بیواستراتیگرافی و معرفی تریلوبیت Redlichia noetlingi از رسوبات کامبرین زیرین جنوب شرقی کرمان

دسته چینه شناسی و فسیل شناسی
گروه سازمان زمین شناسی و اکتشافات معدنی کشور
مکان برگزاری بیست و چهارمین گردهمایی علوم زمین
نویسنده عامری حامد ، داستانپور محمد، وزیری محمد رضا وعرب احمد
تاريخ برگزاری ۰۹ اسفند ۱۳۸۴

چکیده

برونزدهاى کامبرین در ناحیه جنوب شرقى کرمان عمدتا از لایه هاى آهک ، آهک مارنى، دولومیت و شیل تشکیل شده است که به قسمتهاى فوقانى سرى دزو و سازند کوهبنان تعلق دارند.

طى مطالعات بیواستراتیگرافى که در این ناحیه صورت گرفت براى اولین بار در بخش هاى تحتانى این برش ۱۱ نمونه از فسیل هاى تریلوبیت Redlichia noetlingi  یافت شد و باتوجه به سن این فسیل در ستون چینه شناسى ایران که داراى سنى درحدود اواخر کامبرین زیرین و اوایل کامبرین میانى است ، سن قدیمى ترین لایه هاى فسیل دار این برش را  اواخر  کامبرین پیشن پیشنهاد مى نماید.

فسیل هاى Redlichia noetlingi یافت شده در این برش مشابه با  تریلوبیت هاى برش کوهبنان هستند.

 

Biostratigraphy and Redlichia noetlingi trilobite of Lower Cambrian in south-east <?xml:namespace prefix = st۱ ns = "urn:schemas-microsoft-com:office:smarttags" />Kerman۱:place>۱:City>

Ameri,H. Dastanpour ,M .Vaziri,M.R and Arab ,A.

Department of geology shahid Bahonar University Kerman

 

Abstract

A Cambrian section exposed south-east Kerman۱:place>۱:City>. The section composed of limestone, marly limestone, dolomite and shale beds .These beds all belong to the Dezu and Kuhbanan Formations.

Biostratigraphical study discovered ۱۱ Redlichia noetlingi for the first time. The faunas suggest Late Early Cambrian age for the lower part of the section. Trilobite fossils from the section south –east Kerman۱:place>۱:City> are similar to the faunas of Kuhbanan Formation.   

مقدمه

برش مورد مطالعه موسوم به برش دوراهی شهداد در 18 کیلومتری جنوب شرقی شهر کرمان واقع شده است . موقعیت جغرافیایی  قاعده این برش عبارت است از: E57،16،15    ،و N30،12،45 . راه  دسترسی به این برش از طریق جاده کرمان –ماهان و جاده فرعی معدن گچ رجائی امکان پذیر است(شکل1) .

این برش تاکنون توسط زمین شناسانی چون: ولفارت (1974)، هوکریده و همکاران(1962 )، ژیانگ زی ون و همکاران( 1991) ، داستانپور و جعفری صدر( 1375) و قربانی( 1377)مورد مطالعه قرار گرفته است  ولی در هیچ یک از گزارشات فوق الذکر به جز در گزارش داستانپور و جعفری صدر (1375) نامی از Redlichia noetlingi برده نشده است.

در گزارش داستانپور و جعفری صدر 1375 اشاره ای به یافت شدن تعداد معدودی فسیل Redlichia chainensis آمده است که اعتقاد ولفارت 1974 گونه chainensis در ایران بانام noetlingi شناخته می شود.

 

چینه شناسی

رخنمون دوراهی شهداد   به طول 1800 متر در جهت شمال –جنوب امتداد داشته و دارای شیبی متوسط ، حدود 40 درجه به سمت شرق می باشد . گذر زیرین این منطقه به علت پوشیده شدن با رسوبات آبرفتی کواترنری و در بعضی نقاط توسط یک کنگلومرای جوان به خوبی قابل تشخیص نمی باشد.

