تغییرات فیزیکو- شیمیایی در کالبد حوضه آبریز بابل رود

دسته زمین شناسی زیست محیطی
گروه سازمان زمین شناسی و اکتشافات معدنی کشور
مکان برگزاری بیست و چهارمین گردهمایی علوم زمین
نویسنده دکتر محمد تقی ساداتی پور، مهندس فرهاد عربها
تاريخ برگزاری ۱۴ اسفند ۱۳۸۴

چکیده:

حوضه آبریز بابل رود در موقعیت جغرافیایى °۳۶ تا '۴۵/°۳۶ شمالى و ' ۲۰/°۵۲ تا '۵۵/°۵۲ شرقى، در استان مازندران واقع شده که داراى مساحت km۲ ۵۶/۱۵۸۶ مى باشد. در اینجا با استفاده از نرم افزارهاى GIS و بر اساس ۷ شیت نقشه توپوگرافى سازمان جغرافیایى به  شماره هاى (IV، III، II، I)۶۵۶۲ و (III)۶۵۶۳و (II، I)۶۴۶۲ محدوده حوضه آبریز مشخص، و با توجه به مناطق کشاورزى و شهرى و صنعتى موجود در حوضه آبریز و نیز با استفاده از روش استالر پارامترهاى مورفومترى استخراج و بر اساس آنها نقشه هاى دو بعدى و سه بعدى از حوضه آبریز تهیه شد. در نهایت بر مبناى این نقشه ها توسعه هاى آتى براى حوضه   بابل رود پیشنهاد شده است.

 

The Physico-Chemistry Change in Body of <?xml:namespace prefix = st۱ ns = "urn:schemas-microsoft-com:office:smarttags" />Babol۱:PlaceName> Rud۱:PlaceName> Basin۱:PlaceType>۱:place>

 

Abstract:

The Babol Rud basin is in center of Mazandran۱:PlaceName> Province۱:PlaceType>۱:place>. The basin investigated covers in the survey of Iran۱:country-region>; The basin investigated talls in the survey of Iran۱:place>۱:country-region> seven topo-maps NO ۶۵۶۳III, ۶۴۶۲(I,II), ۶۵۶۲(I,II,III,IV). The latitudinal and longitudinal extent of the basin talls between ۳۶°,۰۰ and ۳۶°, ۴۵'N to ۵۲°,۲۰' and ۵۲°,۵۵'E.

Quantitative & qualitative analysis of morphometric variables such as number of segments (Nu), length of the segments (Lu), area (Au), lenth of the basin (L), circularity ratio (Rc), Elongation Ratio (Re), Laminascate (K), Density (D), Frequency (F), Texture (T), Texture Ratio (Tu), Dissection Index (DI), Relative Relief (RR), Relief Ratio (Rh), Ruggedness Number (Rn) and Gradient (G) reveals that the best located in the basin for Agriculture, Industrial, Civil, Urban & Rural development are give in area percentages.

مقدمه:

توسعه بهره برداری از منابع اقتصادی، و استحصال منابع زیر زمینی و مواد خام جهت استفاده در صنایع و تکنولوژی مدرن بدون رعایت استانداردهای زیست محیطی، موجب بی نظمی و عدم تعادل یکنواخت در پدیده های محیط زیست گردیده است. جهت رسیدن به پهنه بندی های دقیق و توسعه در محورهای کلان نه تنها باید حد و مرز اکوسیستم های فعال موجود را شناخت، بلکه باید کلیه پارامترهای مؤثر بر تغییرات محیط را در نظر گرفت. در این خصوص شناخت هرچه بیشتر ساختمان درونی و بیرونی زمین توسط علوم محیط شناسی توسط تغییرات سطح زمین که مهمترین عامل تأثیر گذار در ریخت شناسی زمین به حساب می آید، امکان پذیر است. به همین منظور در این مطالعات عوامل مورفومتری، ژئومتری و هیدرولوژی بر اساس روش استالر، بر روی حوضه آبریز بابل رود انجام پذیرفته است.

