فسیل شناسی فرامینیفرهای بنتیک وپلاژیک سازند قم در قمیش تپه، غرب شهرستان خدابنده

دسته چینه شناسی و فسیل شناسی
گروه سازمان زمین شناسی و اکتشافات معدنی کشور
مکان برگزاری بیست و چهارمین گردهمایی علوم زمین
نویسنده مریم پورحسینی
تاريخ برگزاری ۰۹ اسفند ۱۳۸۴

چکیده:

در مقطع قمیش تپه تعداد ۷۵ نمونه مورد مطالعه قرار گرفت  که تعداد ۲۱ نمونه مربوط به LOWER RED FORMATION  و ۳ نمونه مربوط به UPPER RED FORMATION   وتعداد  ۳۱ عدد مربوط به سازند قم  مى باشد.که از ۷۵ نمونه بررسى شده ۳۲ نمونه WASH  ومابقى نمونه هاى THIN SECTION بودند. در انتها تعداد ۱ جنس از نمونه هاى  مربوط به خانواده بنتوز ها وتعداد ۸ نمونه از جنس وگونه هاى پلاژیک شناسائى وتشخیص داده شد. که مهم ترین جنس وگونه هاى یافت شده در بخش پلانکتون ها:

Catapsudrax dissimillis.  Globgerina progrobolis. Globorotalia mayyeri  . Globorotalia cf. mayyeri.  Globorotalia obesa  . Globgerina parbulloides .Globgerinoides primordius. Globgerinoides trilobus. Globgerinoides immaturus و  در بخش بنتونیک شامل جنس وگونه هاى Lepidocyclina sp, Cibicides sp, Miogypsina sp,   مى باشد.

 

ABSTRACT:

In Ghomish  Tappeh , ۷۵ samples  have been  considered ,۲۱ of than was from Lower Red Formation , ۳ from Upper Red Formation and ۳۱ from Qum Formation , There were ۳۲ Wash۱:state>۱:place> sample s. Finally one sample from Bentoses  and sample from Plagic Genus and Species were recognized  the were  important  found Genus  and Species   in plankton part were:

  Catapsudrax dissimillis.  Globgerina progrobolis. Globorotalia mayyeri  . Globorotalia cf. mayyeri.  Globorotalia obesa  . Globgerina parbulloides .Globgerinoides primordius.  Globgerinoides trilobus.  Globgerinoides immaturus.

In Bentic part it includes Genus and Species of Lepidocyclina sp, Cibicides sp, Miogypsina sp.

 

مقدمه

منطقه مورد مطالعه در جنوب زنجان –جنوب غرب خدابنده وغرب شهرستان قولی لی قرار دارد از نظر موقعیت جغرافیائی  این محدوده بین طولهای َ4830 تا َ48،15 وعر ضهای جغرافیائی َ35،45 تا 3600 قرار گرفته است. راه ارتباط اصلی جهت دسترسی به این مقطع از طریق جاده زنجان خدابنده زرین آباد ودر غرب شهرستان خدابنده و پس از آن تعدادی از راههای فرعی است که به جهت جنوب غرب به روستای قمیش تپه ختم میشود . سازند قم بدلیل دارا بودن  هیدروکربوردر حوضه ایران مرکزی از دیر باز مورد بررسی  زمین شناسان شرکت ملی نفت بوده وگزارشات ومقالات گوناگون از دیدگاههای متفاوت علوم زمین  برآن ثبت شده که ذکر آن ضروری به نظر میرسد وبیشتر آنها از گزارشات داخلی شرکت نفت ایران می باشد. سازند قم در طاقدیس البرز وسراجه A.SODER -J.STOECKLIN & H.HUBER ,1951)) وچینه شناسی قم  اراک –گلپایگان ودلیجان (J.STOECKLIN 1952)  و طبقات اولیگوسن – میوسن (J. JDOZY) و در اولیگوسن در ناحیه قم (M.A. FURRER & P.A. SODER -1955)) و  فوران چاه البرز (B. MOSTOFI-A.GANSSER 1957) و ناحیه قم وشوراب (P.A.SODER1955)و نامگذاری سازند قم -و ایران مرکزی (حوضه های کاشان .قم امجک وتلخه)(F.BOZORGNIA .1966) و دشت قم (میل، دوچاه، دوبرادر، نرداغی، خورآباد شوراب)(J.STOECKLIN-1972) و فرامینیفرهای سازند قم (A.RAHAGHI-1973) و فرامینیفرهای وپلانکتونیکهای سازند قم(F.BOZORGNIA .1962) و ارتفاعات جنوبی وغربی قم(M.A.A NOGOL-E SADAT-1976) و طبقات تبخیری قاعده سازند قرمز بالائی (B.MOSTOFI & FREI-1959) و میدان البرز وسراجه(H.HABICH-1961) و فرامینیفرهای درشت رسوبات ترشیری در ناحیه قم وکاشان (A.RAHAGHI.1960) بررسی شده است.

