کانه زایی سولفید توده ای آتشفشانزاد روی-سرب-مس نوع Bathurst در منطقه چاه گز، جنوب شهر بابک، پهنه سنندج- سیرجان جنوبی

 

کانه­زایی سولفید توده­ای آتشفشانزاد روی-سرب-مس نوع Bathurst در منطقه چاه­گز، جنوب شهر­بابک، پهنه سنندج- سیرجان جنوبی

فردین موسیوند1، ابراهیم راستاد1*، محمد­هاشم امامی2، جان پیتر3  و میشائیل سولومون4

چکیده

کانه­زایی روی- سرب- مس در منطقه چاه­گز در 60 کیلومتری جنوب  شهربابک، در پهنه سنندج-­ سیرجان جنوبی و در درون توالی آتشفشانی-­ رسوبی بایمود­ال و دگرگون شده ژوراسیک میانی رخ داده است. کانه­زایی با شکل هندسی اغلب چینه­سان و لایه­ای و صفحه­ای شکل و در چندین افق چینه­ای خاص به­همراه رسوبات بروندمی (exhalites) در واحدهای 1،2 و 3 رخ داده است که در واحدهای 1 و 2 به­صورت رخدادهای معدنی متعدد و در واحد 3 به­صورت کانسار چاه­گز و تعدادی رخــــــــداد معـــدنی است. سنگ­های میزبان کانه­­زایی به ترتیب اهمیت، متاتوف ریولیتی، متاپلیت توفی و متاریولیت هستند. بافت ماده معدنی به صورت توده­ای، نیمه توده­ای، نواری، لامینه، دانه پراکنده و رگه – رگچه­ای است. پاراژنــــــز کانسنــــگ شامل کانی­های اولیه پیریت، اسفالریت، گالن، کالکوپیریت، تتراهدریت، آرسنـــــوپیریت، بورنیت و پیــــــروتیت و کانی­های ثانویه از جمله کوولیت، کالکوسیت، مالاکیت، سروسیت و اسمیت­سونیت بوده و کانی­های باطله بیشتر سریسیت، کوارتز، کلریت، کلسیت و باریت است. دگرسانی­های سنگ دیواره به­طور عمده شامل دگرسانی سریسیتی و کلریتی و به مقدار کمتر دگرسانی­های کربناتی و سیلیسی است. سنگ­های میزبان دگرسان شده در اثر دگرگونی و دگرشکلی دچار برگوارگی شده و به همراه ماده معدنی دچار چین­خوردگی و گسلش  شده و بافت­ها و فابریک­های کاتاکلاستیک، پیوستگاه سه گانه، سایه فشاری و کنگره­ای (کرنیولیشن) و بودیناژ در آنها گسترش یافته است. بر اساس مطالعات زمین­شناسی، کانی­شناسی، ژئوشیمی و دگرسانی، کانه­زایی روی- سرب- مس در منطقه چاه­گز در اثر فعالیت­های آتشفشانی زیردریایی در یک حوضه کافتی کمانی، به­صورت سولفید توده­ای آتشفشانزاد (VMS) نهشته شده و سپس به همراه سنگ­های درون­گیر توسط فازهای کوهزایی کیمرین جوان و لارامید و رویــــــــدادهای جوان­تر دچار دگرشکلی و دگرگونی ناحیه­ای در حد رخساره شیست سبز شده است. این کانه­زایی بر اساس مقایسه آن با نهشته­های مشابه جهانی، بیشترین شباهت را به تیپ سیلیسی­آواری فلسیک مثل کانسار­های منطقه معدنی باتورست (Bathurst) کانادا و کمربند پیریتی ایبریا اسپانیا و پرتغــــــال دارد که برای اولین بار در ایران معــــــرفی می­شود.

کلید­واژه­ها: چاه­گز، سولفید توده­ای، VMS،  باتورست، سنندج-سیرجان جنوبی

1 گروه زمین­­شناسی دانشگاه تربیت مدرس، تهران، ایران

2 پژوهشکده علوم­زمین، سازمان زمین­شناسی و اکتشافات معدنی کشور، تهران، ایران

3 سازمان زمین­شناسی کانادا

4 مرکز ممتاز در تحقیقات نهشته‌های معدنی (CODES)، دانشگاه تاسمانیا، استرالیا

*نویسنده مسئول: ابراهیم راستاد؛ E-mail: rastad@modares.ac.ir

تاریخ دریافت: 11/07/1388

تاریخ پذیرش: 14/02/1389