تجزیه و تحلیل مقایسه ای بازسازی ۴ شهر زلزله زده ایران و ارائه توصیه ها و ضوابط بهینه

     بازسازی یک شهر، که معمولاً پس از وقوع یک سانحه طبیعی چون سیل، زلزله، طوفان و … و یا با حادثه با منشاء انسانی، چون جنگ، مطرح می گردد، بهترین فرصت را در کمترین مهلت، در اختیار برنامه ریزان، طراحان و مسئولین اجرایی می گذارد، تا با استفاده از تجارب گذشته و دانش نوین، کالبدی اندیشیده و همگون با نیاز انسان، به شهر ببخشند. و با ملاحظه ظرایف نهفته در سنتها و فرهنگ و شیوه زیستی مردم، جانی تازه، در این کالبد بدمند. اما آنچه تا کنون، در غالب مواقع، رخ داده است،عدم آمادگی کافی در برابر سانحه، فقدان مدیریت برنامه ریزی شده و فشار ها و تنش های روانی همه جانبه و لاجرم بازسازی شتابزده و بدور از نگرش عقلایی و منطقی بوده است.
مقاله حاضر، به ارزیابی تحلیلی بازسازی 4 شهر زلزله زده ایران می پردازد. این شهرها عبارتند از: گلباف در استان کرمان، بوئین زهرا در استان زنجان و طبس و فردوس در استان خراسان، که در طی سالهای گذشته (از 10 تا 30 سال قبل)، در اثر وقوع زلزله های بسیار شدید، تقریبا بطور کامل ویران شده و سپس یا در محل سابق شهر و یا در نقطه جدیدی بازسازی شده اند. عاملی که این پروژه را از پروژه های مشابه متمایز می سازد، توجه به معیارها و ضوابط زلزله بطور خاص و نحوه ملاحظه آن در عناصر کالبد شهری چون ساختمان، شبکه ارتباطی، فضاهای باز، کاربریها، دسترسی ها و … می‌باشد. در واقع پرسش نهایی این است که در صورت وقوع زلزله ای مجدد، عملکرد این شهرها، تا چه اندازه بهتر و یا بدتر از گذشته خواهد بود؟ آیا بازسازی با عنایت به افزایش کار آیی فرم شهر در مقابله با سوانح طبیعی، تحقق یافته است؟ چه تفاوتهایی در بازسازی دولتی ساز و مردمی ساز وجود دارد؟ کدامیک توانسته اند در عین توجه به ملاحظات زیستی، آینده نگری نسبت به سانحه را نیز اعمال نمایند؟ در هنگام بروز تقابل ضوابط و معیارهای شهر سازی، با ضوابط و معیارهای زلزله، آلترناتیو بهینه و یا میانی چه بوده است؟ و … به این ترتیب با اتخاذ روش ارزیابی و با مقایسه تحلیل بازسازی 4 شهر مورد مطالعه، در نهایت می‌توان به ارائه ضوابط و راه حل های قابل استفاده در بازسازی آتی دست یافت و شهرهایی به وجود آورد که هم از جهت ملاحظه نیازهای انسانی در کلیه‌ ابعاد فیزیکی، اجتماعی، اقتصادی، فرهنگی و… کار آمد باشند و هم ساماندهی و نظام آنها بر اساس اصولی باشد که کارآیی شهر را در مقابل زلزله، تا حد امکان بالا ببرد.

کلید واژه ها: سایر موارد