهده میگردد.
2-4- براثر فعالیتهای متاسوماتیسم توسط گازها و ورود سیالات گرمابی، توده های معدنی نوع اسکارن با کانیهای فلزی همچون پیریتهای اسکلتی،‌کالکوپیریت، منیتیت بابافت مارتیتی ،‌هماتیت، ‌مالاکیت،  آزوریت ،‌گوئتیت، کولیت و کانیهای غیر فلزی تورمالین، اسکاپولیت، ترمولیت، اکتینولیتهای سوزنی و سدیک، پستاسیت،‌کائولنیت، لوکوکسن،‌آنتی گوریت،‌ژاروسیت و پرهنیت بوجود آمده‌اند.
 
3-بافتهای ویژه در منطقه:
در سینوگرانیتهای منطقه بافتهای خاصی  وجود دارد که نحوه‌ جایگیری و تشکیل توده های آذرین اسیدی و حضور محلولهای گرمابی را نشان میدهند این بافتها عبارتنداز :‌
3-1-بافت پرتیتی: در سینوگرانیتها عدم آمیختگی آلبیت و ارتوز همانند پارچه های تار و پود دار وجود دارد که اغلب آنها بصورت ارتوزهای رشته‌ای است و گاهی این بافت بسیار ریز بوده وفقط در هنگام چرخش در زیر میکروسکوپ شناسایی می‌شود. برخی از پرتیتهای رشته‌ای در بخشهای حاشیه‌ای دانه درشت شده‌اند. بعقیده پارسونزبراون(1984) عمل درشت شدن دانه‌های پرتیتی در اثر دگرسانی دویتریک در حرارتهای کمتر از 400 درجه سانتیگراد است. وجود کانیهای پستاسیت،‌ پرهنیت و کلریت در شکستگیها و قرارگیری بخش دانه درشت در حاشیه و هجوم آن به داخل پرتیت تائیدی بر حضورمحلولهای فعال در منطقه می‌باشد.
3-2-بافت گرانوفیر:  در سینوگرانیتهای منطقه عدم آمیختگی کواترز و فلدسپات آلکالن با حالت شعاعی و اسفرولیتی در حاشیه بلورهای اتومرف ارتوز قرار گرفته و اغلب دانه‌های کوارتز در این بافت بی‌شکل و زاویه دار و گاهی بشکل مثلثی و لوله‌ای مشاهده می‌گردند.
3-3-بافت  توید(tweed) : در برخی از سینوگرانیتهای منطقه کانیهای درشت و شبیه به پارچه ابریشمی و هاشور خورده مشاهده می‌گردد و بنظر می‌رسد که یک نوار آلبیتی در داخل بلور میکروکلین قرار گرفته است. به عقیده پارسونز (1989) اینگونه بافتها در اثر عمل تکتونیکی حاصل میشوند و از کانی ارتوز ساخته شده‌اند.  این بافت در مقاطع میکروسکوپی خاموشی موجی دارد که تائیدی بر حضور نیروهای تکتونیکی در منطقه است.
3-4-بافت توپوتاکسی (topotaxy) : در برخی از سنگهای سینوگرانیتی منطقه کانیهای آمفیبول رشته‌ای با بیرفرانژانس زردگاهی و رنگ سبز با کانیهای ارتوز به حالت تداخل پنجه انگشتی (intergrowth)   قرار گرفته‌اند که به آن بافت توپوتاکسی گویند.
 
4-طریقه تشکیل بافتها:
سینوگرانیتهای منطقه با داشتن بافت گرانوفیری در رده گرانیتوئیدهای هیپرسولووس قرار می‌گیرند و به نظر می‌رسد که ابتدا ماگما به آرامی سرد شده و کانی ارتوز تشکیل گردیده و سپس تحت شرایط کوتکتیک و یا نزدیک به اوتکتیک بافت پرتیتی به وجود آمده و سرانجام مایع به نقطه اوتکتیک رسیده و ضمن ادامه در ایجاد پرتیت، کانی کوارتز بی‌شکل نیز حاصل گردیده و در همین هنگام بلافاصله بر اثر یک تنش تکتونیکی و احتمالاً حرکت ماگما به سطوح بالاتر، گازهای موجود در ماگما توسط شکستگیها خارج گردیده و در اثر سردشدگی سریع بافت گرانوفیر  بوجود آمده و بعداً بر اثر ورود مواد هیدروترمالی کانیهای ثانویه‌ای چون پستاسیت ، پرهنیت تشکیل و بافت پرتیتی  دانه درشت گردیده است.
5-نتیجه:‌
1- در منطقه‌ کوچک آلموقلاق یک مجموعه ازسنگها، کانیها ،‌بافتها ، میکروفسیلها و پدیده‌های زمین شناسی وجود دارد که می‌تواند محل آموزشی مناسبی جهت تحقیق بیشتر محققان علم زمین شناسی و همچنین جهت آموزش دانشجویان و دانش پژوهان این رشته قرار گیرد.
2- بر اساس این مطالعات ، پتانسیلهایی از مواد معدنی همچون تیتان در کانیهای روتیل، ایلمنیت واسفن بخصوص در دایکهای دلریتی، عنصر ‌‍ُ‌بر در کانیهای اسکورلیت، آهن در کانسارهای اسکارنی منطقه، ولاستونیت در اسکارنهای آهکی، کائولنیت در توده های دگرسانه هیدروترمالی و توده های عدسی شکل سیلیس هیدروترمالی در منطقه بوجود آمده است.
3- بر اساس بافتها، کانیهای خاص، نوع سنگها، وضعیت چینه‌ای و بررسیهای ایزوتوپی، سینوگرانیتهای منطقه در حضور محلولهای فلئور و ُبردار بصورت دو مرحله‌ای ( ذوب مجدد) تشکیل شده‌اند
 

کلید واژه ها: همدان