تعیین سن تشکیل جایگیری آمیزه افیولیتی منطقه بیرجند و فازهای کوهزاد مهم آن بر اساس شواهد صحرایی و فسیل شناسی

دسته پترولوژی
گروه سازمان زمین شناسی و اکتشافات معدنی کشور
مکان برگزاری چهارمین همایش انجمن زمین شناسی ایران
نویسنده محمد حسین زرین کوب- صدرالدین امینی -علی میثمی
تاريخ برگزاری ۰۶ آبان ۱۳۷۹
آمیزه افیولیتی منطقه بیرجند یکی از مناطق مهم آمیزه افیولیتی شرق کشور است. رخنمون های سنگی در این منطقه، شامل مجموعه آمیزه افیولیتی به عنوان قدیمی ترین واحد های سنگی و نهشته های بعد از جایگیری آمیزه افیولیتی است. در مجموعه آمیزه افیولیتی، سنگ های اولترامافیک، مافیک و گدازه های بازی شامل سنگ آهک های پلاژیک کرم رنگ، شیل ها و مادستون های ارغوانی و سرخ رنگ رادیولردار است. بر روی مجموعه آمیزه افیولیتی منطقه بیرجند یک کنگلومرای پیشرونده با اجزایی از قطعات مختلف آمیزه افیولیتی با سیمانی کربناتی، به طور ناهمشیب قرار گرفته است. به دنبال کنگلومرای پیشرونده، ماسه سنگ آهکی، آهک ماسه ای و سنگ آهک های غنی از فسیل نهشته شده اند. سن به دست آمده از مجموعه فسیل های مشاهده شده در آهک های پلاژیک و شیل های رادیولردار در محدوده کمپانین- ماستریشین است که نشان می دهد سن تبلور افیولیت از کمپانین - ماستریشین قدیمی تر است. قدیمی ترین آثار فسیلی مشاهده شده در نهشته هایی که به طور ناهمشیب بر روی آمیزه افیولیتی قرار گرفته است، جلبک قرمزی به نام Disticoplax با سن پالئوسن- ائوسن زیرین است. سایر فسیل های شناخته شده، محدوده سنی وسیعی از پالئوسن تا اولیگوسن را دارند. با توجه به مجموعه فسیلی موجود در این نهشته ها، سن جایگیری امیزه افیولیتی بیرجند، کرتاسه بالایی- پالئوسن تعیین می گردد. وجود فسیل هایی همچون Operculina در سنگ آهک های بخش بالایی نهشته های روی آمیزه افیولیتی، بیانگر آن است که حوضه رسوبی ایجاد شده پس از جایگیری آمیزه افیولیتی، دست کم تا اولیگوسن وجود داشته است. شواهد فسیلی نشان می دهد که جایگیری آمیزه افیولیتی منطقه بیرجند با فاز کوهزاد لارامید، و زوال حوضه رسوبی ایجاد شده پس از جایگیری آمیزه افیولیتی، با فاز کوهزاد پیرنه منطبق است.

کلید واژه ها: خراسان جنوبى