محاسبه گرادیان زمین گرمایی در پهنه های زمین ساختی زاگرس، کپه داغ، البرز، ایران مرکزی و مقایسه آنها

دسته ژئوفیزیک
گروه سازمان زمین شناسی و اکتشافات معدنی کشور
مکان برگزاری بیست و ششمین گردهمایی علوم زمین
نویسنده صغری اسماعیلی فرد- جمشید حسن زاده -عباسعلی علی اکبر بیدختی
تاريخ برگزاری ۰۴ شهریور ۱۳۷۶
شارش گرما (q)، نماینده مقدار انرژی گرمایی است که از راه رسانش از زمین خارج میشود. این کمیت فیزیکی رابطه فوریه (q=-k dT/dZ) تابع دو پارامتر ضریب رسانایی گرمایی سنگها (k) و گرادیان زمین گرماییdT/dZ است. موضوع این تحقیق، محاسبه dT/dZ برای پهنه های مختلف زمین ساختی ایران، بر اساس داده های دماسنجی درون چاههای نفت و گاز مربوط به شرکت ملی نفت ایران است و بیش از 100 چاه در پهنه های زمین ساختی زاگرس چین خورده، کپه داغ، البرز( دشت ساحلی دریای خزر) و ایران مرکزی مورد مطالعه قرار گرفته اند. برای انجام این محاسبه، داده های دما بر حسب عمق مربوطه را روی نمودار T-Z برده و خطی که بهترین برازش با داده ها دارد رسم میشود. ضریب زاویه این خط، نماینده گرادیان زمین گرمایی است. تصحیحهای متنوعی در محاسبه دخالت داده میشود که عمده ترین آنها عبارتند از: انحراف چاه از راستای قائم، توپوگرافی محل، گردش آبهای زیرزمینی، تغییر آب و هوا، مدت زمان جریان گل حفاری و زمان اندازه گیری دما. با توجه به اطلاعات موجود، برخی از تصحیحها انجام شده است. در این مقاله، اهمیت این تغییرات در تعبیر و تفسیرهای ژئوفیزیکی و زمین شناختی مورد توجه قرار گرفته است و در اینجا اختلاف بین زاگرس و کپه داغ از لحاظ گرادیان زمین گرمایی بررسی می شود.
اگرچه هر دو حوضه زاگرس چین خورده و کپه داغ بصورت میوژئوسنکلینالهای تغییر شکل یافته بر اثر تراکم تعبیر می شوند ولی در گرادیان زمین گرمایی این دو پهنه تفاوت زیادی وجود دارد. از سوی دیگر، سرعت امواج لرزه ای در موهو، بویژه فاز Sn، در پهنه کپه داغ (وهمچنین بخش عمده البرز) نسبت به مقادیر عادی قاره ای کاهش زیادی نشان می دهد در حالیکه زاگرس چین خورده از این نظر با نواحی سپر قاره ای قابل قیاس است. کاهش زیاد در سرعت انتشار امواج لرزه ای در ناپیوستگی موهو، بوجود گوشته بالایی نابهنجار و گرمتر از حد عادی نسبت داده می شود. مشاهده سازگار دیگر، تفاوت نوع هیدروکربورهای غالب در این دو پهنه زمین ساختی است. به این ترتیب که هیدروکربورهای چیره در کپه داغ از نوع گازی و در زاگرس غربی از نوع مایع هستند. نظر به اینکه درجه پخته شدن هیدروکربورها با گرادیان زمین گرمایی رابطه نزدیک دارد، کاهش سرعتهای امواج لرزه ای در گوشته سنگکره در این پهنه پنداشت. شواهد ژئوفیزیکی دیگر در تایید این تعبیر وجود دارد و در مجموع می توان نتیجه گرفت سستکره در نواحی شمالی فلات ایران در عمق کمتر از حد عادی واقع است.

کلید واژه ها: کپهداغ البرز ایرانمرکزی انرژیگرمایی زاگرس زمینساخت ژئوفیزیک سایر موارد