زمین شناسی کوه طلحه

دسته مقالات جنبی
گروه سازمان زمین شناسی و اکتشافات معدنی کشور
مکان برگزاری پنجمین گردهمائی علوم زمین
نویسنده فرهاد -وحدتی
تاريخ برگزاری ۲۲ فروردین ۱۳۶۶
- کوه طلحه در محدوده زون غرب تا شمال غرب چهار گوش کوه گوگرد و در حدود 140 کیلومتری شرق ورامین و سیاهکوه واقع شده است.
- کوه طلحه متشکل از ساختمان تاقدیسی جالبی با امتداد محوری شرق، شمال شرق- غرب به جنوب می باشد. امتداد مزبور تقریباٌ به موازات گسل بزرگ درونه قسمت های غربی گسل بزرگ کویر بوده که حدوداٌ مشابه روند کلی چین خوردگی های البرز شرقی است و مبین فشردگی و استرس تراکمی در راستای شمال غرب- جنوب شرق می باشد.
- قسمت اعظم تاقدیس مزبور از طبقات مربوط به سازند قم تشکیل شده که دورادور آنرا سازند قرمز فوقانی (U.R.F) فرا گرفته و در هسته تاقدیس به سنگها و رسوباتی تا قدمت پرمین برخورد شده است.
- پرمین سازند جمال (JAMAL FORMATION)
تظاهر تکه هایی از پلاتفرم، در قالب سنگهای پالئوزوئیک پسین و سازند جمال جدیداٌ از این منطقه گزارش می گردد. قسمت های تحتانی این سازند رخنمون نداشته و آهکها و دولومیت های مشخص این سازند تا حدودی متبلور شده اند.
- تریاس زیرین و میانی: سازند های سرخ شیل و شتری و آهک اسپهک در ترادف هایی برگشته ازتریاس تا قسمتی از کرتاسه بقایایی از سازند سرخ شیل به ضخامت 50 تا 60 متر متشکل از تناوب آهکهای دولومیتی گاهی ورمیکوله دار و کوارتزیت برخورد شده است که در موقعیت فعلی ظاهراٌ بر روی سازند شتری قرار گرفته اند (به علت برگشتگی طبقات). ضخامت دولومیت های شتری و آهک اسپهک روی هم 200 تا 250 متر برآورد گردیده است و در آهک ها میکرو فسیل ها و ماکروفسیل های محو شده ای مشاهده شده که با بررسی های میکروسکوپی سن تریاس برای آنها ارائه گردیده است.
- تریاس بالایی سازند نای بند.
ضخامتی 120 تا حداکثر 150 متر از ماسه سنگها، شیلها و کوارتزیت های تا حدودی مشابه یاد آور رخساره سازند شمشک دیده می شود و به ندرت در بعضی افق های آن مختصری شیل های کربن دار نیز برخورد گردید. درون لایه های آهک نارنجی و قهوه ای رنگ فسیل دار این سازند دارای میکروفسیل های به سن تریاس پسین بوده و آمونیت های نادر آن به اشکوب نورین نسبت داده شده.
- کرتاسه زیرین: سازندتیز کوه
آهکهای اربیتولین دار مربوط به این سازند و اشکوب های آپسین- آلبین در منطقه تظاهر دارد و آمونیت های موجود در آن به اشکوب آلبین نسبت داده شده اند.
- کرتاسه فوقانی: آهکهای رودیست و هیپوریت دار
در آهکهای ضخیم لایه و گلوبوترو نکانادار به سن کرتاسه پسین این منطقه اشکوب های کونیاسین، کامپانین و ماستریشتین تشخیص داده شده است و بر حسب نقاط مختلف ممکنست رودیست، هیپوریت و به ندرت روستر و بلمنیت نیز در آنها دیده شود.
- سری های رسوبی- آتشفشانی ائوسن
ردیف هائی از طبقات مشتمل بر مارن، ماسه سنگ آهکی، گچ، توف، ماسه سنگ های توفی، درون لایه های گدازه های متوسط تا بازیک، چندین افق کنگلومرائی، گدازه ها و توف پرش های ریو- داسیتی قابل انتساب به ائوسن در این منطقه وجود دارد که با ناجوری زاویه دار (Angular onconformfty) و ضخامت از 300 تا حدود 700 متر بر روی سازندهای قدیمی تر قرار گرفته اند. برحسب نومولیت ها سن ائوسن پیشین، میانی و پسین برای آنها ارائه شده است و نکته جالب توجه افق های کنگلومرائی بین قسمت های مختلف رسوبات ائوسن و وجود ناجوری زاویه دار (حدود 10 درجه اختلاف شیب) بین آنها است. گدازه های پیروکسن آندزیتی روی آنها به ائوسن بالایی شاید هم الیگوسن ؟مربوط می گردند.
