گزارش اجمالی از وضعیت پروژه های اکتشافی طلا درچارچوب اکتشاف سیستماتیک

دسته زمین شناسی اقتصادی واکتشاف
گروه سازمان زمین شناسی و اکتشافات معدنی کشور
مکان برگزاری بیست و یکمین گردهمائی علوم زمین
نویسنده علی محمدی جوآبادی
تاريخ برگزاری ۲۷ مهر ۱۳۸۴
خلاصه :
ذخایرطلادرسراسرجهان که مورد اکتشاف ، استخراج وبهره برداری قرارگرفته وبسیاری از کشورها درچرخه تولیدآن سهیم‌می باشندعمدتاً بوسله شش کشور آفریقای جنوبی ، آمریکا، استرالیا ، چین،کانادا وروسیه کنترل میشود. سهم سایرکشورهای معدنی به مراتب کمتراز این کشورها می باشد . تولید جهانی طلادر 1999 بالغ بر2356 تن وسهم ایران برابر700کیلوگرم ،یعنی 03% درصد آن می باشد.این درحالیستکه بررسی های کارشناسی نشان میدهد درصورت اجرای یک برنامه اکتشافی سیستماتیک ومدون برروی مناطق پتانسیل دار ، تولید طلای ایران با توجه به برنامه سوم توسعه تا 2-3 تن درسال قابل افزایش باشد . هرچند آنالیز عنصرطلا تاقبل ازسال 1370 دراکتشافات ناحیه ای ژئوشیمیائی درشرق ایران وسایر مناطق انجام نشده، ولی با توجه به اینکه ایران جزء کمربندهای متالوژی ومعدنی جهان محسوب شده ووجود پتانسیل های بالقوه طلادرآن امکان پذیرمی باشد ،ضرورت پیش بینی آنالیزطلا وپاراژنز آن در آنالیزعناصراکتشافات ناحیه ای ژئوشیمیائی الزام آور بود. بدین لحاظ درچارچوب اولین قرداد خارجی منعقده جهت انجام مطالعات ژئوشیمیائی ناحیه ای1.100.00 در26 برگه درمحور سمنان – کاشمر، آنالیز نمونه های آبراهه ای برای 20عنصراز جمله طلاوپاراژنزآنها درنظرگرفته شد. نتایج حاصل از انجام این مطالعات نشاندهنده گسترش تعدادزیادی از آنومالی های طلا درامتداد این محور بوده، (نگاه به نقشه 1.500.00 توزیع پراکندگی آنومالی های طلا) . همانطوریکه ملاحظه می گردد، بخشی از این آنومالی ها برروی معادن قدیمی ومتروکه سرب،روی مس منطبق بوده ولی بخش قابل توجهی نیزدر محدوده هائی است که هیچ گزارش دال بروجود طلا یا اثرمعدنی قدیمی نبوده وصرفاً برای اولین بار معرفی گردیده است . با ارزیابی نتایج این مطالعات در ارتباط باآنومالی های طلا ، سیاست تعقیب آنالیزطلا برای کلیه برگه های 1.100.0000 اکتشافات ناحیه ای مورد تأکید قرار گرفت . نتایج حاصل از اجرای این مطالعات منجربه شناسائی آنومالی های قابل توجه طلا در محدوده های مختلف از جمله استانهای کردستان وخراسان گردید که اغلب برای اولین بار گزارش میشود.
به منظور کنترل وسعت آنومالی های طلای معرفی شده، در مرحله اکتشافات ناحیه ای وپس از ارزیابی نتایج مربوطه،و در صورت داشتن توجیه، مطالعات تفصیلی درمقیاس 20.000: 1 با تراکم انتخاب 5 نمونه رسوب آبراهه ای ژئوشیمیائی ویک نمونه کانی سنگین درکیلومتر درمحدوده‌های آنومالی طلا، انجام میشود .با مشخص شدن گسترش واقعی آنومالی های طلا ودرصورت ارزیابی مثبت نتایج ،مطالعات تکمیلی در مقیاس 1.5000 بصورت نمونه گیری لیتوژئوشیمیائی با شبکه موردنظر در محدوده هایی که بهترین نتایج را در مرحله 1.20.000 نشان داده است ،انجام شده، وبدین ترتیب گسترش زون کانی سازی طلا برای انجام مطالعات تفصیلی اکتشافی تعیین می گردد .
