چینه نگاری و زیست چینه ای مرز پرمین_ تریاس در ناحیه اسفه شمال شرق شهرضا(ایران مرکزی)

دسته چینه شناسی و فسیل شناسی
گروه سازمان زمین شناسی و اکتشافات معدنی کشور
مکان برگزاری بیست و پنجمین گردهمائی علوم زمین
نویسنده محمد رضا پرتو آذر
تاريخ برگزاری ۰۲ اسفند ۱۳۸۴

چکیده: برش چینه شناسی اسفه در ۱۸ کیلومتری شمال شرق شهرضا و ۶۵ کیلومتری جنوب اصفهان قرار گرفته است. هدف از این مطالعه بررسی لیتواستراتیگرافی ٬  زیست چینه ای و چگونگی وضع قرار گرفتن مرزهای پرمین _ تریاس همچنین سن زمین شناسی آنها می باشد. در مطالعه زیست چینه ای این برش وجود فسیل های شاخص از فورولینیدها نظیر فسیل های زیر ملاحظه شده است که دارای کیفیت بالایی نسبت به جاهای دیگر است .
Verbeekina  verbeeki, Sumatrina annae, Afghanella schenchi , Yangchienia iniqua Eoparafusulina shengi.
در این مطالعه تغییر سن زمین شناسی در عضو ۳ سازند سورمق و همچنین تغییرات لیتولوﮊی که در همردیف سازند همبست وجود دارد ٬ مورد بحث قرار گرفته است.
 
Stratigraphy and Biostratigraphy of Permian-Triassic Boundary in Esfeh area. N.E Shahreza ( central Iran)
 
Abstract:
 
The stratigraphic section of Esfeh is located at ۱۸ km North-east section of Shahreza and ۶۵ km south of Esfahan. The aim of this study is to consider the lithostratigraphy , biostratigraphy and how to settle the Permian-Triassic boundary, also the geochronology of them. The biostratigraphic study of this section indicates the existence of index Fusulinidae with the high quality of other palces, for instance: Verbeekina verbeeki, Sumatrina annae, Afghanella schenki, Yangchienia iniqua, Eoparafusulina Shengi.
In this study the Geochronological change of the member ۳ of the Surmagh Formation and also lithoiogical changes of the Hambast Formation equivalent in this section are discussed.

چینه نگاری و زیست چینه ای مرز پرمین_ تریاس در ناحیه اسفه شمال شرق شهرضا(ایران مرکزی)
 
◊◊◊◊
محمد رضا پرتو آذر٬حسین پرتو آذر
دانشجوی کارشناسی ارشد٬ واحد علوم و تحقیقات٬ دانشگاه آزاد اسلامی
سازمان زمین شناسی و اکتشافات معدنی کشور
 
◊◊◊◊
 
چکیده: برش چینه شناسی اسفه در 18 کیلومتری شمال شرق شهرضا و 65 کیلومتری جنوب اصفهان قرار گرفته است. هدف از این مطالعه بررسی لیتواستراتیگرافی ٬  زیست چینه ای و چگونگی وضع قرار گرفتن مرزهای پرمین _ تریاس همچنین سن زمین شناسی آنها می باشد. در مطالعه زیست چینه ای این برش وجود فسیل های شاخص از فورولینیدها نظیر فسیل های زیر ملاحظه شده است که دارای کیفیت بالایی نسبت به جاهای دیگر است .
Verbeekina  verbeeki, Sumatrina annae, Afghanella schenchi , Yangchienia iniqua Eoparafusulina shengi.
در این مطالعه تغییر سن زمین شناسی در عضو 3 سازند سورمق و همچنین تغییرات لیتولوﮊی که در همردیف سازند همبست وجود دارد ٬ مورد بحث قرار گرفته است.
 
