بررسی پترولوژی و ژئوشیمی معدن مس بایچه باغ

دسته پترولوژی
گروه سازمان زمین شناسی و اکتشافات معدنی کشور
مکان برگزاری دومین همایش سالانه انجمن زمین شناسی ایران
نویسنده منصور مجتهدی- محمدهاشم امامی- حسن شکوئی
تاريخ برگزاری ۲۷ مرداد ۱۳۷۳
معدن مس بایچه باغ در 144 کیلومتری غرب شهرستان زنجان و 125 کیلومتری جنوبغربی شهرستان میانه واقع شده و از نظر تقسیمات کشوری جزء استان زنجان محسوب می شود. محدوده مطالعاتی طبق تقسیم بندی نبوی (1355) در زون البرز- آذربایجان و طبق تقسیم بندی افتخارنژاد (1359) د رزون البرز غربی قرار می گیرد و واحدهای سنگی- چینه ای از قدیم به جدید عبارتند از: سنگهای دگرگونی کهن ایران، سنگهای آتشفشانی الیگومیوسن، رسوبات میوسن و ته نشست های کواترنر.
به طور کلی پتروگرافی بر روی سه گروه اصلی سنگهای منطقه صورت گرفته که عبارتند از:
1- سنگهای آتشفشانی (شامل داسیت ها، ریوداسیت ها، آندزیت ها و آندزی بازالت ها)
2- سنگهای آذرآواری (شامل انواع توف ها، توفیت ها و برش های آتشفشانی)
3- سنگهای دگرگونی (شامل گنیس ها و آمفیبولیت ها)
سنگهای آتشفشانی منطقه دارایبافت پورفیری بوده که بسته به نوع سنگ فنوکریست ها و زمینه متغیر می باشد. در داسیت ها و ریوداسیت ها فنوکریست های پتاسیم فلدسپات، پلاژیوکلاز، کوارتزو هورنبلند در یک زمینه شیشه ای تا میکروکریستالین قرار گرفته اند. این سنگها به شدت دگرسان شده اند. در آندزی بازلت ها و آندزیت ها فنوکریست های پلاژیوکلاز، اکسی هورنبلند و پیروکسن (اوژیت) در یک زمینه شیشه ای قرار گرفته اند. اولیوین و آپاتیت به مقدار کم در زمینه مشاهده می شوند.
انواع توفها در منطقه مطالعاتی شامل ویتریک توف، کریستال ویتریک توف، کریستال توف، لیتیک کریستال توف و کریستال لیتیک توف می باشد. بافت Glass shard در ویتریک توف های مشهود است.
جهت رده بندی سنگهای آتشفشانی از تقسیم بندیهای مرسوم مانند تقسیم بندیهای Middlemost (1980) و Le Bas et al. 1986 استفاده شده است. همچنین از نمودار درصد اکسیدهای اصلی در مقابل مقادیر عناصر غیر متحرک Immobile element که توسط Winchester & Floyd 1977 ارائه شده نیز استفاده گردید.
بطور کلی دو روند اصلی برای سنگهای آذرین منطقه مشاهده می شود: روند اول برای داسیت های منطقه و روند دوم برای آندزی بازالت ها، که این مسئله در هارکردیاگرامها بوضوح مشاهده می شود. با توجه به شواهد و نمودارها، در تشکیل سنگهای آتشفشانی قدیمی (داسیتها) پوسته نقش اساسی داشته که این حالت را می توان به ذوب بخشی پوسته حاصل از فرورانش یا ذوب بخشی پوسته، توسط ماگمای گوشته ای باشد در صورتی که در تشکیل آندزی بازالت های منطقه، گوشته نقش اساسی داشته است.
ذخیره معدن مس بایچه باغ در نه رگه اساسی بنام های تایدیان 1 و 2، بایچه باغ 1، 2و 3، روی بایچه باغ 1 و 2، خشنودی و دره تمرکز یافته است. جهت رگه ها شمالشرق- جنوب غرب بوده و موازی محور رودخانه قلعه چای و محور تاقدیس بایچه باغ می باشد که این امر با جایگیری مواد معدنی در امتداد شکستگی های کششی محور تاقدیس مربوطه همخوانی دارد. با توجه به این مسدله می توان گفت که در معدن مس بایچه باغ عوامل تکتونیکی نقش عمده ای را در تشکیل داشته اند. طول این رگه ها بین 100 تا 600 متر و عرض آنها به شدت متغیر می باشد. با توجه به نمونه های جمع آوری شده و آنالیز XRD بعضی نمونه ها، کانه های زیر شناسایی شدند:
کانه های مس دار: کالکوپیریت، ارسنوپیریت، تتراهیدریت، و بورنیت
کانه های سرب و روی: گالن و اسفالریت.
کانه های بیسموت: بیسموت خاص و امپلکتیت.
کانه های اورانیم: پیچ بلند و کافینیت.
لازم به ذکر است که اکتشافات و مطالعات بیشتر بر روی این معدن هم اکنون توسط شرکت کالسیمن در حال انجام می باشد.

کلید واژه ها: سایر موارد