نگرشی جدید در ارزیابی اقتصادی هاله های دگرسانی کانسارهای مس پورفیری معدن گود- کواری کرمان

دسته زمین شناسی اقتصادی واکتشاف
گروه سازمان زمین شناسی و اکتشافات معدنی کشور
مکان برگزاری نهمین گردهمائی علوم زمین
نویسنده مجید شاه پسندزاده- عباس قاسمی -عباس خرمی- مجید ملکوتی
تاريخ برگزاری ۲۷ بهمن ۱۳۶۹
کانسار مس پروفیری گود- کلواری در 60 کیلومتری شمال غرب شهر بابک واقع است. مطالعه عکسهای هوایی و ماهواره ای این قوس (Forster, H, 1987) توزیع دو سیستم گسلی را نشان می دهد. به طوریکه بعضی از گسلها با جهت NW- SE (زاگرس) نظیر گسل شهر بابک با گسلهای چپگرد با جهت عمومی N-S یا NNW- SSE (لوت) نظیر گسلهای بم و انار تقاطع کرده اند. توزیع کانسارهای پورفیری و رگه ای مس در محل تقاطع این دو سیستم گسلی و یا امتداد عمومی گسلهای لوت می باشد. بر اساس تقسیم بندی کانسارهای مس ایران (بازین و هروبنر 1969) این کانسارها از نوع کانسارهای رگچه ای مس در سنگهای آذر آواری و گدازه ایی حد واسط بازی ترشیاری است. کانسار سازی مس در این ناحیه با عیار 0/1درصد به طور نا پیوسته در منطقه ایی به وسعت 4 کیلومتر مربع در سنگهای شدیداٌ خرد شده استوک نفوذی (گرانودیوریت، دیوریت، و گرانو دیوریت پورفیری الیگو- میوسن) و سنگهای آتشفشانی دیواره (ائوسن) مشاهده می شود. مطالعات سنگ شناسی تنوع زیادی از سنگهای آذرین بیرونی و نیمه عمیق پورفیری نظیر بازالت، آندزیت، لاتیت آندزیت تراکیت، تراکیت آلکالن، داسیت، ریو داسیت، ریولیت آلکالن و فنولیت را در این منطقه نشان می دهد.
دگر سانی گرمابی در مساحتی به وسعت 2 کیلومتر مربع در سنگهای استوک نفوذی و میزبان رخ داده است. بر اساس مشاهده رخنمون سنگ ها، بررسی نمونه های دستی و مطالعات میکروسکوپی، انواع دگر سانیهای موجود درمنطقه عبارتند از دگر سانیهای پتاسیک، فیلیک، رسی و پرو پیلی تیک و کانیهای فلزی عبارتنداز پیریت، کالکو پیریت، آزوریت، مالاکیت، کریزوتیل، اسپیکولاریت و هماتیت که به صورت رگچه ای و انتشاری مشاهده می شوند. بر اساس مطالعات انجام شده، گسترش کانیهای ثانویه مس و آهن نشانگر شویندگی سنگهای فوقانی کانسار و ایجاد افق اکسید شونده می باشند ولی در منطقه اثری از کلاهک آهنین مشاهده نمی شود. نقشه های زمین شناسی و دگر سانی کانسار گود- کلواری (یک پنج هزارم) پراکندگی انواع سنگ های آذرین و رخساره های دگرسانی این کانسار را نشان می دهد.
دایکهای اسیدی (ریولیت و ریولیت آلکالن) که مشخصه کانسارهای مس پورفیری مدل لوول و گیلبرت می باشند، با جهت عمومی N15 E و شیب تقریباٌ قائم در این منطقه به وفور یافت می شوند. امتداد و شیب دو رگه موازی و ضخیم کوارتز- تورمالین ( به همراه کانیهای سبز مس) انطباق جالبی را با دایکهای منطقه نشان می دهد. همچنین کانسار سازی مس منطقه عمدتاٌ در امتداد درزه های تقریباٌ شمالی- جنوبی با شیب قائم رخ داده است.
