آتشفشان دماوند: نگاهی به تاریخ تکوین آن بر پایه داده های ژئوشیمی و سن سنجی جدید

دسته پترولوژی
گروه سازمان زمین شناسی و اکتشافات معدنی کشور
نویسنده جمشید حسن زاده - علی پند آموز -سون جان دیوید - دانیل استوکلی - بهروز باشکوه
تاريخ برگزاری ۰۶ شهریور ۱۳۸۰
آتشفشان دماوند با ارتفاع 5670 متر از سطح دریا بلندترین قله ایران و خاورمیانه است. این آتشفشان مرکب از انباشت بیش از 400 کیلومتر مربع گدازه و مواد آذر آواری تراکی آندزیتی- همراه با مقدار ناچیزی بازالت و بازانیت- بر روی واحدهای سنگی چین خورده و گسلیده ی مزوزوئیک در رشته کوههای البرز مرکزی شکل گرفته است. پیش از این تصور می شد که بازالتها قدیمی ترین سنگ های دماوند هستند و تراکی آندزیت ها از تفریق بازالت به وجود آمده اند. مشاهدات صحرایی و سن یابی مطلق نشان می دهد که قبل از فوران بازالتها، سنگهای تراکی آندزیتی هم ترکیب با گدازه های جوان دماوند وجود داشته اند که سن آنها به روش U-Th/He از حدود 1/8 تا 0/8 میلیون سال تعیین شده است. از طرف دیگر تراکی آندزیت ها نمی توانند از تفریق بازالت بوجود آمده باشند چون غنی شدگی لازم از عناصر ناسازگار درشت یون را نشان نمی دهند. در گدازه های تراکی آندزیتی، با وجود حجم بسیار زیاد و تشکیل در طول زمان طولانی (1/8 میلیون تا 7300 سال پیش)، تغییر ترکیب چندان زیادی دیده نمی شود. گدازه های تراکی آندزیت در دیواره ی شمالی گودال ناندل سن 1 تا 1/2 میلیون سال را نشان می دهند. جوانترین روانه ها در دامنه ی غربی آتشفشان قرار دارند و سن حدود 7300 سال را به دست داده اند.

کلید واژه ها: تهران