یافته های نوین در مورد چینه شناسی سازند ایلام نریتیک در میدان نفتی آب تیمور

دسته چینه شناسی و فسیل شناسی
گروه سازمان زمین شناسی و اکتشافات معدنی کشور
مکان برگزاری بیست و چهارمین گردهمایی علوم زمین
نویسنده - هرمز قلاوند ۲– نرگس اکبر بس کلاله ۳– محمدرضا طاهری
تاريخ برگزاری ۰۹ اسفند ۱۳۸۴

چکیده :

در  این مطالعه چینه شناسى و میکروفاسیس هاى سازند ایلام در چاه شماره ۱۴  میدان آب تیمور واقع در ناحیه فروافتادگى دزفول شمالى مورد بررسى قرار گرفت. در این مطالعه تعداد ۱۸۵ مقطع نازک میکروسکپى مربوط به محدوده سازند ایلام با ضخامت ۱۴۳ متر مورد بررسى قرار گرفته است. این سازند شامل سنگ آهکهاى قهوه اى نوع وکستون تا پکستون حاوى میکروفسیل هاى مربوط به بیوزون ۳۰ ( وایند ۱۹۶۵) مى باشد که با احتساب گونه‌هاى شناسایى شده موجود در این مقطع سن این سازند سانتونین مى باشد و محیط رسوبى آن به دریاى باز از قسمت شیب قاره تا قسمت فوقانى دریاى باز ( رخساره نریتیک )  نسبت داده مى شود.

شایان ذکر است که سازند ایلام در مقطع نمونه واقع در یال شمال شرقى تاقدیس کبیر کوه به ضخامت ۱۹۰ متر داراى رخساره پلاژیک و سرشار از فرامینیفرهاى پلانکتونى نظیر گلوبوترونکانا و الیگوستژینا مى باشد و این رخساره، عمدتاً در ناحیه لرستان گسترش دارد. این سازند در نواحى فروافتادگى دزفول و فارس عمدتاً رخساره نریتیک نشان مى دهد و به منظور انجام تطابق هاى چینه شناسى تحت الارضى و سطح الارضى فاقد مقطع شاهد با رخساره نریتیک  مى باشد.

با توجه به کامل بودن مغزه هاى  حفارى شده در تمامى محدوده سازند ایلام  ، چاه شماره  ۱۴ میدان آب تیمور  کامل ترین مقطع تحت الارضى در نواحى فروافتادگى دزفول و فارس است و بدین منظور این مقطع براى اولین بار توسط نگارندگان بعنوان مقطع شاهد ایلام نریتیک پیشنهاد مى گردد.

 

 

New findings about the stratigraphy of Neritic Ilam Formation in Ab- Teymur oil field.

 

Abstract :

Microfacies and stratigraphy  of  Ilam  formation  in well  No.  ۱۴  in  Ab – Teymur  oil  field whitin  North  Dezful  embaymet  has  been  done in  this  study.

In  this  study  ۱۸۵  thin  sections  from  Ilam formation with  thickness  of  ۱۴۳ m. was  studied.This  unit  mainly consists of brown limestones (Wackstone -Packstone) and  microfossils are related to the Biozone No.۳۰ (Wynd ۱۹۶۵).Based on the obtained microfossils the age of Ilam Fm. is Santonian and sedimentary environment is  related  to the open  marine from continental  slope  to upper  part  of open marine( neritic facies ).

The type section of Ilam formation is located  in  the north east flank of Kabir Kuh  Anticline. The formation thickness   is  ۱۹۰ m.  with   pelagic facies  rich  in  planktonic foraminifera such as : Globotruncana spp.  and  oligosteginids.

It  is  important  to  note  that  this  pelagic  facies is   mainly  distributed in  the Lurestan area  while  in Dezful embayment and Fars areas  mostly  consists of  neriti c facies, therefore  there isn’t any reference  section  for the   neritic Ilam  formation  in  the  mentioned  areas.

With regard to full core coverage of studied section  in  Dezful  embayment  and  fars  areas , this  subsurface  section  for  the  first  time  is  suggested  as  a  Neritic  Ilam  Reference  Section by  authors.

 

مقدمه

 

سازند آهکی ایلام ابتدا توسط جیمز و وایند(1965) در تنگ گراب در شمال غربی تاقدیس کبیر کوه در 45 کیلومتری جنوب شرقی شهر ایلام در ناحیه لرستان معرفی گردید. خسروی سعید در سال 1973و خلیلی در سال 1976 بیواستراتیگرافی آن را مورد بررسی قرار داد و سپس بولز در سال 1978 به بررسی جغرافیای دیرینه و تکوین آن پرداخت.

