بررسی ناهمگنی‌های تنش با استفاده از ضریب b در زمین‌لرزه‌های القایی مخزن در گستره سد مسجد سلیمان (جنوب باختر ایران)

 

بررسی ناهمگنی‌های تنش با استفاده از ضریب b در زمین‌لرزه‌های القایی مخزن در گستره سد مسجد سلیمان (جنوب باختر ایران)

محمدرضا ابراهیمی1 و محمد تاتار 1*

چکیده

رابطه Gutenberg & Richter (1942) یکی از روابط تجربی شناخته شده در زلزله‌شناسی است که ارائه دهنده بسامد وقوع زمین‌لرزه‌ها به عنوان تابعی از بزرگا است:logN10 = A-bM  مقدار ضریب A به مدت زمان مشاهده، ابعاد محدوده مورد مطالعه و میزان لرزه‌خیزی منطقه بستگی دارد، در صورتی که ضریب b با نسبت زمین لرزه‌های دارای بزرگای کم به زمین‌لرزه‌های دارای بزرگای زیاد در ارتباط است. در این تحقیق با به کارگیری ضریب b به بررسی ناهمگنی‌های تنش پوسته در زیر مخزن سد مسجد سلیمان پرداختیم. قرار گرفتن سد مسجد سلیمان در زون لرزه‌زمین‌ساختی زاگرس که یکی از فعال‌ترین زون‌های لرزه‌زمین‌ساختی ایران است، ضرورت انجام بررسی‌های گسترده و بویژه بررسی اثر دریاچه سد آن (ارتفاع 177 متر و حجم 261 میلیون متر مکعب) بر تغییرات آهنگ لرزه‌خیزی منطقه را بیش از پیش آشکار می‌سازد.  در حدود 1924 رویداد تعیین محل شده با دقت مطلوب برای انجام این بررسی‌ها در فاصله زمانی 15 ماهه از ماه ژوئن 2006 تا اوت 2007 برای انجام محاسبات به کار گرفته شدند. بررسی‌های انجام شده نشان می دهد که در مناطقی که زمین‌لرزه‌های القایی مخزن رخ می‌دهند شاهد ضریب b بالاتری نسبت به دیگر مناطق هستیم. ضریب b برای منطقه سد در دو حالت سطحی و ژرفی  به صورت دو بعدی مورد بررسی قرار گرفت. مقادیر b بالا در جنوب دریاچه سد مسجد سلیمان، نشان‌دهنده ناهمگنی‌های شدید تنش در پوسته زیرین مخزن به علت ایجاد بار وزنی دریاچه و نفوذ آب در این مناطق هستند.  

کلیدواژه‌ها: زمین‌لرزه‌القایی، سد مسجد سلیمان، ضریب b، فشار منفذی، لرزه‌خیزی

1 پژوهشگاه بین‌المللی زلزله‌‌شناسی و مهندسی زلزله، تهران

تاریخ دریافت: 31/06/1388

تاریخ پذیرش: 13/11/1388

* نویسنده مسئول: محمد تاتار؛