رخساره های پتروفیزیکی (پتروفاسیس) سنگهای کربناته بخش بالایی سازند آسماری در جنوب غرب ایران

دسته سنگ شناسی رسوبی
گروه سازمان زمین شناسی و اکتشافات معدنی کشور
مکان برگزاری اولین همایش سالانه انجمن زمین شناسی ایران
نویسنده علی معلمی- جمشید رودساز - عبدالمجید موحدی نیا
تاريخ برگزاری ۰۴ شهریور ۱۳۷۶
بخش بالایی سازند آسماری به سن میوسن متشکل از لایه های کربناته ای است که در محیطهای ریفی، لاگون اینتراتایدال رسوب کرده اند. از عمده ترین فرایندهای دیاژنزی موثر بر روی سنگهای این سازند در این بخش دولومیتی شدن است که تمامی لایه ها تحت تاثیر قرار گرفته (زمینه و آلوکم ها) و تبدیل به دولومیت شده است. بخش اعظم آلوکم ها از بین رفته و تنها پوشش میکرایتی و یا دیگر مواد بی شکل سبب حفظ شدن شکل ساختمان آنها شده است. فرایند دیگر دیاژنزی که باعث کاهش تخلخل شده است سیمانی شدن از جنس انیدریتی است که بصورت پویی کیلوتوپیک اکثر فضاهای تخلخل را در بعضی از مقاطع پرکرده و آلوکم ها را دربر گرفته است.
بمنظور بررسی ویژگیهای مخزنی تعداد 60 نمونه مورد مطالعه ماکروسکوپی، میکروسکوپی، اندازه گیری میزان تخلخل و تراوائی (افقی و قائم) قرار گرفته است. مطالعه سنگ شناسی و بررسی انواع تخلخل، تنوع قابل ملاحظه ای در نوع تخلخل ماکرو و میکرو را نشان می دهد. بر روی تعدادی نمونه آزمایش فشار موئینه به روش تزریق جیوه انجام گرفته است و همچنین نوع تخلخل میکرو و ساختار آن توسط میکروسکوپ الکترونی SEM مورد بررسی قرار گرفته است.
مطالعه شکل منحنی فشار موئینگی علاوه بر اینکه جهت استفاده در تعیین میزان ستون نفتی، (اشباع سنگ مخزن از سیالات مختلف) سطوح تماس سیالات مخزن، ضخامت محدوده انتقالی، مقدار تقریبی بازدهی موثر و ... است، به جهت اینکه به بزرگی قطر گلوگاه Porethroat و فراوانی تخلخل بستگی دارد لذا می تواند به عنوان روش مناسبی جهت توصیف و ارزیابی کیفی و کمی سنگ مخزن (محدوده تولیدکننده و غیر تولیدکننده) بکار رود. با استفاده از منحنی فشار موئینه می توان سه پارامتر درجه مرغوبیت، ضریب جورشدگی و فشار جابجایی را که مشخص کننده وضعیت مخزن هستند را بدست آورد.
بررسی انواع تخلخل بوسیله میکروسکوپ معمولی و الکترونی نشان می دهد که تخلخل در اندازه های مختلف چند میلیمتری تا چند میکرونی بصورت هتروژن در ستون سنگ شناسی با انواع بین بلوری، قالبی، انحلالی و فنسترال می باشد.
از روی بررسی های سنگ شناسی- پتروفیزیکی 4 رخساره پتروفیزیکی (پتروفاسیس) را می توان مشخص نمود که هرکدام ویژگی مخصوص به خود را دارند و به ترتیب اهمیت عبارتند از:
Crystalline dolowackestone/mudstone - A با اندازه بلورهای دولومیت 10 میکرون
Crystalline dolowackestone -B اندازه بلورهای دولومیت 50 تا 90 میکرون
Grain-dominated dolopackstone -C اندازه بلورهای دولومیت 30 میکرون
Dolopackstone/grainstone -D اندازه بلورهای دولومیت 15 میکرون
پتروفاسیس A که بیشترین نمونه ها را شامل می شود دارای متوسط تخلخل و تراوایی به ترتیب 9% و 0/3 میلی دارسی می باشد. در نمودار تخلخل در مقابل تراوایی ضریب زاویه خط کم می باشد و این بخاطر بافت بسیار ریز تا ریزبلور دولومیت می باشد لذا در این پتروفاسیس با وجود میزان تخلخل بالا، میزان تراوایی پایین است.
پتروفاسیس B: این پتروفاسیس دارای بهترین کیفیت از نظر مخزنی است و بطور متوسط میزان تخلخل و تراوایی بترتیب 12/3% و 5 میلی دارسی می باشد. در اینگونه سنگها افزایش تراوایی بیشتر متاثر از افزایش تخلخل و بزرگی دانه ها می باشد، نسبت زاویه تخلخل به تراوایی بالا است.
پتروفاسیس C: این پتروفاسیس از نظر مشخصات مخزنی در حد واسط دو پتروفاسیس B , A قرار دارد و به طور متوسط میزان تخلخل و تراوایی بترتیب 9/2% و 1/5 میلی دارسی است.
پتروفاسیس A: کمترین نمونه ها مربوط به این پتروفاسیس است و بطور متوسط میزان تخلخل و تراوایی 8/6% و 0/78 میلی دارسی است.
اطلاعات بدست آمده نشان می دهد که میزان تخلخل و تراوایی تابعی از اندازه ذرات تشکیل دهنده زمینه و آلوکم ها می باشد که تحت تاثیر فرایند دیاژنزی دولومیتی شدن و همچنین سیمانی شدن انیدریت بوجود آمده اند و ارتباطی به نوع بافت اولیه سنگ ندارد.

کلید واژه ها: سایر موارد