این سازند در محل مقطع نمونه شامل 190 متر سنگ آهک خاکستری با لایه بندی متوسط تا نازک لایه همراه با میان لایه های شیلی است. این واحد در ناحیه لرستان با رخساره پلاژیک ،  سرشار از فرامینیفرهای پلانکتونی نظیر گلوبوترونکانا و الیگوستژینا می باشد . این واحد در منطقه لرستان بصورت قاطع بر روی سازند شیلی سورگاه قرار دارد و مرز بالایی آن را سازند شیلی گورپی بصورت واضح تشکیل می دهد.

رخنمون‌های سطحی و تحت الارضی این سازند در نواحی فارس و فروافتادگی دزفول عمدتاً شامل میکروفسیل‌های بنتیک با رخساره نریتیک است. در حال حاضر این واحد فاقد هر گونه مقطع شاهد نریتیک است و در این مطالعه توسط نگارندگان بعنوان مقطع شاهد برای سازند ایلام با رخساره نریتیک پیشنهاد شده‌است. سازند آهکی ایلام در منطقه خوزستان نقش سنگ مخزن نفت را ایفا می نماید و در رأس مخزن بنگستان قرار دارد.

 

 

بحث:

 

میدان نفتی آب تیمور در فاصله 20 کیلومتری جنوب غربی شهر اهواز قرار دارد. مخزن بنگستان در این میدان عمدتاً شامل کربناتهای سازندهای سروک و ایلام می باشد که بعنوان افق اقتصادی برای این میدان محسوب می‌گردد. سازند آسماری  بدلیل وضعیت چین خوردگی ساده با شیب های ملایم ، یک افق آب خیز است و فاقد هیدروکربور می باشد.( شکل 1 )

ابعاد مخزن در افق بنگستان 6 × 25 کیلومتر بوده و تاکنون تعداد 30 حلقه چاه در این میدان حفاری شده است. چاه شماره 14 میدان آب تیمور بدلیل اینکه در افق ایلام حاوی مغزه های کامل نفتی می باشد ، مبنای این مطالعه چینه‌شناسی قرار گرفته است.

در این مطالعه از نمودارهای الکتریکی نوترون و دانسیته و پرتوگاما همراه با نمودار ترسیمی سرچاهی (گرافیک لاگ) جهت ترسیم ستون سنگ شناسی اولیه استفاده گردید. سپس با مطالعه تعداد 185 مقطع نازک میکروسکپی حاصل از مغزه ها، میکروفاسیس ها مورد مطالعه قرار گرفت و در نهایت با شناسایی میکروفسیل ها و انجام بیوزوناسیون( وایند 1965) و تهیه نمودار انتشار چینه‌شناسی و تهیه آلبوم فسیلی کار مطالعه پایان پذیرفت.( شکل 2 )

 

توصیف مقطع شاهد پیشنهادی تحت الارضی سازند ایلام نریتیک :

 

چاه شماره 14 میدان آب تیمور در قله تاقدیس تحت الارضی واقع شده و مختصات این چاه بقرار ذیل است:

E :   48°.25'

N:   31°.20'

حد فوقانی سازند ایلام در چاه شماره 14 در عمق 3102 متری و مرز زیرین آن که با سازند سروک مشخص می‌گردد در عمق 3245 متری قرار دارد . این سازند با ضخامت 143 متر متشکل از سنگ آهک‌های قهوه ای نوع وکستون تا پکستون بوده که در قسمت فوقانی تا اندازه ای محتوای رسی نشان می دهند. وجود 2 لایه شیلی در توالی کربناته سازند ایلام قابل مشاهده می باشد.

در این چاه مرز بالایی سازند ایلام توسط شیل های سازند گورپی بصورت همساز و قاطع و مرز زیرین آن به علت عملکرد فاز تکتونیکی ساب هرسی نین به همراه ناپیوستگی رسوبی و بواسطه عدم وجود سازند شیلی سورگاه/لافان بر روی کربنات های سازند سروک بصورت نسبتاً واضح و قاطع مشخص می گردد.

میکروفاسیس های متشکله از سنگ آهک های وکستون تا پکستون حاوی قطعات اکینوئید و روتالید های کوچک و اعضای خانواده الیگوستژینا همراه با صدف های دریائی می باشد. محیط رسوبی این سازند متعلق به دریای باز قسمت شیب قاره و بالاتر از آن ( کمربندهای رخساره ای 3 و 4 ویلسون) می باشد.

