طراحی پیش از بحران، یک نیاز یا ضرورتی اجتناب ناپذیر در شهرسازی امروز (با بررسی موضوعی و موردی شهر بم)

     در مدت 7 ثانیه زلزله ای با بزرگی حدود 5/6 ریشتر، بم و هر آنچه را که در آن بود با خاک یکسان کرد. حدود 70 تا 90 درصد مناطق مسکونی بعلاوه ساختمان های دولتی و بیمارستانها از جمله ارگ تاریخی بم تخریب شده و سنگینی تلفات و صدمات نه تنها ما بلکه جهانیان را تکان داد. فاجعه بم بار دیگر زنگ خطر را در گوشمان به صدا درآورد. امیدواریم که طنین این زنگ خطر به گونه ای اثرگذار باشد که قبل از فاجعه بعدی که در هر جایی ممکن است اتفاق بیافتد تدابیری اندیشیده باشیم.
   در اینجا از آنچه اتفاق افتاده و رفته است فقط می توان به عنوان یک تجربه بسیار تلخ یاد کرد. تجربه ای که از آن باید آموخت اما از خسارات ناشی از وقوع مجدد آن در حد امکان کاست. می توان با مدیریتی صحیح و با تعیین برنامه های کوتاه مدت (عملیاتی)، میان مدت و بلند مدت و با تعیین وظایف هر یک از ارگان ها، سازمان ها و نهادهای مربوطه و مشخص کردن حیطه اختیارات و شرح وظایف آنها، شرایطی را فراهم کرد که اگر زلزله زمین را لرزاند دال ها را نلرزاند. بنابراین در اولین قدم می بایست برنامه ریزی از سطح متمرکز ملی به سطوح حوزه های برنامه ریزی منطقه ای تبدیل شود و سپس این برنامه ریزی به سطح شهری و محله ای جاری گردد. سرریز برنامه ریزی از سطح شهری به منطقه ای، از منطقه ای به محله ای و تقسیم وظایف در همین سطحها (که از خصوصیات اصلی سیستم های برنامه ریزی شهری می باشد) موجب کنترل هر چه بیشتر دولت بر برنامه ریزی شهرها شده است و از طرفی این نحوه برنامه ریزی به عنوان ابزاری ضروری برای پاسخگویی به نیازهای واقعی مردم به آن صورتی که باید انجام پذیرد محسوب می شود- سرریز وظایف به رهبران محلی موجب افزایش کارآمدی و مشارکت مردمی در امور شهریف افزایش کیفیت برنامه های برنامه ریزان و طراحان شهری و نیز نظارت دقیق تر مجریان بر برنامه ها، طرح ها و اصول و قوانین پیشنهادی طراحان خواهد شد.
   با توجه به قرارگیری در کمربند زلزله و وقوع زمین لرزه ها ی پیاپی در کشور و ویرانی های زیاد انها، می بایست سیستم برنامه ریزی نگاهی جامع برای برخورد با این بلای طبیعی داشته باشد. پیش بینی آینده و اینکه یقینا نقاطی از ایران دچار زلزله خواهند شد این نکته را به ما می نمایاند که هر چند تقسیم وظایف بین مردم و نقش انها در جلوگیری از تلفات، تاثیرگذار است اما مشکل گشا نیست. بنابراین طراحی یک سیستم مدیریت بحران از طریق برنامه ریزی محله ای کاملا ضروری می باشد. در نوشتار حاضر سعی بر این خواهد بود تا با بازنگری موردی سیستم برنامه ریزی شهر بم – به عنوان یک شهر حادثه دیده – به مجموعه ای از اصول برای دیگر مناطق با دارا بودن استعداد بروز حوادثی این چنینی نیز کاربرد خواهد داشت. کلیه اطلاعات و داده های آماری براساس، برداشت، تحقیقات میدانی بدست آمده است(2004).

کلید واژه ها: کرمان