 

روش تحقیق:

این تحقیق از روی 7 شیت نقشه های توپوگرافی سازمان جغرافیایی در مقیاس 50000/1 به  شماره های        (IV، III، II، I)6562 و (III)6563و (II، I)6462 بر اساس روش استالر که مبتنی بر اندازه گیری و محاسبه 24 پارامتر، مساحت گرید((Au، محیط گرید(Pu)، طول مستقیم بلند ترین آبراهه(Lb)، ضریب کشیدگی(Re)، ضریب مدوری(Rc)، فاکتور شکلی حوضه((Ff، ضریب لامینسکت(K)، دانسیته آبراهه(Du)، فرکانس حوضه(Fu)، بافت نسبی(Tu)، بافت((T، شماره آبراهه((N، طول آبراهه(L)، مجموع شماره آبراهه ها(∑N)، مجموع طول آبراهه ها(L∑)، بلندترین ارتفاع گرید((Z، پایین ترین ارتفاع گرید(z)، بلندترین ارتفاع آبراهه(Ho)، پایین ترین ارتفاع آبراهه(He)، برجستگی حوضه(RR)، دانسیته(G)، ضریب ناهمواری حوضه(DI)، ضریب برجستگی(Rh)، عدد زمختی(Rn) و با استفاده از نرم افزار ArcGIS اندازه گیری شده و سپس محاسبات لازم صورت پذیرفته است، که از این طریق می توان کلیه عوارض و پدیده ها را شناخته و به رابطه آن ها با زندگی انسان پی برده و مطابق با علوم و فنون روز از زمین استفاده مطلوب نمود. سپس با تهیه نقشه های دو بعدی و سه بعدی از حوضه آبریز و در نظر گرفتن الزامات توسعه، محدوده و جهت توسعه آتی حوضه را پیش بینی نموده ایم.

 

نتایج:

بر اساس نقشه های بدست آمده از 56/1586 کیلومتر مربع مساحت حوضه km2 42/1026 را باغات و km2 61/7 را کشاورزی و km2 21/62 را مناطق مسکونی تشکیل می دهد.

§    بر اساس مقادیر بدست آمده برای Du میزان آبدهی در مناطق مرتفع خوب است در حالی که حوضه مورد مطالعه در کل دارای آبدهی ضعیف است و برای کارهای عمرانی از جمله سد سازی مناسب نمی باشد. و  مقادیر Fu نیز آنرا تأیید می کند.

§    مقادیر Rc نشان دهنده مدوری حوضه می باشد و مقادیر بدست آمده برای K و Ff مهر تأییدی بر این مدعا هستند. در نتیجه حوضه آبریز بابل رود محل مناسبی برای تجمع آلاینده های زیست محیطی می باشد.

§    با توجه به مقادیر بدست آمده برای G که بیشترین درصد آنها بین صفر تا 4/. است به نفوذپذیری بالای خاک و پوشش گیاهی خوبی که در منطقه وجود دارد پی می بریم. البته باید اذعان نماییم که این مورد حالت استثناء می باشد.

§         مقادیر T عمدتاً بالاتر از 8/0 هستند که نشانه تراکم بالای هیدرولوژیکی در منطقه می باشد.

با توجه به نقشه های تلفیقی حاصل شده جهات توسعه برای توسعه کشاورزی و توسعه شهری و روستایی بصورت زیر پیشنهاد می گردد.

