اقیانوس شناسی- تحول این علم در خلیج فارس- آلودگی خلیج فارس

دسته رسوب شناسی و زمین شناسی دریایی
گروه سازمان زمین شناسی و اکتشافات معدنی کشور
مکان برگزاری سومین گردهمائی علوم زمین
نویسنده مرتضی-امینی
تاريخ برگزاری ۲۶ بهمن ۱۳۶۳

انسان به طور گسترده ای با دریاها و اقیانوسها در تماس است و در این رابطه نزدیک به یک سوم جمعیت دنیا در سواحل دریاها و اقیانوسها زندگی میکنند.
اقیانوسها بیش از 70% از سطح کره زمین را پوشانده و از نظر حجمی میزان آب اقیانوسها و دریاها نزدیک به 12 برابر حجم کلیه زمینها و کوههایی است که بالاتر از سطح دریا قرار دارند.
اقیانوسها علاوه بر خصوصیت پاک کنندگی محیط زیست (تله فضولات و باطله های بشر) از نظر غدائی تامین آب و وجود مواد معدنی فلزی و غیرفلزی و آلی زیستی، سیاسی، نظامی و اقتصادی، ارتباطی انرژی و حتی تفریحی و ورزشی نقش موثر و سازنده ای در زندگی بشر داشته و همواره با زندگی انسانها مشارکت داشته است. اهمیت وجودی اقیانوسها و دریاها سبب شده است تا نحوه استفاده از آنها بصورت جهانی اداره گردد و در نتیجه بهره گیری پیوسته و مداوم امکان پذیر گردد.
تحول مطالعات در خلیج فارس:
خلیج فارس به عنوان یک خلیج با خصوصیات استثنائی مربوط به خود در گذشته و حال کم و بیش مورد مطالعه قرار گرفته است. مطالعات و بررسیهای اقیانوس شناسی در خلیج فارس بسیار اندک است و معدود تحقیقات و اندازه گیری انجام شده اکثر توسط خارجیان صورت گرفته. اولین مطالعات در سال 1918 توسط Schott و آخرین آن در سال 1979 توسط آمریکائیان و اخیراٌ نیز زیر نظر کنواسیون کویت مطالعاتی صورت می گیرد.
در مقاله سعی می شود یک جمع بندی کلی از مطالعات گذشته و تا حدود اطلاع حال، شامل مورفولوژی کف خلیج فارس- اثرات اقیانوس روی خلیج فارس- اثر جریان های منطقه ای- اثرات جزر و مد- امواج و جریانهای حاصل از اثر باد- شوری خلیج فارس- تغییر درجه حرارت- تغییرات اندازه دانه رسوبات ماسه ئی و بالاخره تغییرات مقدار کربناتها بشود.
آلودگی خلیج فارس:
بطور کلی آلودگیهای عمومی دریاها ناشی از 4 منبع اصلی است:
الف: فعالیت بشر (زمینی) آلوده کردن سواحل و رودخانه هائیکه به دریا می رسد.
ب: فعالیت ناشی از بهره برداری منابع دریاها- فلات دریاها- بستر و زیربستر
ج: ریختن فضولات به دریاها از جمله هسته ای- گازهای سمی- فضولات حاصل از فعالیت کارخانه ها (Damping).
د: آلودگی ناشی از کشتیرانی.
در خلیج فارس منبع چهارم به علت ترافیک سنگین نفت کشهای غول پیکر و بازتاب آن از درجه اهمیت به سزایی برخوردار است به گونه ای که در بعضی نقاط خلیج فارس مقدار آلودگی بیش از 6 برابر حد مجاز است. و این آلودگیها را می توان به دو دسته عمدی و غیرعمدی تقسیم کرد:
الف: عمدی- تخلیه آب توازن- شستشوی مخازن
ب: غیر عمدی- تصادف کشتی ها- عملیات جنگی
مقاله بحث نسبتاٌ مفصلی روی این بخش خواهد داشت و اشاره به چگونگی تشخیص و مقایسه آلودگی خلیج فارس با دریاهای آزاد دنیا خواهد داشت.

کلید واژه ها: سایر موارد