بررسی مقدماتی پارامترهای جنبش نیرومند زمین لرزه۶ آذر۱۳۸۴ قشم

دسته لرزه زمین ساخت
گروه سازمان زمین شناسی و اکتشافات معدنی کشور
مکان برگزاری بیست و چهارمین گردهمایی علوم زمین
نویسنده مجیدمعهود، حسین حمزه لو
تاريخ برگزاری ۰۹ اسفند ۱۳۸۴

چکیده :

    در ساعت ۵۲: ۱۳ (به وقت محلى) زمین لرزه اى به بزرگى ML=۵.۶ در مقیاس محلى ریشتر در ۴۴ کیلومترى جزیره قشم در خلیج فارس و ۵۷ کیلومترى جنوب باخترى بندرعباس به وقوع پیوست. بزرگى این زلزله براساس مقیاس امواج پیکرى mb=۶.۲ برآورد شده است. براساس لرزه نگاشتهاى ثبت شده موقعیت مکانى این رویداد در مختصات جغرافیایى ۸۶/۲۶ درجه عرض شمالى و ۸۳/۵۵ درجه طول شرقى قرار مى گیرد. تاکنون پسلرزه هاى زیادى به دنبال زمین لرزه اصلى در این منطقه رخ داده است. بزرگترین پسلرزه آن داراى بزرگاى mb=۵.۹ مى باشد که در ساعت ۲۰ همان روز به وقوع پیوست. زمین لرزه باعث تخریب ۱۲ روستا در جزیره قشم گردید. لرزه اصلى زمین لرزه در ۱۱ ایستگاه ازشبکه ملى شتابنگارى کشور ثبت شده است و مولفه L ایستگاه Souza (حدود۱۹ کیلومترى مرکزسطحى زلزله) بیشترین شتاب افقی۳۲۹سانتیمتربرمجذور ثانیه راثبت نموده است. بیشینه سرعت وتغییرمکان نیز دراین ایستگاه به ثبت رسیده است. این زمینلرزه با بزرگى mb=۶.۲ بعداز زمینلرزه سال ۱۹۷۷ یکى از بزرگترین زمینلرزه ها در منطقه بندرعباس بوده است. همچنین کشیدگى منحنى هم­شتاب که براساس بیشینه شتاب ثبت شده درهرایستگاه رسم شده است، همخوانى خوبى با سازوکارگسل مسبب زلزله دارد.  

 

 

Abstract :

     On November ۲۷, ۲۰۰۵ at ۱۰:۲۲:۱۹(UTC) and ۱۳:۵۳(Local), an earthquake with the magnitude of ML۵.۶ (IIEES), mb۶.۲ (IIEES), M۵.۹ (IGTU), M۶.۱ (NEIC) occurred in the east of Qeshm۱:placename> Island۱:placetype>(Hormozgan۱:placename> Province۱:placetype>۱:place>). The Earthquake was recorded by ۱۱ SSA-۲ accelerographs installed in Suza, Hasan Langi, BandarAbbas۱, BandarAbbas۲, Qeshm, Kahurestan, Minab, Sirik, Koohestak, Bandar Khamir, Fin stations of Iran strong motion network (BHRC). The  Maximum peak ground acceleration occurred in Suza station (۳۲۹ cm/s/s) on L component. The epicenter of this earthquake has been located at ۲۶.۷۷۷N,  ۵۵.۸۹۸E (BHRC), ۲۶.۸۲N, ۵۵.۷۶E (IGTU) and ۲۶.۸۶N, ۵۵.۸۳E (IIEES), ۲۶.۸۴N, ۵۵.۸۳E (NEIC).

 

مقدمه :

        در ساعت 52: 13 (به وقت محلی) زمین لرزه ای به بزرگی ML=5.6 در مقیاس محلی ریشتر در 44 کیلومتری جزیره قشم در خلیج فارس و 57 کیلومتری جنوب باختری بندرعباس به وقوع پیوست. بزرگی این زلزله براساس مقیاس امواج پیکری mb=6.2 برآورد شده است. براساس لرزه نگاشتهای ثبت شده موقعیت مکانی این رویداد در مختصات جغرافیایی 86/26 درجه عرض شمالی و 83/55 درجه طول شرقی قرار می گیرد. تاکنون پسلرزه های زیادی به دنبال زمین لرزه اصلی در این منطقه رخ داده است. بزرگترین پسلرزه آن دارای بزرگای mb=5.9 می باشد که در ساعت 20 همان روز به وقوع پیوست. زمین لرزه باعث تخریب 12 روستا در جزیره قشم گردید.

 

لرزه زمینساخت زاگرس :

   در چارچوب جهانی، فلات ایران در محل تلاقی صفحه های عربستان (عربستان – آفریقا)، هند(هند- استرالیا) و اوراسیا(اروپا- آسیا) واقع شده است. تلاقی این صفحه ها باعث شده است تا پوسته فلات ایران که در کل ضعیف تر از صفحه ای یاد شده است، تغییر شکل پیدا کند و توسط چین خوردگیها و رشته کوههایی چون زاگرس در غرب، البرز و کپه داغ در شمال و شمال شرق و کوههای شرق ایران و مکران به ترتیب در شرق و جنوب شرق احاطه شود. کوهها و چین خوردگیهای پوسته فلات ایران هنوز به وضعیت پایدار خود نرسیده اند، بنابرانی با تداوم حرکت صفحه ها شاهد فعالیتهای لرزه ای در اغلب نقاط ایران بخصوص نواحی کوهستانی هستیم. نقاط مختلف ایران، به دلیل شرایط متفاوت، رفتار لرزه ای مشابه را نشان نمی دهند. در منطقه زاگرس که در واقع منطقه برخورد صفحه عربستان با ایران است، نیروها فشاری است. وجود لایه های شکل پذیری تبخیری چون نمکهای هرمز در این منطقه باعث شده است تا زمین لرزه ها اغلب دوره بازگشتی کوتاه را نشان دهند و در نتیجه به علت فاصله زمانی کوتاه بین رویداد زمین لرزه ها، انرژی انباشته شده در حدی نیست که زمین لرزه های با بزرگی بالا را سبب شود. به این ترتیب زمینلرزه های زاگرس اغلب فراوان، با بزرگی متوسط وبیشتر بواسطه وجود سازنده های تبخیری کم و بدون شکستگی سطحی می باشند.