Stratigraphy and Biostratigraphy of Permian-Triassic Boundary in Esfeh area. N.E Shahreza ( central Iran)
 
Abstract:
 
The stratigraphic section of Esfeh is located at 18 km North-east section of Shahreza and 65 km south of Esfahan. The aim of this study is to consider the lithostratigraphy , biostratigraphy and how to settle the Permian-Triassic boundary, also the geochronology of them. The biostratigraphic study of this section indicates the existence of index Fusulinidae with the high quality of other palces, for instance: Verbeekina verbeeki, Sumatrina annae, Afghanella schenki, Yangchienia iniqua, Eoparafusulina Shengi.
In this study the Geochronological change of the member 3 of the Surmagh Formation and also lithoiogical changes of the Hambast Formation equivalent in this section are discussed.
 
 
◊◊◊◊
مقدمه : برش چینه شناسی اسفه در 5 کیلومتری جنوب شرق شاهزاده علی اکبر و 18 کیلومتری شمال شرق شهرضا و 65 کیلومتری جنوب اصفهان قرار دارد . مشخصات جغرافیایی آن از قاعده برش دارای طول جغرافیاییE:51̊ , 57' و عرض جغرافیایی N:32˚, 7',30" می باشد . این برش شامل توالی رسوبی سازند های سورمق٬ آباده همردیف جلفا و همبست همردیف آلی باشی به سن پرمین و به ضخامت حدود860 متر می شود . لایه های پرمین میانی همردیف سازند سورمق ٬برروی لایه های اربیتولین دار کرتاسه زیرین به وسیله گسل رانده شده است . عملکرد این گسل برونزد لایه های سورمق را در این برش از عضو 2 سورمق که دارای چرت فراوان است باقی گذارده است . ویژگی های لیتو استراتیگرافی مخصوص به خودی که ردیف رسوبی روی سازند آباده در این برش نشان می دهد٬ لزوم پیشنهاد سازند شهرضا همردیف سازندهای آلی باشی و همبست را تایید می نماید . لازم به ذکر است که این برش به طور کامل و دقیق اندازه گیری و نمونه برداری شده است . بررسی و مطالعه زیست چینه ای که روی نمونه های برداشت شده از برش چینه شناسی اسفه انجام شد مرز پرمین _ تریاس را پیوسته و بدون وقفه نشان می دهد .
 
