بیوا ستراتی گرافی بخش فوقانی سازند آب تلخ بر مبنای نانو پلانکتونهای آهکی در جاده مشهد –کلات

دسته چینه شناسی و فسیل شناسی
گروه سازمان زمین شناسی و اکتشافات معدنی کشور
مکان برگزاری بیست و یکمین گردهمائی علوم زمین
نویسنده فاطمه هادوی[۱] ، لیدا خدادادی۲
تاريخ برگزاری ۲۰ مهر ۱۳۸۴

Abstract
        The Abtalkh Formation composed of light gray to bluish green shale and marl widely exposed in Mashhad – Kalat road.Abtalkh Formation been reported to vary from                  ۵۱۰ – ۸۱۳m thick and is ۵۰۸ m thick in the studie  area (۶ km to Babafarji village).Abtalk Formation overlies comformably the Abderaz Formation and is comformably overlies by the predommantly sandy Nizar Fornation .For the detail biostratigraphy studies, only the ۳۳۳m of upper part of the Abtalk Formation was investigated.
        A biostratigraphy study of calcareous nannofossiles from Abtalk Formation has allowed the recogenition of the calcareous nannofossils biozones of sissingh (۱۹۷۷)CC۲۱, CC۲۲, CC۲۳.

چکیده
            سازند آب تلخ از نظر لیتولوژیکی عمدتاً از شیل خاکستری رنگ مایل به آبی همراه با لایه های از مارن تشکیل شده است . این سازند در کپه داغ دارای ضخامت های متفاوتی است و از 510 تا 813 متر متغیر می باشد. مقطع مورد مطالعه دارای ضخامت 508 متر است و در 6 کیلومتری روستای بابا فرجی در جاده مشهد - کلات قرار دارد  سازند آب تلخ بصورت هم شیب بر روی سازند آبداز واقع است و عمدتاً به طور هم شیب در زیر سازند ماسه سنگی نیزار قرار دارد.
            در مطالعات کنونی به خاطر ضخامت زیاد مقطع جهت انجام مطالعات زیست چینه ای دقیق تر تنها به مطالعه بخش بالایی (333 مترفوقانی ) از سازند مذکور می پردازیم .
           مطالعات بایواستراتی گرافی نانوفسیل های آهکی از سازند آب تلخ در منطقه مورد مطالعه منجر به شناسایی 3 بایوزون  ازون بندی (sissingh 1977) شده است
مقدمه
                  حوضه رسوبی کپه داغ در شمال شرق ایران، بخش وسیعی از ترکمنستان و شمال افغانستان را به خود اختصاص داده است. بخش ایرانی این حوضه بین ، تا  ، عرض شمالی و  ، تا  ،  طول شرقی قرار دارد. کپه داغ ایران منطقه ای کوهستانی است و از دو رشته کوه با روند موازی ، رشته شمالی (کوههای کپه داغ ، هزار مسجد ) و رشته جنوبی  (گلستان ، آلاداغ ، بینالود ) تشکیل می گردد                  (افشار حرب 1373) .
                    سازند آب تلخ که یکی از سازند های کرتاسه فوقانی است در این حوضه نهشته شده است . این سازند شامل شیل های آهکی و مارن می باشد که برروی سازند آبدراز و در زیر سازند نیزار قرار دارد.گسترش جغرافیایی این سازند در طول حوضه متغیر بوده و از شرق به غرب کاهش می یابد .
                  در این بررسی سازند آب تلخ در 6 کیلومتری روستای بابا فرجی در جاده مشهد – کلات  مورد مطالعه قرار می گیرد. ضخامت مقطع مورد مطالعه 508 متر است . اساساً هدف از مطالعه نمونه های کنونی ، بررسی های زیست چینه ای و پالئواکولوژی در نهشته های یاد شده می باشد که در این نوشتار تنها به مطالعات زیست چینه ای اشاره می گردد.
                در مطالعات کنونی به خاطر ضخامت زیاد سازند آب تلخ ، جهت بررسیهای دقیق تر زیست چینه ای تنها بخش فوقانی این سازند مورد بررسی قرار می گیرد.
 