بیشتر  مقالات وگزارشات تحریر شده مربوط به نواحی اطراف شهرستان قم می باشد. بررسی نموده اند اکثرا " حوالی شهر قم بر روی این سازند کار کردند تاکنون در منطقه مورد نظر که در جهت پژوهش در نظر گرفته شده ، بررسی  سیستماتیک  کامل صورت نگرفته است . از اهداف این مطالعه  بررسی فسیل شناسی، سنگ شناسی و تفکیک میکروفاسیس موجود در سازند قم در مقطع قمیش تپه در ناحیه غرب شهرستان خدابنده قرار گرفته که ضخامت آن330 متر می باشد. ضخامت این سازند در جنوب غرب شهرستان خدابنده به حدود 1300 متر  می رسد در حالیکه در مقطع قمیش تپه سازند قم بطور هم شیب روی شیل های قرمز رنگ سازند قرمز زیرین  قرار گرفته است. سازند قم در این مقطع بصورت کاملاً هم شیب در زیر لایه های ماسه سنگی سازند قرمز بالائی قرار گرفته است.

 

لیتواستراتیگرافی مقطع قمیش تپه

سنگ شناسی  سازند قرمز زیرین  با ضخامت 224 متر با تناوب ماسه سنگ  ضخیم  لایه تا نازک لایه با میان لایه هایی از شیل و در یک قسمت هم، همراه ماسه سنگ با زنگ پیشرونده به رنگ قهوه ای تیره دیده میشود. سازند قم با ضخامت کلی 333.4 متر در بالای LOWER RED با یک  مرز قرار گرفته است این سازند متشکل از 270 سانتی متر تناوب آهک  شیلی  و ماسه سنگ  ضخیم لایه  تا نازک لایه ، یک لایه سانتی متر  متوسط  لایه از مارن ،  2.70 سانتی متر  ماسه سنگ ضخیم لایه وتناوب ماسه سنگ وآهک شیلی  متوسط تا نازک لایه 30 سانتی متر مارن متوسط لایه ، 1 متر  تناوب مارن وماسه سنگ متوسط لایه ، 70 سانتی متر آهک ضخیم لایه  توده ای ، 2.90 سانتی متر  تناوب ماسه سنگ ضخیم لایه  تا متوسط لایه با مارن  متوسط لایه ، 1.70 سانتی متر  آهک ضخیم لایه ، 4.20 سانتی متر تناوب مارن ضخیم لایه تا متوسط لایه با ماسه سنگ متوسط تا نازک لایه  ،4.80 سانتی متر تناوب ماسه سنگ وآهک شیلی در بالا به صورت لایه های ضخیم لایه توف، با میان لایه های  آهک شیلی  دیده می شود. 2.70 سانتی متر توفیت خاکستری  توسط یک لایه تدریجی زیر لایه های UPPER RED با ترکیب  سیلتستون  کلی استون  با رنگ قرمز وقرمز قهوه ای  دیده میشود، قرار می گیرد.

در این مقطع ساخت های رسوبی CROSS BEDDING و فرسایش  حفره ای  در روی لایه های ضخیم لایه آهکی وجود دارد. ماسه سنگ ریز شونده دو بار در کل مقطع به صورت سیکل پیشرونده دیده میشود. تمایز سازند قم در این بخش به صورت کاملا"  فاحش  از نظر رنگ طبقات ونوع وجنس طبقات مشهود است. بدلیل وجود  توده های مرجانی  در لایه های  massive  آهکی  خرد شدگی زیادی دیده می شود. بدست آمدن گاستروپود فراوان در نمونه های ایزوله  همراه با لایه های coral   نشان دهنده محیط  لاگونی پشت ریف  خواهد بود.وجود سنگهای  ولکانوکلاستیک –توف سبز و رسوبات  پلاژیک  میکروفسیل  های globorotalia .sp. & globgerina .sp. در انتهای سازند قم نشان دهنده  رژیم کششی حاکم بر حوضه آن زمان  این منطقه بوده  باشد. در انتهای سازند قم سازند قرمز بالائی که با مشخصات رنگ قرمز لایه های ژیپس انیدریت و سیلتستون های قرمز تا قرمز قهوه ای کاملاً متمایز می شود.

