مطالعه پتروگرافی و پترولوژی سنگهای آتشفشانی کرتاسه در جنوب نایین

دسته پترولوژی
گروه سازمان زمین شناسی و اکتشافات معدنی کشور
مکان برگزاری اولین همایش سالانه انجمن زمین شناسی ایران
نویسنده بابک وهابی مقدم
تاريخ برگزاری ۰۴ شهریور ۱۳۷۶
منطقه مورد مطالعه در 20 کیلومتری جنوب نائین و 115 کیلومتری شرق اصفهان واقع گردیده و مساحتی بالغ بر 900 کیلومتر مربع را اشغال می نماید. این منطقه از لحاظ زمین شناسی دارای تنوع سنی و سنگ شناختی زیادی بوده، ولی عمده بیرون زدگی سنگها مربوط به ولکانیکهای کرتاسه می باشد که به صورت بین چینه ای با سنگهای رسوبی حاوی فسیل قرار گرفته اند. عمده سنگهای رسوبی همراه با ولکانیکهای آهک بوده که در کرتاسه زیرین حاوی فسیل اربیتولین و در کرتاسه بالایی حاوی گلوبوترونکانا می باشد.
جهت مطالعات پتروگرافی و پترولوژی سنگهای آتشفشانی بیش از 150 مقطع نازک مورد مطالعه دقیق قرار گرفته همچنین 13 نمونه از سنگها مورد تجزیه شیمیایی قرار گرفت.
جهت نامگذاری گدازه های آتشفشانی از روش شیمیایی و نورماتیو استفاده شده است که بر اساس طبقه بندیهای شیمیایی لوباس(1985)، کاکس و بل (1979) شامل آندزیت بازالتی، آندزیت، تراکی آندزیت، داسیت و ریولیت می باشد. همچنین در منطقه مقدار زیادی سنگهای آذر آواری موجود می باشد که در برخی از نقاط تحت تاثیر یک توده نفوذی گرانیتوئیدی با سن احتمالی الیگو میوسن دگرگون شده و تبلور مجدد حاصل کرده اند. شدت دگرگونی بندرت به حد رخساره هورنبلاند هورنفلس می رسد.
سنگهای آذرآواری بصورت توف و برش ولکانیک دیده می شوند و براساس طبقه بندی پتی جان و همکاران عمدتاٌ جزو توفهای قطعه سنگ دار و بلورین قرار می گیرند.
از لحاظ فراوانی، سنگهای آذرآواری بیشتر از گدازه بوده و همچنین از لحاظ پتروگرافی سنگهای اسیدی از دیگر سنگها فراوانتر می باشند.
بررسی نتایج شیمیایی حاصل از تجزیه این سنگها نشان دهنده این واقعیت می باشد که این سنگها از لحاظ K2O فقیر می باشند و در دیاگرام K2O در مقابل Na2O نسبت کمتر از یک بوده و لذا در محدوده سری سدیم دار قرار می گیرند.
میزان SiO2 در این سنگها بین 56/48 درصد در آندزیتها تا 75/82 درصد در ریولیت ها متغیر است و نسبت
Mg.100/MgO+FeO بین 9/95 تا 73/68 درصد متغیر است.
انتقال نقاط معرف ترکیب شیمیایی سنگهای آتشفشانی کرتاسه بر روی دیاگرامهای AFM کونو 1986 T.A.S میدل موست 1991 و Fe*O/Mg میاشیرو 1974 نشان می دهد که این سنگها در قلمرو سری کالکو الکالن قرار می گیرند.
جهت بررسی تغییرات عناصر اصلی و تحول آنها از نگاره های تغییر هارکر 1909 و تورنتون و تاتل 1960 استفاده شد.
بررسی نگاره های تغییر در سنگهای آتشفشانی کرتاسه حاوی این نکات می باشد که اولاٌ تغییرات MgO در مقابل SiO2 نشان دهنده تبلور بخشی کلینوپیروکسن در ماگمای آندزیتی بازالتی بوده و تولید ماگمایی با ترکیب آندزیتی و داسیتی نموده است.
ثانیاٌ در این نگاره ها جدایش ترمهای اسید (ریولیت) از ترمهای بازیک (آندزیت بازالتی) مشخص بوده که به صورت یک انقطاع بر روی نگاره ها مشاهده می گردد.
این انقطاع می تواند بیانگر این مسئله باشد که سنگهای اسیدی منطقه حاصل تفریق ماگمای آندزیتی نبوده، بلکه می توانند ناشی از ذوب بخشی پوسته قاره ای باشند که این مسئله توسط روابط صحرایی نیز تایید می گردد بدین صورت که ریولیتها بر روی تمامی سنگهای آذرین قبلی قرار می گیرند و آنها را می پوشاند. بنابراین ماگمای اصلی منطقه احتمالاٌ ماگمای آندزیتی بازالتی بوده که این ماگما میتواند ناشی از آبگیری پوسته اقیانوسی فرورو در زیر یک پوسته قاره ای باشد. این ماگما توانسته است سنگهای پوسته را تا حد ذوب بخشی داغ گرداند و نقطه ذوب آنها (اتکتیک) بصورت مایعات ریولیتی راه خود را به سطح زمین باز نمایند.
بررسی پتروگرافی و ژئوشیمی این سنگها گرچه از یک الگوی تکتونوماگمایی فرورانش حمایت می کند ولی بدلیل اینکه اطلاعات ما از ولکانیسم مزوزوئیک در دیگر نقاط ایران کامل نیست بطور قطع نمی تواند مورد تایید قرار گیرد.

کلید واژه ها: سایر موارد