ارزیابی اندیس مولیبدن، مس پورفیری آبدر

دسته زمین شناسی اقتصادی واکتشاف
گروه سازمان زمین شناسی و اکتشافات معدنی کشور
مکان برگزاری ششمین همایش سالانه انجمن زمین شناسی ایران
نویسنده سلیمان کوثری
تاريخ برگزاری ۲۵ بهمن ۱۳۷۸
موقعیت جغرافیایی و زمین شناسی و کانی سازی: اندیس معدنی آبدر که از دیر باز معروف به مس پورفیری بوده است، واقع در دهانه آتشفشانی کوه مزاحم در 30 کیلومتری شمال شرق شهر بابک قرار دارد.
منطقه مذکور که واقع در امتداد کمربند مس میدوک، چاه مسی و سرچشمه است به دلایل زیادی مثل عوامل ساختاری، سیستم های گسله حاکم بر مناطق مس پورفیری فوق الذکر با روند شمال غرب جنوب شرق که به وسیله گسل هایی با روند شمال شرق- جنوب غرب قطع می گردند و اکثر توده های نفوذی در محل تقاطع این سیستم همراه با فعالیت های کانی سازی شکل گرفته اند و همچنین حضور پدیده های دگر سانی مثل دگر سانی مجموعه پتاسیک، سدیک، فیلیک و پیروپیلیتی و سیلیسی توام با واحد های سنگی دیوریت پرفیری با سن نئوژن واقع در مرکز دهانه آتشفشانی کوه مزاحم که از نوع آندزیت های کالک آلکالن و همچنین آثار کانی سازی سولفیدی، مثل پیریت و کالکو پیریت و آثاری از مالاکیت، آزوریت در لایه های سطحی و بالاخره نتایج حاصل از اکتشافات ژئو شیمیایی، تعبیر و تفسیر های ماهواره ای و ژئو فیزیکی تماماٌ حکایت از حضور کانی سازی مس به ویژه نوع پرفیری را می نماید (ط. صدیقی، پ. بهینا 1377). به همین دلیل، منطقه مذکور به کرات تحت پوشش اکتشافات معدنی در طی 50 سال گذشته قرار گرفته است و به عنوان یکی از زون های پتانسیل دار (Hassanzadeh. J. 1993) مس پرفیری معرفی گردیده است (Bazin, D. Hubner. N. 1969)
(Saric, V. 1973 ).
3- اکتشافات ژئو شیمیایی تفصیلی: محدوده ای به وسعت 2/5 کیلومتر مربع واقع در دهانه آتشفشانی کوه مزاحم منطقه ای که به عنوان مس، سرب آبدر معرفی گردیده است در بهار 1378 تحت پوشش اکتشافات ژئو شیمیایی تفصیلی به منظور تعیین نقاط مناسب حفاری قرار گرفت. ناگفته نماند که قبلاٌ در منطقه مذکور 2 حلقه چاه اکتشافی توسط شرکت ملی مس حفر گردیده است. یکی از چاه ها در خارج از محدوده و دیگری در حاشیه آن واقع شده و نتایج به دست آمده در هر دو چاه تقریباٌ منفی می باشد.
در مجموع حدود 600 نمونه بر اساس شبکه 50× 100 متر از پروفیل خاک برداشت و برای عناصر Cu, Pb, Zn, Mo, Co, Ag, As, Sb, Ni به روش جذب اتمی در آزمایشگاه مرکزی مس سرچشمه مورد تجزیه قرار گرفته اند. از مجموع عناصر فوق الذکر عناصر Ni, Cu, Pb, Zn, Mo دارای عیار در حد تشخیص آزمایشگاه بوده که محاسبات فقط بر روی عناصر اخیر الذکر صورت گرفته است.