مرز فوقانی این رخنمون با یک دگرشیبی در زیر کوارتزیت های سفید رنگ دونین فوقانی قرار دارد.

ستبرای کل رسوبات کامبرین این ناحیه بین 250 تا 270 متر متغییر است ، که شامل سری دزو در زیر و سازند کوهبنان در بالا می باشد. این برش بر اساس مطالعات سنگ شناسی و فسیل شناسی به 11 واحد سنگی تقسیم شده است (شکل2  ).

 

بیواستراتیگرافی

برش مورد مطالعه  براساس ظهور و انقراض فسیل های تریلوبیت ها به سه زون فسیلی تقسیم شده است که هر زون بر اساس فسیل  شاخص موجود درآن محدوده نام گذاری شده است ، زون های معرفی شده در این برش به ترتیب از قدیم به جدید  عبارتند از :

1-        زون Redlichia noetlingi

2-        زون Kermanella kuhbananensis

3-        زون Iranolessia pisiformis

1-   زون Redlichia noetlingi

 محدوده این زون براساس اولین ظهور گونه   Redlichia noetlingi و حد نهایی آن نیز با آخرین حضور این فسیل مشخص می گردد. این زون از لحاظ موقعیت مکانی در برش دوراهی شهداد از 40 متر قاعده این برش شروع شده  و دارای گسترش عمودی برابر با 10 متر را دارد .  مجموعه فسیلی این زون شامل تریلوبیت های زیر می باشد:

Redlichia . sp    و  Redlichia noetlingi

براساس حضور فسیل های فوق در این بخش سن این محدوده از برش دوراهی شهداد به اواخر کامبرین زیرین نسبت داده می شود.

2-        زون Kermanella kuhbananensis

 آغاز این زون فسیلی با پیدایش اولین گونه از Kermanella kuhbananensis می باشد که از فاصله 70 متر از قاعده این برش شروع شده و تا ارتفاع 95 متری برش ادامه دارد . این مجموعه فسیلی شامل فسیل های زیر می باشد :

Kermanella kuhbananensis,  Kermanella sp.  , Kermanella lata lata  , Kermanella lata minuta Anomocarella sp., Anomocarella chinensis    , Lioparella sp.

براساس فسیل های موجود در این زون ، این محدوده از برش مذکور دارای  سن کامبرین میانی است .

3-   زون فسیلی Iranoleesia pisiformis

 گسترش این زون با پیدایش اولین جنس از Iranoleesia pisiformis  آغاز شده و با ناپدید شدن همین جنس به پایان می رسد . این زون در ارتفاع 110 متری از قاعده برش مذکور قرار دارد که دارای گسترش عمودی 6 متر می باشد. این مجموعه فسیلی شامل تریلوبیت های زیر می باشد.

Iranoleesia pisiformis   Blountia bluntina ,  Blainia ., Chelidonocephalus  ., Afghanocera lategenatum  ., Syspachelius sp.

 

گونه Redlichia noetlingi

 گونه Redlichia noetlingi برای اولین بار در کرمان معرفی می گردد.

خصوصیات مهم این گونه بشرح زیر است:

 سفالون عمدتا نیم دایره ای شکل است ، بیشترین قسمت های فسیل شده نواحی Cranidium  هستند و در بعضی موارد قطعات Free Cheek  نیز بصورت جداگانه یافت می شوند(شکل3).

عرض متوسط ناحیه Cranidium  16 mm  است ، طول این ناحیه با احتساب ناحیه Brim حدود 21mm است . گلابلا بیضوی شکل و از 4 لوب تشکیل شده است ، لوب جلویی دارای برجستگی بیشتر است و شکل نیم کروی باشیبی به سمت جلو دارد.

Glabellar Furrows بصورت مستقیم بوده بطوری که از دوطرف اد امه داشت وبه هم می رسند و دارای بیشترین عمق در تواحی کناری هستند .

اندازه L3 -L1   تقریبا مساوی هست و L4   دارای وسعت و برجستگی بیشتری است.