انجام عملیات اکتشافی سیستماتیک ومرحله ای طلا در مناطق ارغش نیشابور ، هیرود درجنوب خراسان ،گندی در جنوب دامغان وکرویان در سقز استان کردستان از نمونه های موفق لزوم تداوم انجام مطالعات سیستماتیک به خصوص برای طلا می باشد . به همین لحاظ ادامه عملیات اکتشافی در آنومالی های طلا در مناطق خونیک وده سلم درجنوب بیرجند وکلاته تیموروقلعه جوق درجنوب خراسان وآلوت وباینجوب دراستان کردستان ،درراستای نتایج اکتشافات ناحیه ای ژئوشیمیائی از جمله برنامه های جاری پروژه های اکتشاف نیمه تفصیلی طلا در سازمان می‌باشد.
همزمان با انجام مطالعات فوق ، جهت تعین ذخیره قطعی طلا در کانسارهای قدیمی، مطالعات تکمیلی در مناطق طرقبه وکالکافی توسط سازمان ودرمناطق داشکن ،زره شوران ،آق دره ، زرمهرکاشمرتوسط بخش خصوصی وخارجی در حال انجام میباشد.
در این گزارش به وضعیت پیشرفت فیزیکی تعدادی از پروژه های اکتشافی طلا که توسط سازمان زمین شناسی درحال انجام می باشد اشاره مختصری شده است.
 
 -پروژه های نیمه تفصیلی وتفصیلی اکتشاف طلا :
1- پروژه ارغش : این کانسار در 35 کیلومتری جنوب نیشابور واقع گردیده وبرای اولین بار براساس نتایج مطالعات ژئوشیمیائی ناحیه ای، محدوده آنومالی طلا با حداکثرعیار 20- 30  PPb شناسائی گردید. جهت کنترل وسعت وگسترش آن، مطالعات ژئوشیمیائی درمقیاس 1.20.000 به وسعت 100 کیلومترمربع صورت گرفت ، نتایج این مرحله از مطالعات نشاندهنده 4محدوده‌آنومالی طلا می باشد .که با توجه به گسترش نسبتاً خوب یکی ازآنومالی ها ، انجام مطالعات تکمیلی ، تفصیلی روی آنومالی چشمه زرد ،با تهیه نقشه1.500 زمین شناسی وحفر16 حلقه گمانه اکتشافی وانجام استحصال آزمایش بروش لیچینگ درزون اکسیده ،تا کنون حدود 4کیلو طلا استحصال شده است . متوسط عیار طلا دربخش شرقی چشمه زرد 4گرم درتن بوده که با بازیافت 75% آن طلای استحصال شده با عیار متوسط 3گرم در تن می باشد. یادآور میشود که زون اکسیده تا عمق تقریبی 40 مترگسترش داشته وبراساس نتایج حاصل از حفرگمانه وجودطلا با عیارفوق بصورت سولفورتاعمق 100 مترمحرزگردیده است . درمرحله فاز دوم اجرای مطالعات تکمیلی در سال جاری با تهیه نقشه های 1.500 سایرآنومالی ها وحفرگمانه های شناسائی واستحصال آزمایش طلا از هریک از کانسارها ، ذخیره طلا به تفکیک مشخص وبا انجام مطالعات فنی واقتصادی اولیه نسبت به صدورگواهی کشف وواگذاری آنها اقدام لازم بعمل میآید.