روش مطالعه
               به منظور انجام مطالعات یاد شده ، تعداد 38 نمونه از 333 متر فوقانی سازند آب تلخ تا محل کنتاکت آن با سازند نیزار برداشت گردید.
                 روشهای متعددی جهت آماده سازی نانوفسیلهای آهکی معرفی شده اند که در میان به روشهای gravity , Smear slide  و روش استفاده از سانتریفوژ می توان اشاره نمود.( (Burnett , 1998
                 از آنجا که نمونه های مطالعه شده جهت اهداف پالئواکولوژیکی و زیست چینه‎ای برداشت شده اند و جهت مطالعات پالئواکولوژیکی شمارش گونه های فسیلی دارای اهمیت است . نانوفسیلهای موجود به روش             slide Smear آماده سازی شده اند، زیرا که در این روش هیچ گونه نانوفسیلی از نمونه خارج نمی شود.       نمونه های آماده شده توسط میکروسکوپ نوری پلاریزان مطالعه و عکسبرداری شده اند.
 
بررسی نانوفسیلهای آهکی
                این بخش از سازند آب تلخ غنی از نانوفسیلهای متنوع با حفظ شدگی خوب است . یادآوری می شود که به طور کلی غالب نانوفسیلهای موجود در این بخش در طول مقطع و به سمت بالا کاهش می یابد و براساس شمار فونها می توان دو بخش مجزا را در این ضخامت از سازند آب تلخ مشاهده نمود.
                 بخش تحتانی ، 246 متر از توالی مورد مطالعه را در بر می گیرد و حاوی نانوفسیلهای فراوان است که از بین آنها به گونه های زیر اشاره می شود.
U.sissinghii , C. obscurus , W. barnesae , W . biporta M.decussata , A. scotus , Q.gothicum ,                  L.cayeuxii , C. ehrenbergii , M. decoratus ,
             بخش فوقانی 78 متر ضخامت دارد. این قسمت تا کنتاکت سازند نیزار ادامه می یابد. یادآوری می شود که فراوانی    و تنوع   گونه ای    نانوفسیلها در  این حد فاصل  زمانی  بسیار کم  می باشد. گونه ها ی                  Q.gartneri.  M. decussata ,W. barnesae .    درتمامی  این  بخش مشاهده می گردند وگونه هایی مانند
  E. gorkae , A. speciellata , W. biporta , R. levis , U. trifidus , A. parcus . constrictus   به ندرت و بصورت متفرق دیده می شوند . لازم به یادآوری است که بسیاری از گونه های موجود در قسمت انتهایی این بخش ناپدید می گردند و این خود می تواند مؤید کاهش گونه ای در ماستریشتین زیرین باشد.
 
بیواستراتی‎گرافی
              مطالعات انجام شده برروی سازند آب تلخ توسط بزرگنیا و کلانتری برمبنای فرامینیفرهای پلانکتون صورت گرفته است و سن ارائه شده برای مقاطع مختلف در ناحیه کپه داغ از سانتونین / ماستریشتین زیرین (افشارحرب 1373) معرفی شده است .
             مطالعات اندکی بر روی نانوفسیلهای سازند آب تلخ انجام شده است که در این میان می توان به (هادوی، 1380 ) و (Hadavi , F.& Khodadadi ,L. 2002 )  اشاره کرد که به ترتیب به معرفی نانوفسیلهای آهکی در غرب روستای چهچهه و در 6 کیلو متری بابافرجی پرداخته اند.
              همانطور که قبلاً ذکر شد ، مطالعات کنونی به بررسی ضخامت 333 متر بخش فوقانی سازند آب تلخ اختصاص دارد و جهت تقسیم بندی زیست چینه ای از زون بندی (sissingh , 1977) و                       (Burnett , 1998) استفاده می شود . با توجه به نانوفسیلهای ذکر شده 3 بایوزون برای ضخامت مذکور به شرح زیر پیشنهاد می شود (جدول 1).
 