نتایج:
به طور کلی نتایج حاصل از مطالعات زمین شناسی، سنگ شناسی، دگر سانی و کانسار سازی در کانسار گود- کلواری جوزم شهر بابک عبارتند از:
1- بر اساس مطالعات میکروسکوپی، دگرسانی رگچه ای و انتشاری پتاسیک در سنگهای گرانودیوریتی استوک نفوذی (شمال شرق کانسار) مشاهده می شود.
سنگهای واجد این دگر سانی به علت عدم وجود عمق فرسایش مناسب جهت نمایش کامل استوک نفوذی، گسترش محدودی را نشان می دهند. ضمناٌ هیچگونه آثار کانسار سازی به همراه این دگر سانی دیده نشده است.
2- دگر سانی رگچه ای و انتشاری فیلیک در بخشهای شمال شرق، شمال، جنوب و جنوب غرب منطقه به صورت هاله ایی ناپیوسته در بخش بیرونی دگرسانی پتاسیک گسترش دارد. مطالعات میکروسکوپی نشانگر تاثیر این دگرسانی بر سنگهای استوک نفوذی (گرانودیوریت) و دیواره (لاتیت آندزیت، داسیت و ریو داسیت) می باشد.
3- دگر سانی پرو پیلی تیک با گسرتش زیاد در حاشیه خارجی دگرسانی فیلیک مشاهده می شود. شدت این دگر سانی در سنگ های آتشفشانی دیواره از بخشهای داخلی منطقه به طرف حاشیه به تدریج کاهش می یابد. کانیهای سبز کلریت، اپیدوت، هماتیت و کلسیت جانشین کانیهای تیره این سنگ ها گشته و یا حفرات خالی آنها را پر نموده اند.
4- با توجه به نتایج حاصل از مطالعه عکسهای هوایی و ماهواره ایی قوس آتشفشانی سهند- بزمان توسط فورستر (1978) و مشاهدات صحرایی کانسار گود رگه ها و رگچه های کوارتز، تورمالین مس دار این کانسار در امتداد عمومی گسلهای لوت و درزه های موازی آن رخ داده است.
5- میزان شویندگی مس از سنگهای توده معدنی بستگی به عواملی نظیر: توپوگرافی منطقه، میزان تراکم درزه ها و شکستگیها، میزان بارندگی منطقه و واکنش پذیری و میزان پیریت این سنگها دارد. اگر چه میزان بارندگی در این مناطق کوهستانی زیاد بوده و وجود کانیهای ثانویه مس نشانگر شویندگی و ایجاد افق اکسید شده کانسار می باشد، ولی به دلایل زیر موید فقدان غنی سازی ثانویه در این کانسار می باشند:
- به علت بالا بودن سطح آب زیر زمینی منطقه و توپوگرافی پست معدن، میزان شویندگی عناصر فلزی کاهش یافته است.
- وجود بارندگیهای شدید در این منطقه کوهستانی، سبب انتقال سریع عناصر شسته شده به چرخه آبهای سطحی و خروج آنها از منطقه گردیده است.
6- اگر چه دگر سانی گرمابی در مساحتی به وسعت 2 کیلومتر مربع در سنگ های استوک نفوذی و میزبان رخ داده است، ولی مشاهده رخنمون سنگ ها، بررسی نمونه های دستی و مطالعات میکروسکوپی سنگهای این منطقه توسط نگارندگان و همچنین مطالعه ژئو شیمیایی 176 نمونه خاک این کانسار توسط کارشناسان یوگسلاوی پتانسیل کم مس (عیار 0/1 درصد) را در این کانسار نشان میدهد. بنابراین گسترش وسیع هاله های دگرسانی پتاسیک، فیلیک رسی و پرپیلی تیک کانسارهای مس پورفیری کمربند فلز زایی ارومیه- دختر و حداقل این کانسار همواره همراه با پتانسیل زیاد و اقتصادی مس نمی باشد. با توجه به اینکه اغلب کانسارهای مس پورفیری دنیا واجد عناصر دیگری چون: مولیبدن، طلا، سرب و روی می باشند، لذا از نظر پتانسیل مواد معدنی مذکور و بررسی منشاء و انتشار ژئو شیمیایی عناصر نیاز به مطالعات ایزوتوپی (بویژه اکسیژن و گوگرد)، بررسی سیالات محبوس و تجزیه های دقیق ژئو شیمیایی می باشد.

کلید واژه ها: کرمان