میکروفاسیس، بازسازی محیطهای رسوبی و چینه شناسی توالیهای Sequence stratigraphy سازند الیکا در شرق البرز مرکزی (ناحیه شهمیرزاد)

دسته سنگ شناسی رسوبی
گروه سازمان زمین شناسی و اکتشافات معدنی کشور
مکان برگزاری اولین همایش سالانه انجمن زمین شناسی ایران
نویسنده یعقوب لاسمی- مسعود لطف پور- علیرضا طهماسبی
تاريخ برگزاری ۰۴ شهریور ۱۳۷۶
سازند الیکا در بخشهای وسیعی از زون البرز رخنمون دارد و در دامنه های جنوبی البرز مرکزی از ضخامت و تنوع رخساره ای فراوانی برخوردار است. یکی از ضخیم ترین و کاملترین برشهای چینه ای سازند الیکا در ناحیه شهمیرزاد و در 24 کیلومتری شمال سمنان قرار دارد که جهت بررسی های میکروفاسیس، محیط رسوبی و سکانس استراتیگرافی مورد مطالعه قرار گرفته است.
در این ناحیه سازند الیکا با ناپیوستگی هم شیب بر روی سنگهای آهکی سازند مبارک با سن کربونیفر زیرین قرار دارد و سطح ناپیوستگی اشاره شده معمولاٌ با یک افق لاتریتی ضخیم و قرمز رنگ مشخص می گردد. در مرز بالایی سازند الیکا نیز یک ناپیوستگی بزرگ و ناحیه ای ملاحظه می شود که در این محدوده زمانی فرصت کافی برای کارستی شدن، لاتریت و بوکسیت زایی و همچنین فعالیتهای آتشفشانی فراهم شده است. فعالیتهای آتشفشانی با توجه به وجود یک افق ضخیم ملافیری در مرز بالایی سازند الیکا در منطقه شهمیرزاد مشخص می شود.
مطالعات انجام شده نشان می دهد که سنگ های کربناته موجود در سازند الیکا در یک شرایط دریایی کم عمق در حاشیه شمالی و غیر فعال passive margin
قاره کیمرین و در جنوب اقیانوس پالئوتتیس تشکیل شده است. این سنگها در پلاتفرم کربناته وسیعی در شرایط اقلیمی گرم و خشک مشابه خلیج فارس امروزی تشکیل شده اند.
میکروفاسیس و محیط رسوبی
بخش زیرین سازند الیکا بر مبنای شواهد صحرایی و میکروفاسیس در یک پلاتفرم کربناته از نوع رمپ ramp
همراه با شرایط طوفانی Storm dominated ایجاد شده و رخساره های موجود در آن عبارتند از:
Bioturbated lime mudstone
Ooid/ bioclast grainstone
Bioturbated bioclast wackestone/packstone
Oncoid, ooid grainstone/packstone
که همراه با افقهای متعددی از نهشته های طوفانی Storm deposits از نوع Distal تا Proximal مشاهده می شوند. سن بخش زیرین سازند الیکا بر اساس محتوای فسیلی آن اسکی تین تا انیزین زیرین در نظر گرفته شده است.
بخش میانی - بالایی سازند الیکا با سن انیزین- کارنین در یک پلاتفرم کربناته نوع رمپ نهشته شده که پلاتفرم فوق در نهایت به یک پلاتفرم نوع Shelf تبدیل شده است.
رخساره های موجود در بخش میانی- بالایی شامل زیر محیطهای بخش داخلی پلاتفرم و حاشیه پلاتفرم Paltrorm margin می باشد.
در طول حاشیه پلاتفرم رخساره های:
Dolomitized coral reefs
Bioclast/ peloid ooide grainstone
و در بخش های داخلی پلاتفرم رخساره های لاگونی و پهنه جزر و مدی نظیر:
Lagoonal bioclast wackestone/ packstone
Dolomitic fenestral lime mudstone with calcite pseudomorphs
Dolomitic laminated stromatolite boundstone
تشکیل شده اند.
چینه شناسی توالیها
توالی رسوبی سازند الیکا در مجموع از سه سوپر سیکل Super cycles رسوبی تشکیل شده است که با مجموعه سکانسهای رسوبی Upper Absaroka A اسلاس Sloss مطابقت دارند.
سوپر سیکلهای مذکور از 9 سکانس رسوبی Depositional sequence و تعداد زیادی از پاراسکانسهای به سمت بالا کم عمق شونده تشکیل شده اند.
سوپر سیکل I با سن اسکی تین- انیزین زیرین از سه سکانس رسوبی مجزا تشکیل شده است و مرز بالایی آن با افق گسترده ای از خاکهای قدیمی paleosol مطابقت دارد که افق مذکور به عنوان مرز بالایی اولین مگا سیکل دسته اول جهانی First-order Megacycle I پیشنهاد می شود.
سوپر سیکل II با سن انیزین میانی- لادنین بالایی شامل چهار سکانس رسوبی است که مرز بالایی آن با ناپیوستگی درجه دوم Sequence Boundary type 2 یا پیوستگی قابل تطابق correlative conformity مشخص می شود.
سوپر سیکل III با سن لادنین بالایی- کارنین شامل دو سکانس رسوبی است که در نهایت با یک مرز ناپیوستگی درجه اول SB1 ختم می شوند.
توالی چینه ای مذکور بوسیله رسوبات رودخانه ای- دلتایی سازند شمشک با سن رتین- لیاس پوشیده شده است. لازم به تذکر است که رخسارهای موجود در سازند شمشک در یک حوضه Foreland تشکیل شده اند و تشکیل رخساره های فوق در واقع نتیجه بسته شدن اقیانوس پالئوتتیس و برخورد دو ابر قاره کیمرین با توران در زمان نورین بوده است.

کلید واژه ها: سایر موارد