نتایج حاصل از مطالعات ژئو شیمیایی و زمین شناسی و همچنین تلفیق آن با زون های آلتراسیون و غیره نشان می دهد که در منطقه مذکور دو زون آنومالی مس با حداکثر عیار 620 گرم در تن یکی در حاشیه شرقی و دیگری در حاشیه غربی و همچنین در بخش شرقی دو زون نزدیک به هم از آنومالی های مولیبدن با حداکثر عیار 3810 گرم در تن دیده می شوند. عناصر دیگر مثل سرب روی و نیکل تقریباٌ فاقد آنومالی های غنی و تمرکز یافته می باشند.
محاسبات همبستگی خطی و خوشه ای و همچنین محاسبات چند فاکتوری نشان می دهد که مس و مولیبدن فاقد هر نوع همبستگی مثبت و غنی بوده و بر خلاف همبستگی این دو عنصر در توده های پرفیری در این منطقه رابطه ژنتیکی چندانی بین مس و مولیبدن مشاهده نمی شود و تنها همبستگی بطور ضعیف بین مس و روی ملاحظه می گردد.
ارزیابی زون های آنومالی مس نشان می دهد که احتمالاٌ کانی سازی در حد نوعی غنی شدگی و یا کانی سازی پراکنده صورت گرفته است. ارزیابی آنومالی های مولیبدن نشان می دهد که کانی سازی در حد اقتصادی و به صورت نوعی زون بندی در بخش مرکزی به وجود آمده است.
کانی سازی از نوع پراکنده با ارزیابی داده های چاه شماره 1 که حدود 240 متر حفاری گردیده است نیز تایید شده است. ارزیابی صورت گرفته روی زون های آنومالی ها و همچنین داده های چاه شماره یک و مقایسه آن با نمودار استاندارد Grigorian. S. V. 1992 و نمودار های مس پرفیری نشان می دهد که تیپ کانی سازی پرفیری بوده ولی هیچگاه در حد عیار اقتصادی غنی شدگی به وجود نیامده است. علاوه بر این زون بندی و موقعیت قرار گرفتن آنومالی های مس که در حاشیه آنومالی های مولیبدن قرار گرفته است و همچنین سیستم آلتراسیون و تکتونیک نظریه احتمالی تیپ مولیبدن Climax را قوت می بخشد (Shite et al. 1981). تایید این نظریه نیاز به مطالعات لیتولوژی، آلتراسیون و تکتونیک بیشتری دارد ولی آنچه مسلم است حضور کانی سازی اقتصادی مس پرفیری در منطقه ضعیف بوده و احتمالاٌ تیپ کانی سازی مس از نوع پراکنده است.
اگر چه حضور مس پرفیری در حد اقتصادی تا حدودی منتفی است ولی در مورد حضور مولیبدن پرفیری امیدواری بسیاری است. لذا 6 نقطه مناسب حفاری بر اساس ارزیابی های ژئو شیمیایی، زونالیتی و زمین شناسی پیشنهاد گردیده که سه عدد در اولویت اول جهت مس پرفیری و مولیبدن قرار دارند و بقیه در صورت مثبت بودن نتایج حفاری های اولیه قابل ادامه می باشند.
4- نتایج: نتایج حاصل از مطالعات ژئو شیمیایی، زمین شناسی حاصل در منطقه آبدر عبارتند از:
1- کانی سازی در منطقه مذکور به طور عموم پرفیری از تیپ مولیبدن پرفیری است.
2- پدیده کانی سازی تیپ مس پرفیری احتمالاٌ در حد نوعی غنی شدگی و یا کانی سازی پراکنده پوسته است.
3- ارزیابی داده های حاصل از تجزیه نمونه های چاه شماره 1 نشان می دهد که کانی سازی پراکنده است و اصولاٌ فاقد زون اقتصادی است.
4- حفر سه حلقه چاه یکی در مرکز آنومالی مس و دو حلقه چاه دیگر در مراکز زون آنومالی های مولیبدن نظریات فوق را تایید و یا رد خواهد کرد.

کلید واژه ها: سایر موارد