 
نقشه زمین شناسی منطقه
 
◊◊◊◊
 
بحث :ردیف رسوبی پرمین در برش اسفه شامل سازندهای سورمق٬ آباده و همبست به ضخامت 860 متر می باشد :
1-     سازند سورمق از نظر تغییرات لیتولوﮊی به 3 عضو تقسیم شده است ( تراز 1974) .در برش اسفه فقط عضو 2 سورمق برون زد دارد که در اثر گسل برروی رسوبات Orbitoline دار کرتاسه رانده شده است .
1-1 لیتولوﮊی عضو 2 از سازند سورمق:
در برش اسفه ضخامت عضو 2 حدود 310 متر و شامل ماسه سنگ آهکهای خاکستری با لایه بندی متوسط و دارای چرت فراوان می باشد . عضو 2 سازند سورمق شامل میکروفسیل های شاخص ذیل می باشد:
Verbeekina verbeeki, Sumatrina annae, Afghanella schencki, Neoendothyra reicheli, N.broenninanni, Eoparafusulina shengi, Yangchienia iniqua, Codonofusiella sp., Chusenella sp.
فسیلهای فوق در عضو 2 سازند سورمق سن Guadalupian بالایی را نشان می دهند .
2-1 لیتولوﮊی عضو 3 از سازند سورمق:
عضو 3 سازند سورمق به ضخامت 120 متر شامل سنگ آهک خالص با لایه بندی متوسط و نمای ظاهری کرم تا خاکستری رنگ٬ به طور پیوسته در زیر سازند آباده قرار گرفته است . عضو 3 سازند سورمق شامل میکروفسیل های شاخص ذیل می باشند :
Dagmarita chanakchiensis, frondina permica , Ichtyolaria nessenensis, Pachyphloia iranica, Paraglobivavulina mira, Cryptoseptida anataliensis, Reiehelikna sp.
فسیلهای فوق در عضو 3 سازند سورمق سن Julfian   رانشان میدهد. آقای تراز (1974)   سن عضو 3 سازند سورمق را Guadalupiane معرفی کرده است و آقای باغبانی (1370) عضو 3 سازند سورمق را جزء سازند آباده منظور کرده است .
2-     سازند آباده ٬ همردیف سازند جلفا ٬از نظر تغییرات لیتولوژی به دو عضو (4و5) تقسیم        می شود .
1-2 لیتولوژی عضو 4 سازند آباده :
در برش اسفه ضخامت عضو 4 سازند آباده حدود 300 متر شامل لایه های بین لایه ای از سنگ آهک شیل و مارن به رنگ خاکستری تیره٬ نازک لایه تا متوسط و در قسمت بالا همراه با ندول هایی از چرت سیاه رنگ است . این عضو همردیف گنشیک (Gnishik) درارمنستان و لایه های سیل گرد ( کوه الی باشی ناحیه جلفای ایران ) می باشد.
2-2 لیتولوژی عضو 5 سازند آباده:
ضخامت عضو 5 سازند آباده در برش اسفه حدود 80 متر٬ شامل سنگ آهک کلیف مانند با لایه بندی متوسط خاکستری تا خاکستری تیره همراه با ندول های چرت سیاه رنگ می باشد.این عضو همردیف خاچیک  (khachik)در ارمنستان و لایه های شامار ( کوه الی باشی ناحیه جلفای ایران ) می باشد . میکروفسیل های سازند آباده عبارتند از :
Discospirella minima, Discospirella plana, Frondina permica, Dagmarita chanakchiansis, Pachyphloia iranica, Paraglobivavulina mira, Hemigordius ovata, Sphaerulina excessa, Staffella sphaerica, Baisalina pulchra, Agathammina subfusiformis, Mizzia velebitana.
فسیل های فوق نشانگر آشکوب Julfian می باشند.
3-     سازند شهرضا همردیف سازندهای همبست و الی باشی می باشد ولی از نظر تغییرات رخساره ای و افزایش کربنات کلسیم ( بخصوص در عضو 6 این سازند که کاملا با آنها تفاوت دارد ) و کاهش شیل و مارن٬ لذا این واحد سنگی در این ناحیه به نام سازند شهرضا پیشنهاد می شود. سازند شهرضا از نظر رخساره رنگی به دو عضو 6 به رنگ خاکستری روشن و عضو 7 به رنگ قرمز تا ارغوانی تقسیم می شود .
1-3 لیتولوژی عضو 6 سازند شهرضا:
دارای ضخامتی حدود 20 متر با لایه بندی متوسط و موجی به رنگ خاکستری روشن همراه با براکیوپودهای زیر می باشد:
Araxilevis intermedius ( Abich ) , Orthtina eusarkos ( Abich ) , Orthotetina peregrine ( Abic ).
2-3 لیتولوژی عضو 7 سازند شهرضا:
این عضو دارای ضخامت حدود 30 متر از سنگ آهک قرمز رنگ تا ارغوانی با لایه های متوسط و موجی شکل همراه با آمونوئید و آمونیت می باشد . سن Dorashamian  حدود 10 متر بالاتر از قاعده این عضو با ظهور فسیل Phisonites و انتهای آن با فسیل Paratirolites مشخص می شود . رسوبات تریاس به طور پیوسته روی آشکوب Dorashamian قرار می گیرد.
وجود ماکروفسیلهایVermicular lst.وClaria bedو همچنین کنودونتهایH.parvus,Hindeodus typicalis   نشانگر آشکوب Scythian می باشد . علت نبود میکروفسیل در سازند شهرضا به ویژه فوزولینیدها مربوط به پدیده Mass extinction در مرز پرموتریاس می باشد.
 