2- پروژه گندی: این کانسار در 130 کیلومتری جنوب شرق دامغان واقع گردیده ویک کانسار-  پلی متال سرب ، روی ،مس طلادار می باشد . رگه های طلادار با ضخامت وگسترش محدودولی با عیار قابل توجه (40گرم تا بیش از 100گرم در تن ) شناسائی گردیده . با تهیه نقشه 1.500 زمین شناسی معدنی وانجام مطالعات ژئوفیزیکی وحفرگمانه های شناسائی وانجام استحصال آزمایشی طلا در سال جاری، میزان ذخیره تقریبی ومطالعات فنی واقتصادی اولیه مشخص خواهد شد. در صورت اعلام آمادگی بخش  خصوصی جهت ادامه فعالیتهای‌اکتشافی وراه اندازی معدن گواهی کشف این کانسار درپایان سال جاری صادرخواهد شد.درغیر این صورت سازمان در مورد توسعه شبکه حفاری جهت تعیین ذخیره قطعی‌کانسار برای سال آینده اقدام خواهد نمود . بنظربرسد کانسارگندی بعنوان یک معدن کوچک با ذخیره کم ولی عیار نسبتاً زیاد قابل بهره برداری است . یادآورمیشود با استحصال آزمایش مرحله اول ،از 5تن ماده معدنی با بازیافت 62% بروش لیچینگ حدود 86گرم طلا استحصال شده است .
3-پروژه سقز: درراستای اکتشافات ناحیه ای ژئوشیمیائی برگه 1.100.000 سقز در استان کردستان وبررسی نتایج این مطالعات ، محدوده ای بوسعت تقریبی 200کیلومترمربع که درآن تعدادی آنومالی طلا با توجه به نتایج نمونه های رسوب آبراهه ای وکانی سنگین نمایان شده و جهت انجام مطالعات نیمه تفصیلی به مقیاس1.20.000 مشخص گردید. نتایج حاصل از این مرحله از مطالعات که با تراکم5 نمونه ژئوشیمی  ویک نمونه کانی سنگین در کیلومترطراحی شده بود، نشاندهنده گسترش زون آنومالی های طلا بوده ، بطوریکه تغییرات عیار طلا درآنومالی ها در رسوب آبراهه ای تا 300 PPb وذرات طلا در نمونه های کانی سنگین تا 20 ذره طلای آزاد با ابعاد 100-700 میکرون بوده است .برای تعیین گسترش زون کانی سازی طلا در بزرگترین آنومالی که مناسبترین نتایج را نیز نشان داده، وگسترش آن به حدود 12 کیلومترمربع بالغ می شود ، مطالعات تکمیلی لیتوژئوشیمیائی به مقیاس 1.5000 انجام گردیدکه نتایج حاصل ازاین مرحله مشخص کننده گسترش زون کانی سازی طلا با طول تقریبی 5/2 کیلومتر وضخامت متوسط 80متر،درشیرزونهای میلونیتی میباشد . وبدین ترتیب برای اولین با وجودطلا با عیار اقتصادی در این شیر زونها دراستان کردستان معرفی گردید.
براساس نتایج ترانشه های حفرشده روی این زون کانی سازی ،سه افق جداگانه با ضخامت متوسط 12-15 متروعیار متوسط 3- 5گرم شناسائی شده وحداکثرعیارطلا دریکی از ترانشه‌ها،14PPm بوده است،  دربرنامه سال جاری تهیه نقشه 1.1000 زمین شناسی معدنی واستحصال آزمایش طلا وحفر 2گمانه شناسائی پیش بینی گردیده که براساس اولین مرحله استحصال آزمایش از 5تن ماده معدنی به‌روش لیچینگ حدود15گرم طلا بدست آمده است . با توسعه شبکه حفرگمانه درسال آینده وتعیین ذخیره طلای این کانسار وانجام مطالعات فنی واقتصادی اولیه وبا توجه به عیار مناسب وروش قابل استحصال طلا، امید است طی 2-3 سال آینده اولین معدن طلا در استان کردستان توسط بخش دولتی یا خصوصی را اندازی شود .