این گونه فاقد Occipital Segment  بوده . دارای Ocular Ring خطی که  به ناحیه S4 متصل است ،Ocular Platform  بصورت یک ناحیه باریک به موازات گلابلا قرار دارد. نواحی Palpebral Furrow  و Palpebral Lobe   بخوبی در این گونه دیده می شود.

خط درز گونه ای (Facial Suture) از نوع Opisthoparin Facial  است.در این گونه نواحی α، ß و ώ  به خوبی قابل تشخیص هستند ولی نواحی γ،Є و δ   قابل تفکیک نیستند(شکل4 ).

 

نتیجه گیری

لایه های رسوبی پالئوزوئیک زیرین جنوب شرقی  شهر کرمان دارای فسیل های تریلوبیت متعلق به کامبرین پیشین تا کامبرین پسین است که معادل با سازند کوهبنان در برش الگو می باشد.

در گذشته به علت عدم کشف فسیل های Redlichia noetlingi که دارای سن اواخر کامبرین پیشین هستند سن این برش را از کامبرین میانی به بعد در نظر می گرفتند .

در این برش مجموعا 16 گونه و جنس تریلوبیت شناخته شده اند که به سه زون تعلق دارند و سن اواخر کامبرین پیشین تا کامبرین پسین را معرفی می نمایند.

با کشف تریلوبیت های Redlichia noetlingi در این برش که مشابه با فسیل های قاعده سازند کوهبنان در شمال کرمان می باشند ، سن این برش از اواخر کامبرین پیشین  تا کامبرین پسین پیشنهاد می گردد.

 

منابع

جعفری صدر سید عبدالرضا و ژیانگ زی ون ، 1373، چینه شناسی  پالئوزوئیک در کمربند کرمان – زرند و کوهبنان . دومین سمپوزیوم زمین شناسی شرق ایران ، بیرجند.

داستانپور محمد و جعفری صدر سید عبدالرضا 1375 ، مطالعه دیرینه شناسی تریلوبیت های کامبرین میانی و پسین در جنوب شرقی کرمانف مجله پژوهشی دانشگاه اصفهان ، جلد هفتم.

حمدی ، ب.، 1374 . سنگهای رسوبی پرکامبرین – کامبرین در ایران . انتشارات سازمان زمین شناسی کشور، 354 صفحه.

عامری حامد ، داستانپور محمد ، وزیری محمد رضا ، 1383 ،  چینه شناسی و دیرینه شناسی کامبرین در کرمان ، مجموعه مقالات هشتمین همایش انجمن زمین شناسی ایران ، شاهرود، صفحه 480.

عامری حامد ، داستانپور محمد ، وزیری محمد رضا ، عرب احمد ، 1383 ، اولین گزارش از اثر فسیل Bicavichnites lane  در نهشته های کامبرین میانی ایران ، مجموعه مقالات بیست و سومین گردهمایی علوم زمین ، سازمان زمین شناسی کشور ، تهران ،صفحه312 .

قربانی ،ش.، 1377 . مطالعه چینه شناسی و فسیل شناسی رسوبات پالئوزوئیک ( کامبرین ، دونین و پرمین ) برش زمین شناسی دوراهی شهداد واقع در جنوب شرقی کرمان . پایان نامه کارشناسی ارشد ، دانشگاه آزاد اسلامی واحد تهران شمال.

 

 

 

Huckriede ,R., Kursten M., and Venzlaff Hm 1962., Zur Geolog . des Gebietes Zwischen Kerman und Saghand (Iran ) . Beih . Geol.Jarb., No 51 ,pp. 197.

Wolfart R., 1974 .b, Die  Fauna (Brachiopoda , Mollusca , Trilobita ) des alteren oberKambrian ( Ober- Kushanian ) vonDorah Shah-Dad , Sudost – Iran , Und Surkh Bam , Zentral – Afghanistan. Geol. Jb., B.8. S.

کلید واژه ها: کرمان