ساختار رویشی پارس

دسته زمین شناسی اقتصادی واکتشاف
گروه سازمان زمین شناسی و اکتشافات معدنی کشور
مکان برگزاری پنجمین گردهمائی علوم زمین
نویسنده همایون - مطیعی
تاريخ برگزاری ۲۲ فروردین ۱۳۶۶
اورانیوم در سه ناحیه مشخص از کانسارهای مس حوزه انارک همراه با فلزات دیگر به خصوص سولفورهای فلزی مس، نیکل و کبالت در مناطق طالمسی- سرکنی- و چاه شوره و نیز در منطقه کالی کافی همراه با کانی سازی سولفوره مس و مولیبدن و سرب مورد بررسی های اکتشافی تفصیلی قرار گرفته است.
نواحی مذکور که تحت تاثیر تکتونیک آلپین شدیداٌ چین خورده و دچار گسل خوردگی شده اند در قاعده (Basement) از یک توده دگرگون شده قدیمی به ضخامت 2 الی 5 کیلومتر به سن پروتروزوئیک فوقانی و یا جوانتر از آن مرکب از شیست و مرمر و دولومیت تشکیل گردیده که غالباٌ منظره طاقدیسی هورست مانندی را با مورفولوژی خاصی نشان می دهند که در زیر پوشش ضخیمی از طبقات رسوبی آهکی کرتاسه و سری های ماسه سنگی و مارنی ائوسن تا الیگوسن قرار می گیرند که در ناحیه طالمسی و مس کنی تا شمال منطقه انارک بصورت حوزه های برجسته و نواحی فرورفته (ناودیس) به چشم می خورند. و از نظر ساختمانی به بلوک چین خورده ایران مرکزی تعلق دارند و زمین شناسان آن را متعلق به توده انارک- خور می دانند. در شمال غرب یعنی در امتداد نائین- زواره و توده های افیولیتی و کالرد ملانژ دیده می شوند که بوسیله امتدادهای ساختمانی حوزه انارک قطع می گردند و قسمتی از آن در راستای انحنای گسل بزرگ کویر ایران قرار می گیرند و سنگهای حاصل از فعالیت های ماگمایی آلپین در حاشیه توده فوق الذکر بصورت سنگهای آندزیت، تراکی آندزیت متعلق به ائوسن زیرین و میانی همراه دایکها و جریان های نفوذی و نیمه ولکانیکی به همراه توده های بازالتی دارای اولیوین- پیروکسن دیده می شوند.
حوزه طالمسی- مس کنی بصورت یک ناودیس گرابن مانند به چشم می خورد.
ترکیبات سولفوره و ارسنیاته مس، نیکل و کبالت به همراه بیسموت، نقره، در توده آندزیت و تراکی آندزیت که تحت تاثیر آلتراسیون ئیدروترمال و دگر سانی های مختلف بصورت متاسوماتوز آرژیلی همراه با کوارتز، سریسیت، کائولینیت، پیریت، کلسیت و آلبیت کانی سازی وسیعی را بوجود آورده است. اکسید اورانیوم بصورت پشبلند و یا پارا پشبلند همراه با کانی های فسفاته و ارسباته و نیز سیلیکاته اورانیوم مانند اتونیت، کالکولیت (توربرنیت)، متازئرونیت، اورانوتیل (اورانوفان) همراه با سولفورهای فلزی مس مانند کالکوزین، مس خالص (Native Copper)، نیکلین بصورت ادخالهای نامنظم، بی شکل و یا بصورت رگچه هایی در اطراف رگه ها دیده می شوند.
در ناحیه مس کنی: کانی سازی در منطقه اکسیداسیون گسترش بیشتری داشته و اسفرولیت های پشبلند همراه با مس و نیکل دیده می شوند. بر خلاف نظر بعضی از کانی شناسان بلورهای مکعبی اورانینیت دیده نشده است و اکسید اورانیوم تحت تاثیر یک مرحله اپی ژنتیک بصورت پارا پشبلند درآمده است. این دو معدن قدیمی که به فاصله 7 کیلومتر از یکدیگر قرار دارند، در واقع از یک منشاء متالوژنیکی بوده و با تفاوتهایی نه چندان فاحش به تناسب با گسترش یا محدود بودن نواحی اکسیداسیون تفاوتهای اندکی در کانی سازیها مشاهده می شود. مثلاٌ در مس کنی پیریت زائی ثانوی بیشتر است. در معدن مس کنی کانی سازی اورانیوم در عمق بیشتر از 250 متر مدلل شده است.
در معدن چاه شوره: که در 15 کیلومتری شمال شهر انارک و تقریباٌ هم عرض جغرافیایی طالمسی قرار دارد و تماماٌ بوسیله تکتونیک آلپین و گسل های عادی و معکوس کنترل می شود. کانی سازی در امتداد گسل بزرگی در مجموعه سنگهای اولترابازیک و شیست های دگرگون شده انارک بوقوع پیوسته و کانی سازی اورانیوم بصورت پشبلند همراه با کانی های دیگری مانند کالکوزین، بورنیت، مولیبدنیت، کوولیت، پیروهوتیت، آنابرژیت، سروزیت، کبالتیت، گالن، اسفالریت، پیریت، مارگاسیت در نواحی سرپانتینی شده در امتداد WNW صورت گرفته است. سنگهای اولترابازیک تحت تاثیر محلولهای گرمابی سرپانتینی شده و سپس بصورت حجم های لیستوانیت (Listwanite) در تمام طول توده به چشم می خورند.
در معدن کالی کافی: که در 78 کیلومتری شرق طالمسی- مس کنی و هم عرض جغرافیایی معادن طالمسی سبرز، چاه شوره، گود مراد، قرار داشته و مرکب از مجموعه ولکانیکی و پلوتونیک ناشی از فعالیتهای (Tectono- Magmatic) آلپین می باشد. توده نفوذی در ناحیه کالی کافی در دو مرحله به وقوع پیوسته است. مرحله اول، گرانیت های دانه درشت و دانه متوسط، گرانوسینیت، سینیت و مونزونیت. مرحله دوم گرانیت های دانه ریز و پورفیریت های گرانیتی. مجموعه گرانیت تا گرانو دیوریت همراه با ولکانیک های ائوسن یک اشتراک حوزه ماگمایی (Comagmatic) پیدا می کنند. بخشی از گرانیت های کالی کافی که به صورت گرانیتو میکا می توان از آن نام برد. تحت تاثیر دگر سانی های مختلف مخصوصاٌ دگر سانی متاسوماتیک که در طی آن آلپیتی شدن به جای پلاژیوکلاز و یا ارتوکلاز و میکروکلین قرار گرفته است. همراه با سیلیسی شدن و تحمل پاراژنز های کوارتز- هماتیت کانی سازی های سولفوره فلزی از مس بصورت کالکوپیریت و مولیبدنیت گسترش چشمگیری در توده گرانیت و گرانوسینیتی کالی کافی داشته و کانی سازی اورانیوم بصورت ورقه هایی از اتونیت در ترانشه ها و سطوح شکافها به چشم می خورد. در داخل بیوتیت های قهوه ای، آثار فراوانی از زیرکون بصورت هالو پلوکروئیک دیده می شود. اورانیوم در داخل حفاریها و در اعماق مختلف کانی سازی مشترکی را با مس و مولیبدن به همراه سولفور سرب و غیره دارد. بطور کلی کالی کافی از نظر یک کانسار پلی متالیک، مس، مولیبدن، طلا به همراه اوانیوم از اهمیت ویژه ای برخوردار است.

کلید واژه ها: سایر موارد