فرآیندهای دیاژنتیکی موجود در این میکروفاسیس ها شامل  دولومیتی شدن و استیلولایتی شدن بهمراه آغشتگی نفت می باشد که در متن سنگ قابل مشاهده است .   

در این سازند فراوانی گونه های روتالیا بویژه انواع ریزتر همراه با جلبک های سبز و قرمز بسیار جلب نظر می‌نماید. از طرفی وجود رخساره نسبتاً عمیق الیگوستژینا شاخص قسمت عمیق تر دریای باز می باشد.

میکروفسیل های موجود در مقطع شاهد تحت الارضی پیشنهادی بقرار ذیل تشخیص داده شده است . ( شکل های 3، 4 ، و  5 ).

 

Rotalia skourensis , Permocalculus sp., Dicyclina sp., Cuneolina sp.,  Montcharmontia apenninica , Bigenerina sp., Cyclolina sp., Ammobaculites sp., Nezzazatinella sp.

 Actinoporella sp., Tubucellaria sp., Calcisphaerula innominata , Stomiosphaera sphaerica , Pithonella ovalis , Gavelinella sp., Textularia sp., Calcisphaerula innominata lata , Heterohelix sp., Hedbergella sp., Stomiosphaera conoidea , Rotalia sp., Bolivinopsis sp., miliolidae, red & green algae, shell fragments.

 

در این مطالعه در کربناتهای سازند ایلام وجود 2 بیوزون با مشخصات زیر به اثبات رسید که ذیلاً بطور مختصر اشاره می گردد.

1- Rotalia skourensis- Algae assemblage zone        ( بیوزون 30 وایند)

2-  Oligostegina interval zone      ( بیوزون 26 وایند)

بیوزون های فوق  تمامی محدوده سازند ایلام را در برگرفته و رخساره الیگوستژین دار بصورت تداخلی درون بیوزون  30  قرار دارند.

به طور کلی سن سازند ایلام با توجه به محتوای فسیلی فوق به سانتونین نسبت داده می شود.

 

نتیجه گیری:

1-بعلت عدم وجود مقطع تحت الارضی کامل ایلام نریتیک ، چاه شماره 14 میدان آب تیمور بدلیل وجود مغزه های نفتی کامل و تعداد مقاطع نازک مناسب ، بعنوان مقطع شاهد تحت الارضی پیشنهاد می گردد.

2-سازند ایلام در برش تحت الارضی در چاه شماره 14 آب تیمور حاوی بیوزون های 30 و 26 بصورت تداخلی می باشد.

3-سن سازند ایلام با توجه به محتوای فسیلی موجود به سانتونین نسبت داده می شود.

4-با توجه به میکروفاسیس های شناخته شده در سکانس حفاری شده سازند ایلام ، محیط رسوبی سازند ایلام به دریای باز تا قسمت بالای شیب قاره و منطبق بر کمربندهای رخساره ای 3 و 4 مدل ویلسون نسبت داده شده است.

5-بعلت تأثیر فاز کوهزایی ساب هرسی نین در رأس سازند سروک ، سازند لافان به سن کنیاسین مشاهده نمی شود و سازند ایلام مستقیماً بر روی سازند سروک قرار گرفته است.

 

منابع                                                                                  

1- امیری بختیار ، حسن (1370) تفسیر بیواستراتیگرافی سازندهای سروک و ایلام در منطقه ایذه( شمال شرق خوزستان) و مقایسه آن با منطقه سمیرم، پایان نامه کارشناسی ارشد، دانشگاه تهران ، 232 صفحه.

2- اکبر بس کلاله ، نرگس (1380) بیواستراتیگرافی و لیتواستراتیگرافی سازندهای سروک و ایلام در ناحیه جنوبی فروافتادگی دزفول ( خارک- کوه میش)، 206 صفحه.

 

Reference

3- Bolz, H., (1977) Reappraisal of the biozonation of the Bangestan Group late Aptian- early campanian of the south west Iran(I.O.O.C) , Report No. 1252,pp.9-20, unpublished paper.

 

4- James, G.A & Wynd , J.G.,(1965) Stratigraphic Nomenclature of Iranian oil consortium Agreement Area , AAPG Bulletin, Vol .49, No.12, 63P.

5- Khalili, M., (1976) the Biostratigraphic synthesis of the Bangestan Group in south West Iran. OSCO Report No.1219, unpublished paper.

 

6- Khosravi- Said, A., (1973)Time- Rock relationships and the cretaceous biostratigraphy in the dezful embayment, I.O.O.C Technical Memo, No.122.

کلید واژه ها: خوزستان