4-پروژه آلوت : با ادامه مطالعات ژئوشیمیائی ناحیه ای دراستان کردستان دربرگه های 1.100.000 آلوت ، باینجوب وتیژتیژ تعدادی دیگراز آنومالی های طلا براساس نتایج آنالیز رسوبات آبراهه ای وکانی سنگین وهمچنین زونهای مینرالیزه شناسائی گردید وپس از انجام بازدید درفاز کنترلی از محدوده آنومالی ها وشناسائی زون مینرالیزه ، ملاحظه گردید که این آنومالی اغلب با گسترش شیرزونهای میلیونیتی انطباق دارد. ونتایج نمونه سنگ آنها به چندگرم درتن میرسد . بهمین دلیل جهت تعیین گسترش کامل زون آنومالی های طلامرتبط با شیرزونها،محدوده ای بوسعت تقریبی 210 کیلومترمربع برای انجام مطالعات ژئوشیمیائی نیمه تفصیلی، تهیه نقشه زمین شناسی معدنی در مقیاس 1.20.000 درفاز 1وانجام مطالعات تکمیلی لیتوژئوشیمیائی در مقیاس 1.5000 در محدوده های امیدبخش معدنی درفاز 2 ،بعنوان پروژه اکتشافی درسال جاری درمنطقه آلوت تا باینجوب دردست بررسی می باشد . با انجام این مرحله از مطالعات ، پیشنهاد شبکه حفاری جهت تعیین گسترش ماده معدنی درعمق در محدوده های اولیت داربرای سال آینده پیش بینی خواهد شد .
5-پروژه کلاته تیموروقلعه جوق کاشمر: براساس نتایج حاصل از انجام مطالعات ناحیه ای ژئوشیمیائی در محور سمنان کاشمر ومعرفی تعداد قابل توجهی از آنومالی های طلا ، 2پروژه اکتشافی درسال جاری جهت  انجام مطالعات نیمه تفصیلی ژئوشیمیائی برای مناطق کلاته تیمور وقلعه جوق پیش بینی گردید.
- درمنطقه کلاته تیمورکه تعدادی آنومالی طلا را در محدوده ای بوسعت 250کیلومترمربع نشان میدهد ،نمونه گیری ژئوشیمیائی با تراکم 5نمونه رسوب آبراهه ای ویک نمونه کانی سنگین درکیلومترطراحی شده وکلیه عملیات صحرائی این پروژه باتمام رسیده وبراساس نتایج اولیه آنالیزنمونه های این مرحله عیار نمونه های رسوب آبراهه ای به 240 PPb وتعداد ذرات طلا در نمونه های کانی سنگین تا23 ذره شناسائی شده است . امید است پس از اتمام آنالیز کلیه نمونه ها وپردازش آنها گسترش زون آنومالی های طلا در محدوده هایی که بیشترین عیار را داشته است مشخص ومطالعات تکمیلی در محدوده های امید بخش آنها برای سال آینده پیش بینی گردد.
- درمنطقه قلعه جوق که آنومالی طلای معرفی شده آن با رسوبات آبرفتی وتراستهای محدود، منطبق می‌باشد پس از اخذتعدادی نمونه کنترلی ومطالعه نمونه های کانی سنگین آن وجود طلای پلاسری دراین منطقه محرزگردیده است. تعداد ذرات طلا در این نمونه ها از1ذره تا 12ذره شناسائی گردیده ولزوم ادامه مطالعات کانی سنگین درمنطقه توجیه پذیربوده است .بهمین لحاظ در پروژه سال جاری با حفرحدود 80چاهک با یک شبکه 750*1500 مترمحدوده ای بوسعت تقریبی 30کیلومترمربع تحت پوشش نمونه برداری کانی سنگین قرارگرفته و2نمونه یک تنی نیز جهت جداسازی طلای آن برای مشخص شدن مقدار عیار طلا نیز انتخاب شده است . براساس نتایج مطالعات انجام شده روی بخشی از نمونه ها در کلیه آنها وجودطلا از 3ذره تا20ذره با ابعاد تا 400 میکرون شناسائی شده‌پس از انجام مطالعه کلیه نمونه‌ها وبررسی نمونه‌های شاهد،محدوده های اولویت دار جهت انجام مطالعات تکمیلی با تراکم نمونه گیری بیشتر جهت ارزیابی تغییرات عیار طلا وانجام بررسی‌های فنی واقتصادی اولیه درسال آینده پیش بینی میشود .