منابع

 

-اطلس منابع آب ایران، 1369 گزارش هیدورلوژی ، معاونت بهره برداری و مدیریت منابع آب ایران دفتر برنامه ریزی و تلفیق اطلاعات، جلد

-بررسی زمین شناسی- مهندسی توپوگرافی، مرداد 1370 زمین شناسی عمومی و زمین ساخت و لرزه زمین ساخت ،وزارت نیرو جلد اول

-پروژه مطالعه جامع محیط زیست استان مازندران، سازمان حفاظت محیط زیست، اسفند 1372

-دربان آستا نه قوچان عتیق-ز- 1382. پایان نامه کارشناسی ارشد آلودگی و حفاظت محیط زیست دریا ،دانشکده علوم و فنون دریایی، دانشگاه آزاد واحد تهران –شمال

-دکتر علی درویش زاده ،1370زمین شناسی ایران

-رفاهی، ح ، ق، 1378، فرسایش آبی و کنترل آن، انتشارات دانشگاه تهران ، ، چاپ دوم

-سازمان صنایع و معادن – زمستان 1378 – سیمای صنعت مازندران

-سازمان طرح برنامه و بودجه آب کشور 1378 منابع آبهای زیرزمینی حوضه آبریزمند، شرکت مهندسین مشاور- جاماب

-مهدوی ، م ، 1378 ،‌هیدرولوژی کاربردی، انتشارات دانشگاه تهران،  جلد 2

-مطالعات سنتز طرح جامع توسعه کشاورزی و منابع طبیعی استان مازندران 1379- اقلیم و هواشناسی، جلد 1 مهندس احمد دهقان و گروه مهندسین مشاور.

-مطالعات سنتز طرح جامع توسعه کشاورزی و منابع طبیعی استان مازندران 1379-ارزیابی منابع آب و خاک جلد 2

- اطلس جامع زیست محیطی منابع آلاینده حوضه آبریز استان مازندران در سامانه اطلاعات جغرافیایی (GIS). معاونت پژوهشی دانشگاه علوم پزشکی مازندران، تابستان 1383.

20-Chorley.RJ.1966. The application of statistical methods to geology. Essays in geomorphology (Ed. Dury, G.H), Heinemann. London, pp.227-387.

21-Chorley, RJ. 1957. Climate and geomorphplogy. J. Geol., 65 pp.628-638.

22-Doorkamp, J.C. and King, C.A.M. 1971. Numerical analysis in Geomorphology. ST. Martins press. New york..

23-Gardiner, V. and Park, C.C. 1978. Drainage basin morphometry Review and Assessment. Progress in physical geography. 2, pp. 1-35.

24-Gardiner, V.1982. drainage basin morphometry: Quantitative analysis of drainage basin from. Perspectives in Geomorphology (Ed. Sharma, H.S.), 2 , pp. 107-142.

25-Ghosh, D.K, 1981. Geomorphology of ravi basin in northwest Himalaya and. Environmental monagment. Perspectives in Geomorphology, 3 pp, 53-84.

26-Giusti, E.V. and Schneider, W.J. 1963. The distribution of branches in river networks. (in tropical and geometric study of drainage networks. S.E.Ch ta nagpur region, India. Ed. Sing, S. and Updhyaya, D.P. 1982, Perspectives in Geomorphology, Vol, II, Concept publishing co., New dehli).

27-Gregory, K,J. and Walling, D.E. 1973 Drainage basin from and process London Edward Arnold.

28-Gregory, R.J. 1976. Drainage networks and climate. In Geomorphology and climate, Ed. Derbyshire, E., Jhon Willey and Sons, London, pp. 289-310.

29-Strahler, A.W. 1964, Quantitative geomorphology of drainage basins and channel network. Handbook of Applied Hydrology, Megrow Hill Book co., pp.39-76(IV).

30-Horton, R.E.1945, Erosion, development of stream and their drainage basin, Hydrophysical approach toquantitative morphologh. Bull. Geol. Soc. Amer, 56. pp.257-370 (in drainage basin morphology, Ed. Schumm, S.A., Benchmark papers in Geology, 41, 1977).

31-Strahler, A.N. 1952. Hypsometric (area- alitiude) analysis of erosional topography. Bull. Geol. Soc. Amer., 63, pp. 1117-1142.

کلید واژه ها: مازندران