سازوکار و علل تشکیل شکافهای زمین در منطقه معین آباد - ورامین

پدیده شکافهای طولی در ایران برای اولین بار در منطقه کرمان مشاهده و مطالعه گردید . بـر اسـاس بررسـیهای انجـام شـده ، مشخص گردید که علت وقوع این پدیده برداشت بی رویه از منابع آب زیرزمینی بوده است . بتـدریج در سـایر نقـاط ایـران وقوع پدیده هایی مشابه گزارش گردید . در سالهای اخیر پدیدار شدن شکافهایی بر روی سطح زمین و گسترش آن در خـلال سال 1382 در منطقه معین آباد ورامین ، نگرانی هایی را در میان مردم و مسؤولین منطقه بوجود آورد . محدوده شکل گیری این شکافها بخشی از حوضه آبریز دشت ورامین در استان تهران می باشد . ًاین شکافها از نقطه ای با موقعیت جغرافیاییْ 51 7َ 41 طول شرقی و ً 16,3 َ 16 ْ 35 عرض شمالی تا نقطه ای با موقعیـت ً 43,8َ 39ْ 51 طـول شـرقی و ً 38,3َ 16ْ 35 عرض شمالی گسترش دارند . بازدید اولیه به منظور علت یابی شکل گیری شکافهای یاد شده در زمسـتان 1382 انجـام پذیرفت .
شکاف اصلی معین آباد ، شکافی منحنی شکل است که انحنای آن به طرف شمال خاوری می باشد . راسـتای کلـی آن 27NW بوده که قسمت اولیه آن با آزیموت 120 درجه به موازات گسل پیشوا قرار گرفته و امتـداد آن بـه طـرف بـاختر رونـدی خاوری – باختری به خود می گیرد . این شکاف در فاصله تقریبی 5/5 کیلومتری جنوب گسل پیشوا واقع شده است . گسترش این شکاف در سال 1382 بالغ بر 2/4 کیلومتر بوده که گاه حالت حفره های نزدیک به هم را به خود مـی گیـ رد . در پـاره ای موارد این شکافها بوسیله روستائیان پر گشته و به آب بسته می شوند که به گفته خود اهالی پس از 24 تا 48 ساعت با صدای مهیبی فروریخته و شکاف بار دیگر خود را آشکار می کند.
با توجه به بررسیهای صورت پذیرفته از دیدگاههای مختلف به نظر می رسد که شکل گیر ی شکاف معین آباد در رابطـه بـا نشست های ناهمگن مرتبط با تغییرات سطح و سرعت آبهای زیرزمینی می باشد . این نشستها در منطقه ای رخ داده کـه محـل تغییر رخساره از مواد دانه درشت تر به مواد دانه ریز است . در این مورد تأثیر بعضی از عوامل دیگر بعنوان عوامـل فرعـی از جمله وجود تپه های سنگ بستری ، گسل قدیمی یا فرعی در ارتباط با گسل پیشوا و وجود خط تقسیم آب زیرزمینـی محتمل میباشد.

کلید واژه ها: ورامین دشتورامین شکاف کرمان گسلپیشوا آبزیرزمینی زمین شناسی مهندسی تهران