بیواستراتیگرافی سازند قم در مقطع قمیش تپه:

در این مقطع فونای تیپیک وپلازیک در کنار یکدیگر قرار میگیرد. همانطور که گفته شد وفور گاسترپود در نمونه های ایزوله در مقاطع مختلف خود نمودی از محیط پشت ریف می باشد چنانچه در این محیط وجود Miogypsia sp و Cibicides sp همراه با انواع جنس و گونه های پلازیک حاکی از یک محیط نسبتاً آرام چنانچه که توده های آهک به تناوب در لایه های مختلف همراه با فراوانی بیشتر از 80 %  مرجان در آن دیده میشود. در این مقطع نمونه های پلاژیک  زیر به وفور دیده میشود.:

Catapsudrax dissimillis.  Globgerina progrobolis. Globorotalia mayyeri  . Globorotalia cf. mayyeri  Globorotalia obesa  . Globgerina parbulloides .Globgerinoides primordius. Globgerinoides trilobus. Globgerinoides immaturus و  در بخش بنتیک شامل جنس وگونه های Lepidocyclina sp, Cibicides sp, Miogypsina sp,   می باشد.

نکته:

دریای  اولیگوسن میوسن منطقه ای را از شمال آب گرم  تا اطراف آوج و رزن واقع در چهار گوش کبودر آهنگ زیر پوشش خود داشته است. این منطقه عمیق ترین محل حوضه رسوبی در جنوب غربی منطقه یعنی جائی که سازند قم بیشترین  ضخامت را در حدود 3500 متر دارد تشکیل داده است. در اطراف همدان نیز آهکهای مارنی وجود دارد که به سازند قم نسبت داده میشوند. (م. ح. بلورچی1979). در بلندی های مرتفع کوه قیدار سازند قم  شامل سنکهای آهکی ریفی  با ضخامت حدود 200 متر میباشد که در ادامه جنوب شرقی رخساره ریفی کوه القیاس  آشکار میشود.بربریان علت تشکیل  حوضه رسوبی سازند قم را ناشی از فرورانش پوسته اقیانوسی زاگرس در زمان اولیگوسن- میوسن  می داند. حوضه قم در جهت شمال غرب  پیش روی نموده و از شمال غربی به شکل حوضه باریکی تا جنوب میانه وشمال تکاب امتداد یافته است (رحیم زاده .1373) در بوردیگالین حوضه به سمت شمال غرب پیش روی کرده و از مناطق مرکزی خارج می شود که رسوبات ممبر f قم در این نواحی رسوب می نماید.(نایبی 1374) وجود گودال وبرجستگی های کف حوضه، حرکات قائم مثبت یا منفی بستر کف حوضه ، نحوه تشکیل نهشته های مارن  وآهک از عوامل موثر بر تغییرات رخساره شدیدی است که به وضوح در منطقه دیده می شود.

 

نتیجه گیری:

از مقایسه چارت  ارائه شده توسطPOSTUMA (1966)  و مقایسه با چارت بدست آمده از این مقطع نتایج زیر گرفته می شود :

1-تعداد 6 بیوزون در مقطع قمیش تپه بر اساس چارت ارائه شده توسط Pustuma,1977 شناسائی شد.

2.RANGE  زمانی بدست آمده سن مقطع را اولیگوسن بالائی تا میوسن میانی مشخص می کند.

3.نبود هیچ گونه فسیلی در زیر سازند قم  ورنگ مشخصه سازند قرمز زیرین و جنس ترکیبی سنگهای موجود در سازند قرمز زیرین  با مرز هم شیب بر زیر سازند قم وجود آن سازند را ثابت می کند.

4.شناسائی گونه Globorotalia   obesa  در قسمت انتهائی سازند قم ، توفیت ، شواهدی صحرائی موجود ،حرکات کششی آن زمان در زیر بستر دریا محرز می کند.

 

 منابع:

*Baghbani,D.(1380).study of qum sedimentary basin & its hydrocarbone potential .(gr 1838)

*Shakeri,Eizadi,Amirsardari,(1380).geological report  RAZAN –TAKAB.

*Postuma,j.a.(1966).manual of planktonic       Foraminifera.  

*Kalantari,A.(1992) lithostartigraphy microfacies of zagros or ogenic area  s.w.iran(publication  n.i.o.c 12).

*Kalantari,A.(1986) microfacies of carbonate rocks of Iran.(publication  n.i.o.c 11).

*1977,lower  miocene palanctonic foraminifera from a borehole in English  channel ,micropaleontology /vol,23.p.p.297-318.

*bozorgnia,F.(1962)Amicropaleontological study on Oligocene-Miocene Qum Formation of the Qum region.(TR 0261).

کلید واژه ها: زنجان