 

بررسی لرزه خیزی منطقه عمومی بندرعباس و لرزه زمین ساخت منطقه قشم :

     بررسی لرزه خیزی گستره دویست و پنجاه کیلومتری محل زمین لرزه نشان می دهد که بیش از 80 رویداد لرزه ای با بزرگی بیش 5 در یکصد سال اخیر رخ داده است که بزرگترین آنها زمین لرزه 21 مارس 1977م بابزرگی Ms=6.9 در شمال بندرعباس می باشد. بررسی سازوکار کانونی زمین لرزه های اصلی منطقه عمومی بندرعباس در شکل (1) ارائه شده است.از نظر زمین شناسی رومرکز رویداد مهلرزه ای فوق در منتهی الیه شمال صفحه عربستان و لبه جنوبی تغییرشکل زاگرس قرار گرفته است. سازوکارکانونی زمین لرزه راندگی            می باشد(شکل 2).

    از نظر زمین ساختی منطقه قشم جزئی از حاشیه جنوب شرقی ایالت زمین شناختی- زمین ساختی زاگرس را تشکیل داده است.چین خوردگی ها، شکستگی ها و گنبدهای نمکی از ساختارهای مهم تکتونیکی در جزیره قشم می باشند که درشکل ظاهری جزیره قشم تاثیر بسزایی داشته اند. چین خوردگی ها حاصل نیروهای تکتونیکی در فاز نهایی آلپی بوده که بجز تاقدیس گورزین که روند محوری شمال غربی- جنوب شرقی دارد، سایر تاقدیس ها روند تقریبی شرقی- غربی دارند. تنها ناودیس رخنمون یافته در جزیره قشم، ناودیس کوشا بوده که در فاصله تاقدیس های زیرانگ و گورزین قرار گرفته است.مطالب چندانی درباره زمین لرزه های دوره پیش از اسلام در دست نیست و مقدار اندکی هم که درباره لرزه خیزی این منطقه در آن زمان می دانیم بر پایه گواه های باستانشناختی و چند گزارش تاریخی قدیمی استوار است.

داده های شتابنگاری :

    لرزه اصلی زمین لرزه در 11 ایستگاه ازشبکه ملی شتابنگاری کشور ثبت شده است. درشکل 2 موقعیت ایستگاهها ونگاشت برخی از آنها نشان داده شده است.

   پارامترهای جنبش نیرومندزمین شامل بیشینه شتاب، سرعت وتغییرمکان، ریشه میانگین مجذورشتاب (arms )، شدت آریاس ومدت زمان براساس تعریف تریفوناک وبریدی پس ازتصحیح وپردازش شتابنگاشتهای ثبت شده بدست آمده اند(جداول1و2).

    مولفه L ایستگاه Souza (حدود19 کیلومتری مرکزسطحی زلزله) بیشترین شتاب افقی329سانتیمتربرمجذور ثانیه راثبت نموده است. بیشینه سرعت وتغییرمکان نیز دراین ایستگاه به ثبت رسیده است(جدول1).

 در اشکال 3 که به عنوان نمونه آورده شده اند،نگاشت ثبت شده، تبدیل فوریه و نسبت سیگنال به نویز برای مولفه های LوVوT ایستگاه Souza نشان داده شده اند.

   همچنین در شکل 4 منحنی هم­شتاب براساس بیشینه شتاب ثبت شده درهرایستگاه رسم شده است. همانطورکه درشکل دیده می شود، کشیدگی منحنیهای هم­شتاب همخوانی خوبی با سازوکارگسلش مسبب زلزله دارد.  

 

نتیجه گیری :

   این زمینلرزه با بزرگی mb=6.2 بعداز زمینلرزه سال 1977 یکی از بزرگترین زمینلرزه ها در منطقه بندرعباس بوده است. پس­از اعمال تصحیحات­لازم وپردازش سیگنالهای ­ثبت­شده،­ بیشترین ­شتاب­افقی،329 سانتیمتر برمجذور ثانیه در مولفه افقی ایستگاه Souza به ثبت رسیده است. بیشینه سرعت وتغییرمکان نیز دراین ایستگاه  ثبت شده است.

      همچنین منحنی هم­شتاب براساس بیشینه شتاب ثبت شده درهرایستگاه رسم شده است. کشیدگی منحنیهای     هم­شتاب همخوانی خوبی با سازوکارگسل مسبب زلزله دارد.  

 

مراجع :

1- Sarkar, I., SriRam,V., Hamzehloo,H., Khattri,K. (2005). Subevent analysis for the Tabas earthquake of September16, 1978, using near field accelerograms. Physics of the Earthand planetary Interiors 151 (2005) 53-76.

2- Talebian, M., Jacson, J.,(2002). Offset on the Main Recent Fault of NW Iran and implications for the late Cenozoic tectonics of the Arabia–Eurasia collision zone. Geophys. J. Int. (2002) 150, 422–439.

3- Trifunace, M. D., Brady, A. G.(1972). A study on the duration of strong earthquake ground motion. B.S.S.A,62,No.63,581-626.

کلید واژه ها: سایر موارد