1-uniplanarius sissinghii Zone (CC21) (UC15C)  
                  این زون با ظهور گونه U. sissinghii  شروع و ظهور گونه U. trifidus به پایان می رسد . در عرض های جغرافیایی بالا ظهور گونه C.cymbiformis در این زون گزارش شده است                                         (Prch – Nielsen 1985) .
               ضخامت این زون 173 متر است و محدوده زمانی آن آغاز کامپانین پسین را در برمی گیرد. از آنجا که در مطالعات کنونی فقط 333 متر بالای از ضخامت سازند آب تلخ مورد نظر است نمی توان حضور گونه U.sissinghii را آغاز ظهور این گونه دانست. اگرچه ظهور این گونه در افق پایین تری از سازند آب تلخ مشاهده شده  است (Hadavi , F.& Khodadadi ,L. 2002 ).
 
2-Uniplanarius trifdus  Zone (CC22) (UC15d,e)
                  این زون با ظهور گونه U. trifidus آغاز و تا انقراض گونه R. anthophorus ادامه می یابد. در نمونه های مطالعه شده گونه U. trifidus به تعداد نسبتاً قابل ملاحظه و با حفظ شدگی خوب وجود دارد. ظهور گونه L.praequdratus توسط (Roth , 1978) دراین زون گزارش شده است. این مسئله در نمونه های مطالعه شده نیز مشاهده می گردد. از طرف دیگر انقراض گونه E.eximus نیز در این بایوزون است که                  (Prch – Nielsen ,1985) هم به آن اشاره نموده است. ضخامت این زون 110 متر می باشد و حد فاصل زمانی پیشنهاد شده برای آن بخش پایانی کامپانین پسین است.
 
3-Tranolithus phacelosus zone (CC23)            
                    این زون حد فاصل انقراض R. anthophorus  تا انقراض T.phacelosus  می باشد . انقراض گونه  A.parcus در این زون است . اصولاً تعداد  نانوفسیل های آهکی این زون که بیشتر ماستریشتین زیرین را در بر می گیرد ، کاهش می یابد.  در نمونه های موجود گونه  A.parcus  منقرض می شود. یادآوری می گردد که تداوم  گونه   U. trifidus هنوز در این زون مشاهده می شود و این مسئله با نظر (Doeven , 1983) که انقراض گونه T.phacelosus  را در برخی موارد قبل از U. trifidus می داند مطابقت دارد .
              در زون بندی (Burnett , 1998) زون مذکور معادل (UC16)  معرفی شده که  براساس انقراض  A. parcus . constrictus است.
                از آنجا  که درمطالعات کنونی در  زون مذکور  گونه   A.parcus . constrictus هنوز حضور دارد از این رو نمی توان آن را با زون بندی (Burnett , 1998)  تطبیق داد . ضخامت این زون 50 متر از مقطع مورد مطالعه را شامل می شود و سن آن بالاترین قسمت کامپانین تا ماستریشتین آغازین است . مطالعات کنونی با بررسی های انجام شده توسط (هادوی 1380) بر روی سازند آب تلخ در غرب روستای چهچهه مقایسه شد . وی کنتاکت سازند آب تلخ و نیزار را زون (CC25) M.murus می داند که سنی معادل ماستریشتین پسین را دارا می باشد. همانطور که ملاحظه می شود کنتاکت سازند آب تلخ با سازند نیزار در مقطع مطالعه شده زون CC23 با سن ماستریشتین زیرین است . این تفاوت می تواند نشانگر نبود رسوبگذاری در کنتاکت سازند آب تلخ با سازند نیزار از مقطع مورد مطالعه و یا بدلیل فرسایش بخش بالای این سازند پس از رسوبگذاری باشد.
 
 
 
 
نتایج
 
نتایج حاصل از این بررسی منجر به معرفی 39 جنس و 67 گونه نانوفسیلی شده است.
 سه بایوزون (CC21) (UC15C) و (CC22) (UC15d,e) و (CC23) شناسایی شده است.
 براساس بایوزون های شناسایی شده سن بخش مورد مطالعه از سازند آب تلخ کامپانین پسین تا ماستریشتین آغازین معرفی می گردد.
 از مقایسه مقطع مورد مطالعه با مقطع روستای چهچهه می توان نتیجه گرفت که فقدان زون های CC25,CC2 در نمونه های کنونی می تواند در اثر نبود رسوبگذاری در بخش بالای این سازند و یا فرسایش باشد
 
 

کلید واژه ها: خراسان رضوى