بررسی لغزش لایه های زمین شناسی (پلانش) در حوضه آبخیز سد ایلام و نقش آنها در تولید رسوب

چکیده:
   حوضه مورد مطالعه در غرب کشور و در استان ایلام واقع است. این حوضه از لحاظ ساختاری درزون زاگرس چین خورده قرار گرفته و سازندهای کرتاسه تا حال حاضر در آن برونزد دارند. بارش میانگین آن 625 میلیمتر بوده و فرسایش آبی عامل اصلی فرساینده ناهمواری ها است که باعث ایجاد اشکال خاص نواحی چین خورده در حوضه شده است در بین این اشکال حرکات دامنه ای به صورت لغزش لایه های زمین شناسی (پلانش) بیشترین نمود را دارد.
   پلانش نوعی لغزش است که در آن عمل لغزش در سطح چینه شناسی سری رسوبها و موازی با شیب دامنه صورت می گیرد. عامل متعددی سبب بروز این پدیده می شوند که می تان به تناوب لایه های سخت آهک در رو و مارن در زیر، شیب زیاد ساختمانی، دخالت تکتونیک و بالاخره نیروی ثقل در واقع این پدیده اشاره کرد. حوضه سد ایلام در زاگرس چین خورده واقع شده که در آن عمل فراسیش سبب برهنه سازی شدید سطح تاقدیسهای اولیه شده است و لایه های مختلف با مقاومت و جنس متفاوت برونزد پیدا کرده اند قرارگیری متناوب لایه های آهک، مارن و شیل، شیب ساختمانی زیاد لایه ها و وجود درز و شکافهای فراوان بر روی لایه های برونزد پیدا کرده سبب شده اند که در فصول مرطوب بارش زیاد منطقه از طریق سیستم های شکست به لایه های مارن زیرین نفوذ کرده و سبب آب گیری این لایه ها شوند لیز شدگی لایه های زیرین و نیز نزدیکی این نواحی به گسلهای لرزه خیز منطقه سبب شده اند که لغزشهای بزرگی در حوضه مورد مطالعه بوجود آید که بیشتر در سازندهای ایلام، آسماری و سروک اتفاق افتاده اند. این لغزشها سبب پراکندگی حجم عظیمی از رسوبات بر روی دامنه ها شده اند که دارای بافتی ناهمگن بوده و از ذرات ریز تا بلوکهای با قطر چند متر تشکیل شده اند.
   در این مقاله با استفاده از تصاویر ماهواره ای، عکسهای هوایی، کارهای میدانی و نرم افزارهای سیستم اطلاعات جغرافیایی به بررسی این گونه لغزش ها پرداخته و ارتباط آنها با عوامل مختلف بررسی شده است. همچنین با استفاده از روش پسیاک میزان رسوب تولید شده توسط این لغزشها نسبت به کل حوضه برآورد شده است. با توجه به آمار به دست آمده بررسی ها نشان می دهد که تولید رسوب کل لغزشهای پلانش در حوضه برابر با 82/16019 تن در سال و معادل 72/3 درصد کل تولید رسوب در حوزه می باشد. با توجه به اهمیت این مساله و وجود لغزشهای پلانش و نقش آنها در تولید رسوب و کاهش عمر مفید سد ایلام لزوم توجه به این مناطق و کاهش تولید رسوب در آنها کمال اهمیت را دارد.
   واژگان کلیدی: پلانش، چینه شناسی، تکتونیک، شیب دامنه، نیروی ثقل.

کلید واژه ها: ایلام