◊◊◊◊
نتیجه گیری :
 
1-      وجود فسیل های شاخص آشکوب Julfian  در عضو 3 سازند سورمق نشاندهنده سن Julfian می باشد.
2-      تغییرات لیتواستراتیگرافی شدید و افزایش کربنات کلسیم و کاهش شیل و مارن در رسوبات همردیف سازند همبست در این ناحیه٬ لزوم پیشنهاد نامگذاری سازند شهرضا را ایجاب      می نماید.
3-      سازندهای شهرضا ٬همبست و الی باشی پس از بسته شدن دریای تتیس در اواخر Julfian  به صورت گودال ( Trough ) باقی مانده و رسوبات Jolfian, Dorashamian بالایی را به وجود آورده است .
4-      رسوبات تریاس ( سازند الیکا ) به طور پیوسته (Comformeble) روی رسوبات Dorshamian قرار گرفته است .
5-      در مطالعه مرز پرمین _ تریاس پدیده Mass extinction در قاعده سازند شهرضا ( Shahreza f.) کاملا مشهود است .
 
◊◊◊◊
منابع فارسی :
 
1-   خسرو تهرانی ٬ خسرو ( 1370): میکروپالئونتولوژی کاربردی : موسسه انتشارات و چاپ دانشگاه تهران ٬ شماره انتشارات 2114. 335 صفحه .
2-   پرتو آذر ٬ حسین (1374): زمین شناسی ایران سیستم پرمین درایران : انتشارات سازمان زمین شناسی کشور ٬ طرح تدوین کتاب ٬ شماره 22 ٬ 316 صفحه.
◊◊◊◊
 
References:
1-      Abich, O.w,H.Von.,1978.Geologische Forschungen in den kaukasischen Landern. Thil 1,Eine, Bergkalkfauna aus der Araxes-Enge bei Djoulfa in Armenien: A: Holder,wein.
2-      Asserto,R.,1963.The Paleozoic Formations in central Elburz( Iran ) preliminary note: Riv.Ital.Paleont.Stratiger.V.69.N.4,PP.503-543.
3-      Bando Y.,1979.Upper Permian and Lower Triassic Ammonoids from Abadeh,Central Iran,Mem.fac.Educ.,kagawaUniv., II,Vol.29, No.2,pp.103.138.
4-      Bozorgnia,F.,1973.Paleozoic Forminiferal Biostratigraphy .f Central and East Alborz mountains, N.I.O.C. Geological Labratories, Publication No4.
5-      Fantini Sestini,N.,1965a.The upper Djadjerud and Lar Velleys ( North Iran ),II.Paleontology; bryozoans,brachiopods and mollusks from Ruteh Limestone ( Permian ): Riv.ital.Paleont.Stratigr.,V.71,N.1,P.13-108.
6-      Glaus,M.,1964.Trias und oberperm im Zentralen Elburs ( Persien ): Eclog.geol.Helv., V.57,n.2,PP.497-508.
7-      Isii,K.,Okimura,Y.,and Ichikawa,K.,1985.Notes on Tethys Biogeography with Reference to Middle Permian Fusulinaceans.In; Thethys,paleogeography and
8-       Paleobiogeography From Paleozoic to Mezozoic, Edited by k.Nakazawa and J.M.Dickins, PP.139-155,Tokai Univ.press,Tokyo,Translated by Monibi,s.
9-      Lys M., Stampfli G.,& Jenny,J.,1978.Biostratigraphie du carbonifer et du Permian de ĽElbourz oriental ( Iran du NE)., note de lab de paleont de Ľuniv.de Geneve,N.10.
10-   Nakamura & Shimizu,D.& Zhuo-ting 1985. Permian paleobigeography of Brachiopids based on the faunal provinces, PP.185-197.Tokai university press.Tokyo.
11-   Ruzhentsev,V.E.,and Sarycheva,T.G.,(ed),1955) Razvitismena morskikh organismov na rubezhe Paleozoja i mesozoja: Trudy paleont.Inst.,V.108.
12-   Taraz et al.,1981 (Iranian-Japanese Reasearch Group) The Permian and the lower Triassic systems in Abadeh Rejion, central Iran.
13-   Teichert,Kummel B., and Sweet,W.,1973 permian Triassic strata,kuh-e-AliBashi,Northwestern Iran, Boll.Mus.Comp.Zool.,V.145,N.8,PP.359-472.
 
 
 
 
 
 
 

کلید واژه ها: اصفهان