- اولیگوسن: سازند قرمز تحتانی (L.R.F)
بقایایی از این سازند ممکن است در بعضی از نقاط بر روی سازند های قدیمی تر و یا در نظر سازند قم مشاهده گردد که در قاعده مشتمل بر کنگلومرائی قرمز رنگ پلی ژن و هتروژن بوده و به سمت بالا در آنها ماسه سنگهای آهکی، مارنی و گچ نیز مشاهده می گردد. ناجوری زاویه دار (حدود 9 تا 12 درجه اختلاف شیب) بین آنها و سازند قم این منطقه قابل ذکر است که می تواند نشانه ای از جنبش های ناشی از تاثیر برخی اشکوب های زمین ساختی (تکتونیکی) فاز کوهزائی پیرنین باشد.
اکی نانین- بوردیگالین: سازند قم
این سازند با ضخامتی از 30-40 متر تا حدود 480 متر (مقطع اندازه گیری شده دریال شمال غربی تاقدیس) و رخساره مارنی- آهکی، گستره وسیعی از منطقه را پوشانیده است. قسمت اعظم ضخامت اندازه گیری شده مربوط به اشکوب اکی تانین می باشد و فقط حدود 80 تا 90 متر فوقانی آن به آشکوب بوردیگالین نسبت داده شده است. بخش های (ممبرهای) مختلف سازند قم (اگر چه به زحمت) با تغییرات زیاد درضخامت و رخساره تشخیص داده شده است. سولفات استرنسیم که در حال حاضر مهمترین ماده معدنی این منطقه است در ممبر مارنی گچی C2 در بعضی نقاط و در موقعیت افق های گچی سه گانه این ممبر، همراه یا بدون وجود گچ ممکن است دیده شوند که در حال حاضر سومین (بالاترین) آنها به ضخامت حداکثر 4 تا 5 متر استخراج می گردد.
در موقعیتی معادل ممبر C4 و همچنین در نزدیکی راس این سازند، قطعات متعددی از چنگ ها، بازو ناخن و تنه (کاراپاس) خرچنگ های میوسن پیدا گردید.
علیرغم وجود لایه های حد واسط و تدریجی در بعضی نقاط منطقه و در حد فاصل سازند قم و سازند قرمز فوقانی، در منطقه ای واقع در جتوب شرق چشمه نخجیر اختلاف شیب محسوس و ملایمی ناجوری زاویه دار و یا اختلاف شیب حدود 9 تا 11 درجه بین دو سازند مزبور برخورد گردید که می تواند نشانه ای از تاثیر فاز کوهزایی استرین بر روی قدیمی تر ها (سازند قم) بوده باشد.
- رخنمون های سنگهای دوران دوم این منطقه شدیدترین چین خوردگی ها را منعکس می سازند که بدون تردید می تواند در نتیجه تکرار چین خوردگی ها و اضافه شدن تاثیرات جوانتر ها بر روی قدیمی تر ها باشد.
در برش گوه مانندی در محدوده مرکزی تاقدیس، ردیف های طبقات با چین خوردگی های شدید تا برگشته و ارتباطات چینه شناسی به هم ریخته مشاهده می گردد. حداکثر شدت چین خوردگی در قدیمی تر ها (سازندهای سرخ شیل و شتری) دیده می شود که در یک مورد طبقات برگشته با شیب 45 درجه به طرف شمال غرب (همان جهت کلی شیب ها در طبقات سازند قم یال غربی تاقدیس) برخورد شده است. به سمت جوانتر شدت چین خوردگی کمتر شده و در آهکهای کرتاسه تحتانی و فوقانی شیبهای قائمه و یا گاهی مختصری برگشته مشاهده می گردد.
سری های رسوبی- آتشفشانی ائوسن و همچنین اولیگوسن این منطقه مشخص به داشتن چین خوردگی های متوسط تا نسبتاٌ شدید هستند در حالیکه سازند قم در این تاقدیس در قالب طبقات با چین خوردگی ملایم تا متوسط ظاهر شده است. به غیر از سولفات استرانسیوم کانه های دیگری از قبیل زئولیت، گچ، سولفات سدیم، اسمکتیت (نوعی مونت موریونیت)، باریت، کائولن و سرب نیز در صدر فهرست مواد معدنی این منطقه قرار دارد.

کلید واژه ها: قم