تفسیر محیط رسوبگذاری سازند شوریجه (کرتاسه تحتانی) در شرق حوضه کپه داغ

دسته رسوب شناسی و زمین شناسی دریایی
گروه سازمان زمین شناسی و اکتشافات معدنی کشور
مکان برگزاری پنجمین گردهمائی علوم زمین
نویسنده سیدرضا-موسوی حرمی
تاريخ برگزاری ۲۲ فروردین ۱۳۶۶
در اواسط دوره تریاس، با بسته شدن دریای هرسینین در شمال ایران و اتصال پهنه های توران و ایران به یکدیگر، حوضه رسوبی کپه داغ تشکیل گردید. از دوره ژوراسیک تا میوسن، رسوبگذاری در این حوضه تقریباٌ ادامه داشته که توسط توالی های پبشروی و پسروی در این منطقه مشخص می گردد. این رسوبات در اواخر میوسن (اواخر مراحل کوهزائی آلپ) چین خورده و تشکیل تاقدیس ها و ناودیس هایی را داده است.
در اواخر ژوراسیک، دریای اپی کانتینانتال از شرق به طرف غرب پسروی کرده و تا کرتاسه تحتانی (اشکوب نئوکومین) ادامه داشته است. حاصل این پسروی، رسوبات قرمز رنگ و ضخیم سازند شوریجه است که از شرق به غرب افزایش می یابد. مطالعات تفصیلی سازند شوریجه موید این است که این رسوبات در محیط های رودخانه ای بر جای گذاشته شده اند.
بر اساس مطالعات بافتی و ساختمان های رسوبی موجود در رسوبات سازند شوریجه، می توان این توالی را به دو بخش تقسیم نمود. بخش تحتانی این توالی از رسوبات دانه درشتی (کنگلومرا، ماسه سنگ دانه درشت پیل دار) تشکیل شده است که در رودخانه های بریده بریده بر جای گذاشته شده اند. این رودخانه ها معمولاٌ در نزدیکی منشاء جائیکه شیب ناحیه زیادتر است، وجود دارد. رسوبات بخش فوقانی این توالی دانه ریزتر (ماسه سنگ، سیلتستون و شیل) بوده و در رودخانه های مئاندری رسوب کرده اند. این رودخانه ها بیشتر در مناطقی وجود دارند که شیب ناحیه کمتر و رسوبات آنها دانه ریزتر است.
اختصاصات بافتی و ترکیب کانی شناسی دانه های تشکیل دهنده سنگ های سازند شوریجه حاکی از آن است که آنها از سنگ های رسوبی قدیمه ای که در قسمت جنوب و جنوب غربی منطقه مورد مطالعه قرار داشته سرچشمه گرفته اند. رسوبات فوق بطرف شمال، بطور تدریجی، دانه ریز تر می شود که این خود موید منشاء این رسوبات در جنوب است.
ضمناٌ این اختصاصات نمایش دهنده این است که بیرون زدگی آق دربند در تشکیل این رسوبات نقشی نداشته و رسوبات از مناطق جنوبی تر به این ناحیه حمل و رسوب کرده اند.

کلید واژه ها: سایر موارد