بررسی ویژگیهای زمین شناسی مهندسی منطقه درگهان جزیره قشم

دسته زمین شناسی مهندسی
گروه سازمان زمین شناسی و اکتشافات معدنی کشور
مکان برگزاری بیست و ششمین گردهمایی علوم زمین
نویسنده محمد رضا نیکودل- مجتبی حیدری-ماشاء الله خامه چیان
تاريخ برگزاری ۰۴ شهریور ۱۳۷۶
جزیره قشم بزگترین و پرجمعیت ترین جزیره خلیج فارس است که در گذرگاه دریایی استراتژیک خلیج فارس و دریای آزاد قرار گرفته است. مساحت این جزیره با توجه به جزر و مد بین 1500 تا بیش از 1600 کیلومتر مربع تغییر می نماید. این جزیره از دشتهای وسیع و ارتفاعاتی که حداکثر بلندی آن 397 متر نسبت به سطح دریا است تشکیل یافته است. کرانه خاوری، جنوب باختری و باختر جزیره تا فواصل نسبتاٌ زیاد کم عمق بوده و عمیق ترین منطقه دریا در اطراف جزیره قشم در کرانه جنوب شرقی می باشد.
از نظر زمین شناسی جزیره قشم در انتهای جنوب خاوری نوار زاگرس و در واحد مورفوتکتونیکی سرزمین پست خلیج فارس - بین النهرین قرار دارد. بیرون زد سازندهای زمین شناسی در چین های جزیره قشم شامل رسوبات نئوژن است که قدیمیترین آن سازند مارنی و ماسه سنگی آغاجاری می باشد. رسوبات دریایی کواترنر بصورت دگرشیب بر نهشته های فوق از سنگ بستر قرار گرفته است. دشتهای ساحلی نیز از رسوبات نرم گل و تبخیری مربوط به جریانهای جزر و مد و در مواردی از لوماشل ساحلی که توسط ملات آهکی سخت گردیده پوشیده شده اند.
ژئومورفولوژی جزیره قشم با توجه به دشت ها و ارتفاعات جداکننده و همچنین عمق دریا بطور مستقیم تاثیر زیادی در جایابی و پیشنهاد اولیه محلهای احتمالاٌ امکان پذیر جهت احداث تاسیسات مختلف در این جزیره و سواحل اطراف آن را دارد. خشکی های اصلی جزیره از نظر مورفولوژی عمدتاٌ تحت تاثیر رخساره رسوبات تشکیل دهنده اکثراٌ مارن، مارن سنگ و ماسه سنگ و زمین ساخت آنها می باشد. از نظر مورفولوژی رسوبات فوق با توجه به خواص فیزیکی و شیمیایی چهره های متفاوتی را بخود گرفته اند. ساختارهای تکتونیکی که عمدتاٌ از نوع گسل نرمال هستند تاثیر زیادی در ژئومورفولوژی منطقه و ایجاد شکلها و تغییرات ارتفاعی در فواصل کم داشته اند.
با توجه به اعلام جزیره قشم به عنوان منطقه آزاد تجاری و عنایت دولت جمهوری اسلامی به گسترش اقتصادی این جزیره سازه های مختلفی اعم از مسکونی، تجاری، صنعتی در مناطق مختلف این جزیره در حال ساخت بوده و یا در آینده ساخته خواهد شد. به همین منظور شناسایی رفتار زمینهای این جزیره در مقابل سازه های ساخته شده ضروری به نظر می رسد.
بررسی انجام شده بیشتر در بخش شمال شرقی و شرق جزیره که بیشترین سازه ها در آن نواحی در حال ساخت می باشد متمرکز شده است پس از انجام عملیات حفاری و انجام آزمایشات صحرایی (نفوذ استاندارد، بارگذاری با صفحه و اندازه گیری سختی سنگها در محل) و آزمایشگاهی (دانه بندی خاکها، حدود اتربرگ، مقاومت تک محوری خاک و سنگ، مقاومت سه محوری خاک و سنگ، برش مستقیم خاک، تورم خاک، تحکیم و...) و بررسیهای زمین شناسی صحرایی با توجه به گسترش سازندهای مارنی و مساله ساز بودن این سازه ها می توان زمینهای این منطقه را از نظر زمین شناسی مهندسی و ارتباط آنها با سازه های عمرانی در سه گروه بشرح زیر جای داد:
الف- مناطقی که خارج آب بوده و کمتر تحت تاثیر امواج دریا و نوسانات آبهای زیرزمینی قرار می گیرند.
ب- مناطق ساحلی که مرتباٌ تحت تر و خشک شدن آب دریا قرار می گیرند.
ج- زمین های بازیافتی
بررسیهای انجام شده نشان می دهدکه:
گروه اول از نظر سازه ای در صورتی که اصول اولیه طراحی پی مراعات گردد هیچ مشکلی نخواهند داشت.
در مناطق گروه دوم که خود به دو بخش سست و سخت تقسیم می گردند در بخش سخت هیچ مشکل مقاومتی و نشست سازه ای با توجه به سازه های ساخته شده و در حال ساخت مشاهده نمی گردد. اما برای سازه های سنگین باید مطالعات بیشتری انجام پذیرد. در بخش سست این زمینها باید سازه ها با دقت بیشتری ساخته شوند و از پی های مناسب مناطق سست استفاده گردد.
گروه سوم که زمینهای بازیافتی می باشند در صورتیکه بازیافت آنها در مناطق سخت انجام شده باشد و ضخامت خاکریزی نیز قابل ملاحظه نباشد مشکلی نخواهند داشت در غیر اینصورت نیازمند توجه بیشتری خواهند بود.

کلید واژه ها: جزیرهقشم خلیجفارس مورفولوژی زمینشناسیمهندسی زمین شناسی مهندسی هرمزگان