6-پروژه هیرود در جنوب خراسان : مطالعات اکتشافی ژئوشیمیائی ناحیه ای درقالب 17برگه 1.100.000 بوسعت 40.000کیلومترمربع درچارچوب طرح اکتشاف مواد معدنی در جنوب خراسان ازسال 79 آ‌غاز گردیده که با توجه به انتشار گزارش 5برگه از آنها وانجام بررسی های روی حدود 30 آنومالی طلا واقع دربرگه های مختاران ،بصیران – بیرجند – سهل آباد – چهارفرسخ وپس از ارزیابی مجدد این آنومالی ها ،حدود 12 آنومالی آن جهت انجام بازدید واخذ نمونه های کنترلی توسط یک گروه از کارشناسان اکتشافی انتخاب، وپس از بررسی نتایج نمونه های کنترلی، برای 6 محدوده ،انجام مطالعات نیمه تفصیلی برای طلابا توجه به اطلاعات موجود از جمله اکتشافات چکشی ،برنامه ریزی گردید. با انجام مطالعات نیمه تفصیلی ژئوشیمیائی وزمین شناسی معدنی در مقیاس 1.20.000 دراین محدوده ها، وجود پتانسیل طلا با توجه به نتایج آنالیز نموه های رسوب آبراهه ای وکانی سنگین وزونهای مینرالیزه در 3-4 محدوده محرزگردید.، ولزوم ادامه مطالعات تکمیلی را روی آنها را توجیه نموده است.یکی از این محدوده های اولویت دار درمنطقه هیرد واقع 130 کیلومتری جنوب بیرجند می باشد . نتایج آنالیز نمونه ها درمرحله 1.20.000 نشاندهنده عیار طلا در رسوب آبراهه ای تا100PPb ودرنمونه های کانی سنگین تا 8 ذره طلا ودر نمونه سنگ 4تا3 گرم برتن بوده است . لذا با توجه به شناسائی زون کانی سازی طلا دار براساس نتایج فوق وهمچنین اکتشاف چکشی این برگه ،تهیه نقشه زمین شناسی معدنی 1.1000 وحفرگمانه های شناسائی وانجام استحصال آزمایش طلا در برنامه سال جاری این پروژه پیش بینی گردیده لازم به یادآوری است که گسترش طولی این زون که احتمالا از تیپ رگه ای شیرزون نیز می‌باشد، بیش از 3کیلومتر وبا عرض متوسط30-50 مترمی باشد وبراساس نتایج ترانشه هائی که تاکنون حفرشده است ، 2افق طلادار باعیار متوسط بیش از یک گرم برتن با ضخامت متوسط 8-10 مترشناسائی گردیده است . اضافه می نماید نتایج سایرمحدوده های اولویت دار نیز دارای عیار طلای تا16گرم برتن نیز بوده که در برنامه های سال آینده مطالعات تکمیل آنها ادامه خواهد یافت .
7- پروژه طرقبه وکالکافی : از کانسارهای قدیمی که در ارتباط با فعالیت اکتشافی طلا قبل از انقلاب بان اشاره شده وامکان اقتصادی بودن آنها مورد نظر بوده است کانسارهای طرقبه وکالکافی میباشد .
کانسارطرقبه : با انجام مطالعات تفصیلی وتهیه نقشه زمین شناسی معدنی 1.1000 وانجام یک نموهه تست آزمایشگاهی وحفر4حلقه گمانه اکتشافی درفاز 1درمنطقه طرقبه حداکثرعیار طلا در ترانشه ها تا 19PPm ودرداخل گمانه تا 14PP ثبت گردیده وبا انجام بررسی نتایج حاصله متوسط عیار طلا در این کانسار3-4 گرم درتن، وذخیره ماده معدنی اولیه براساس اطلاعات فوق حدود5/3 تن تا عمق 75 متری برآوردگردیده‌است . نتایج تست آزمایشگاهی استحصال طلا با روش لیچینگ، 90% بازیافت داشته است . باانجام فاز2درسال جاری وگسترش شبکه حفاری در امتداد کل طول رگه وکنترل زون کانی سازی درعمق بیشتر،ذخیره قطعی‌کانسار مشخص شده،ومطالعات فنی واقتصادی اولیه انجام واقدام لازم جهت صدورگواهی کشف وواگذاری کانساربعمل خواهد آمد.
کالکافی :
براساس گزارش منتشره تکنواکسپورت وانجام مطالعات نیمه تفصیلی زمین شناسی وژئوشیمیائی در مقیاس 1.20.000 وهمچنین تهیه نقشه زمین شناسی معدنی وانجام مطالعات  تکمیلی ژئوشیمیائی وحفر 2گمانه شناسائی در منطقه کالکافی ، وجود طلا دررگه های سیلیسی وزونهای شبکه رگچه ای با عیار 5/0 گرم تا25 گرم درتن مشخص گردیده است . برای گسترش شبکه حفاری وکنترل زون کانی سازی در عمق ، 900 مترحفاری در حداقل 6-9مترگمانه درسال جاری پیش بینی گردیده تا نسبت به تعیین ذخیره قطعی وانجام بررسی های فنی واقتصادی اولیه اقدام لازم بعمل آید .
 
نتیجه گیری :
همانطوریکه در این گزارش اجمالی ملاحظه می شود، شناسائی آنومالی های طلا براساس انجام مطالعات اکتشافات ژئوشیمیائی ناحیه ای بوده که چند سالی است که برآنالیز طلا وپارانژنز آن درچارچوب این مطالعات تأکید گردیده واغلب آنومالی های طلا که بعنوان محدوده های امیدبخش معرفی شده ، منجر به ادامه مطالعات مرحله نیمه تفصیلی قرارگرفته،و برای اولین بارگزارش شده ومنطبق با کارهای قدیمی یا معادن متروکه نمیباشد(سقز ،آلوت ،هیرد ،ارغش ،قلعه جوق …) بنابراین ضمن تأکیدبرضرورت‌آنالیزطلا درمطالعات ناحیه ای با توجه به پتانسیل بالقوه معدنی ایران ، لزوم اتخاذ تدابیر لازم واستانداردهای علمی از مرحله طراحی              نمونه برداری ، آماده سازی ، دقت آنالیز وتجزیه تحلیل وهمچنین کنترل کارشناسی محدوده های معرفی شده، اهمیت زیادی دارا می باشد .لذا با توجه به موارد فوق‌جهت شناسائی واکتشاف طلا وتوسعه آن پیشنهادات‌زیر اعلام میگردد.
انجام مطالعات سیستماتیک مرحله ناحیه ای – نیمه تفصیلی –تفصیلی تا مرحله کنترل زون کانی سازی با اتخاذ کلیه روشهای اکتشافی مناسب شناسائی طلا
نظربه اینکه اکتشاف فلز طلا با توجه به اهمیت استراتژیک آن دراقتصاد کشور، مورد توجه می باشد ، تخصیص منابع مالی‌کافی ومناسب وخاص جهت شناسائی منابع وذخایر طلای کشورازاولویت ویژه ای برخوردار می باشد .
- لزوم تهیه شرح خدمات دقیق متناسب با نوع وتیپ ماده معدنی طلا ودقت درکنترل اجرای شرح خدمات مربوطه توجه خاص به نحوه نمونه گیری ، آماده سازی نمونه ها ودقت وصحت وحدتشخیص آنالیز طلا ،بطوریکه عدم توجه به این موارد، وکمترین اغفال درسه مورد فوق باعث اتلاف بودجه ومخدوش شدن نتایج واحتمال ازدست دادن پتانسیل های بالقوه طلا در محدوده های اکتشافی میشود،اضافه می نماید که انتخاب دانه بندی مناسب از طریق آنالیز تعدادی نمونه با دانه بندی های مختلف برای هرمنطقه اکتشافی ومشخص شدن بهترین نتایج با دانه بندی مورد نظر اهمیت ویژه ای دارد.
- لزوم افزایش دانش فنی وتجربی در امراکتشاف طلا برای کارشناسانی که در این زمینه فعالیت می نمایند از طریق دعوت از کاشناسان با تجربه ومتخصص اکتشاف طلا در دنیا وهمچنین اعزام تیمهای کارشناسی به کشورهائی که در امر اکتشاف وبهره برداری طلا تجارب ارزنده دارندبسیار ضروری ومفید می باشد .
درپایان لازم می دانم از کلیه همکاران عزیزی که درکلیه پروژه های طلا بعنوان مسئول پروژه ، مجری فنی وکارشناس پروژه فعالیت دارند، وصرفاً تلاش آنها باعث شناسائی اندیس های طلا در مناطق مختلف شده است  کمال سپاس وقدردانی را بنمایم .15/9/81

کلید واژه ها: سایر موارد